panacea.pl

:: Awicenna
Panacea Nr 1 (10), styczeń - marzec 2005, strona: 37


AWICENNA POCZET WIELKICH FITOTERAPEUTÓW (10)

Mimo iż żył bardzo dawno, bo na przełomie IX/X w. (urodzony około 980 r. w Afszana koło Buchary, zmarł w 1036 lub 1037 r.), nieustannie go przypominamy, przytaczamy jego opinie i dokonania.
Nic dziwnego - arabski (pochodzenia tadżyckiego) lekarz, przyrodnik i filozof Abu Ali ibn Sina (980-1037), zwany Awicenną, przeszedł do historii ziołolecznictwa jako princeps medicorum (książę medycyny). Rzadziej pamiętamy, że był on także - dla historyków filozofii przede wszystkim - wybitnym przedstawicielem filozofii arabskiego Wschodu. Życie Awicenny jest dobrze znane, dzięki autobiografii, uzupełnionej po śmierci mistrza przez jego ucznia. Abu Ali ibn Sina pochodził z rodziny urzędniczej. Starannie wykształcony, poznał Koran i literaturę muzułmańską, prawo, astronomię, medycynę i filozofię. Gdy wyleczył sułtana Buchary, Nuha Ibn Mansura, uzyskał dostęp do jego bogatej biblioteki. Po śmierci sułtana był wezyrem na dworze jego następcy. Mistrzem Awicenny w sposobie patrzenia na świat był Arystoteles. Uważał, iż celem filozofii jest dotarcie do ostatecznych prawd na temat rzeczywistości. Skoro przyczyną wszystkiego, co istnieje, jest Bóg, będący czystym intelektem, a wszystkie poziomy rzeczywistości w sposób konieczny emanują z Boga, to świat jest w swej strukturze racjonalny. Kluczem do racjonalności świata jest logika, która pokazuje, w jaki sposób należy rozwijać wiedzę, wychodząc od pierwszych, fundamentalnych i oczywistych zasad. Wszystko, co w świecie istnieje, jest albo bytem koniecznym, albo bytem możliwym. Każdy byt możliwy, aby zaistniał, musi mieć przyczynę.
Ponieważ w ciągu przyczyn nie można iść w nieskończoność, to należy przyjąć, że ciąg ten ma człon pierwszy, pierwszą przyczynę, która sama z siebie istnieje w sposób konieczny. W ten sposób Awicenna dowodził istnienia Boga. Bóg jest nie tylko pierwszym kreatorem, lecz także najwyższym intelektem, którego aktywność polega na wiecznej samoświadomości. Z niej rodzi się pierwsza inteligencja. Bóg stworzył świat, który zawiera dobro i zło. Człowiek, żyjąc i działając w takim świecie, musi dokonywać wyborów. Charakterystyczne dla myśli filozoficznej Awicenny jest przeciwstawienie konieczności i możliwości. Awicenna dokonał odróżnienia istoty od istnienia w bycie realnym, dającego początek nurtowi egzystencjalnemu.
Awicenna pozostawił po sobie około 100-250 dzieł filozoficznych, matematycznych, chemicznych, fizycznych, astronomicznych i medycznych. Był więc autorem niezwykle pracowitym i płodnym. We wszystkich dziełach dążył do przedstawienia pełnej wiedzy w danej dziedzinie, do uporządkowania. Wykład logiki, fizyki, matematyki i metafizyki zawarł w Asz-Szifa (łac. Liber Sufficentiae), czyli Księdze uzdrowienia, Kitab annadżat [Księdze wybawienia], Kitab al-inszarat wa tat-tanbihat [Księdze wyjaśnień i uwag] i Księdze wiedzy. Tę ostatnią wydano po polsku w roku 1974.
Mistrzem w zakresie nauk lekarskich był dla Awicenny wielki Claudius Galenus, czyli Galen, od którego wziął też w ogóle koncepcję filozofii przyrody. Najważniejszym z dzieł Awicenny jest dla nas jego summa wiedzy medycznej Al-Kanun fi at-tibb, przetłumaczona już po śmierci autora na język łaciński- pod znamiennym tytułem Canon medicinae (Kanon medycyny). Ta księga "reguł", "kanonów" medycznych zawiera całą ówczesną wiedzę medyczną według koncepcji Galenowskich. Jako summa wiedzy (dziś powiedzielibyśmy "opracowanie komplementarne") usunęła na drugi plan oryginalne dzieła Galena! Na kilka stuleci stała się rzeczywiście "kanonem". Już w XV w. została wydrukowana. Średniowieczny medyk mógł w niej znaleźć anatomię i fizjologię poszczególnych narządów człowieka, opisy chorób, omówienie znanych wówczas leków prostych (simplicia) i złożonych (composita), także trucizn.
Awicenna żyje ciągle w różnych kontynuacjach i nawiązaniach, ponieważ stawiał pytania o istotę ludzkiego bytu - aktualne tak samo dziś, jak w jego czasach.

Stanisław Dłużewski




adres tego artykułu: https://panacea.pl/articles.php?id=77