panacea.pl

:: Kosmetyki z lasu
Panacea Nr 1 (30), styczeń - marzec 2010, strony: 18-20


Kosmetyki z lasu

Jagodowy król po borze jak po własnym chodzi dworze. Mech mu leśny łoże ściele, z wilg i drozdów ma kapelę. Gdzie bądź stąpi – kwiaty, zioła pochylają wonne czoła… Maria Konopnicka, Na jagody

Owoc borówki czernicy
zalicza się do surowców garbnikowych i antocyjanowych. Antocyjany występują tu w postaci kompleksu zwanego myrtyliną. Są to silne antyoksydanty, które oczyszczają nasz organizm i skórę z wolnych rodników, co przekłada się na opóźnianie procesów starzeniowych i stanowi profilaktykę przeciwnowotworową. Wpływają na uszczelnienie naczyń krwionośnych, mają zdolność do wiązania (chelatowania) metali ciężkich, np. ołowiu, przez co skutecznie odtruwają organizm. Garbniki, jako substancje ściągające, działają przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, hamują wydzielanie potu i łoju. Stosowane są w leczeniu trądziku, grzybicy i nadmiernej potliwości. Zawarte w owocach witaminy, aminokwasy, pektyny i kwasy owocowe działają na skórę zmiękczająco, wygładzająco i nawilżająco. Naturalna witamina C w owocach i liściach jest kilkakrotnie bardziej aktywna niż syntetyczna, gdyż flawonoidy i kwasy organiczne zapobiegają jej utlenieniu. Dobrze wpływa to na biosyntezę kolagenu i stabilność tkanki łącznej, a to korzystnie odbija się na wyglądzie skóry. Witaminy C i A wpływają ponadto na rozjaśnienie cery, pomagają w pozbyciu się piegów i plam pigmentacyjnych. Wyciągi z owoców jagody stosowane są jako płukanki w stanach zapalnych jamy ustnej oraz do usuwania przykrego zapachu z ust. Sok leczy rany i uszkodzenia skóry. Kąpiele w odwarze z liści działają na skórę antyseptycznie, ściągająco i przeciwzapalnie, likwidują zapach potu.

Badania chemiczne i farmakologiczne, przeprowadzone w ciągu ostatnich 20 lat, pozwoliły stwierdzić, że owoce czarnej jagody mogą odegrać ważną rolę w oftalmologii i chorobach pochodzenia naczyniowego.

Antocyjany z jagód lepiej niż inne przyspieszają regenerację barwnika wzrokowego rodopsyny, zwiększają elastyczność i szczelność naczyń krwionośnych gałki ocznej oraz usprawniają krążenie oczne. Dzięki temu poprawia się ostrość widzenia, zwłaszcza po zmroku i w trudnych warunkach oświetleniowych. Doświadczyli tego piloci RAF-u podczas II wojny światowej, którym podawano, w ramach przydziałowego prowiantu, dżem z czarnych jagód. Przetwory z czarnych jagód poleca się w naszych czasach osobom pracującym często przy komputerze!

Borówka brusznica
Vaccinium vitis idaea
jest blisko spokrewniona z czarną jagodą. Szczególnie ceniona jako środek antyseptyczny i ściągający (za sprawą garbników katechinowych) oraz wybielający i rozjaśniający plamy pigmentacyjne (dzięki zawartości arbutyny). Surowcem są owoce i liście.

Mącznica lekarska
Arctostaphylos uva-ursi
ma podobne właściwości kosmetyczne. To drobna, zimozielona krzewinka leśna, której liście są szczególnie bogate w arbutynę. Arbutyna (beta-glukozyd hydrochinonu), po wniknięciu w głąb naskórka, pod wpływem enzymów skórnych, rozpada się do hydrochinonu. Hydrochinon jest inhibitorem tyrozynazy w melanocytach; działa też cytotoksycznie na te struktury. Pod jego wpływem następuje zatrzymanie produkcji melaniny, efektem czego jest rozjaśnienie skóry. Arbutyna to także naturalny filtr przeciwsłoneczny. Do receptur kosmetycznych jest wprowadzana w postaci czystego związku lub jako ekstrakt z liści. Jest nieaktywna w środowisku kwaśnym, jej działanie niweluje więc pot i kosmetyki z kwasami.

Żurawina
W stanie naturalnym występuje w borach bagiennych i na torfowiskach głównie żurawina błotna Vaccinium oxycoccus.

Owoce żurawiny od dawna cieszą się wielkim uznaniem w medycynie ludowej. Kompresy żurawinowe stosowano przy liszajach, egzemie i innych chorobach skóry.

Także w opinii współczesnych fitoterapeutów, żurawina jest zaliczana do roślin o silnych właściwościach prozdrowotnych, głównie ze względu na dużą zawartość antyutleniaczy. Najwięcej ich ma sok ze świeżych owoców, a w dalszej kolejności świeże i suszone owoce. Flawonoidy żurawinowe swą budową przypominają te występujące w czerwonym winie, stąd ich podobny wpływ na nasze zdrowie i urodę. Jako surowiec kosmetyczny polecana jest żurawina wielkoowocowa Vaccinium macrocarpon. Żurawina działa na skórę nawilżająco, spowalnia procesy jej starzenia, wzmacnia odporność immunologiczną, odżywia, chroni przed niekorzystnym wpływem warunków zewnętrznych. Olej żurawinowy jako jedyny ze znanych olejów ma idealną równowagę między kwasami tłuszczowymi omega-3 i omega-6 (1:1), co nadaje mu szczególne walory kosmetyczne i odżywcze. Ponadto zawiera naturalne tokoferole o właściwościach odmładzających oraz minerały radykalnie poprawiające stan włosów i skóry. Może być stosowany bezpośrednio na skórę w formie masażu lub jako substancja czynna w preparatach kosmetycznych. Naukowcy z Worcester Polytechnik Institute donieśli niedawno, że pewna grupa tanin, występująca w żurawinach, potrafi uniemożliwić bakteriom Escherichia coli rozpoczęcie infekcji i czyni bakterię niezdolną do zakażania.

Sok żurawinowy może więc w przyszłości stać się naturalną alternatywą dla antybiotyków, szczególnie w przypadkach szczepów, które się na nie uodporniły.

Poziomka
Fragaria vesca
Surowcem kosmetycznym i zielarskim są owoce i liście. Owoce jako skarbnica wielu składników odżywczych, znajdują zastosowanie w upiększających maseczkach kosmetycznych a także przy wypryskach i podrażnieniach skóry. Roztarte należy nakładać bezpośrednio na twarz lub na chore miejsca. Owocami można przecierać skórę dla złagodzenia oparzeń słonecznych, do wybielania cery czy likwidowania piegów. Można też nacierać zęby w celu usunięcia przebarwień. Aromat poziomki wykorzystuje się do wyrobu wód zapachowych oraz do aromatyzowania kosmetyków, np. mydeł czy błyszczyków do ust. Z liści poziomki można sporządzić nalewkę lub odwar do przemywań, okładów i płukanek. Leczą schorzenia łojotokowe skóry, opryszczki, liszaje, ropnie, stany zapalne jamy ustnej. Mogą być też stosowane wewnętrznie. W przypadku chorób oczu, skuteczne są okłady lub częste przemywania odwarem. W medycynie ludowej liście poziomki przykładano na oparzenia. Podobny skład chemiczny i właściwości ma poziomka ananasowa Fragaria ananassa, czyli popularna truskawka uprawna. Liście truskawki są zwykle obcinane i wyrzucane, a mogłyby z powodzeniem zastąpić liście poziomkowe.

Malina
Rubus idaeus
Rośnie dziko w lasach i zaroślach, ale uprawiana jest też w ogrodach i na plantacjach. Odwarem z kwiatów maliny leczono kiedyś trądzik młodzieńczy, owoce zaś od wieków służą wygładzaniu i odżywianiu skóry. Odwaru z malinowych liści używano zewnętrznie do kompresów i okładów w problemach skórnych, a z dodatkiem potażu (węglan potasu) - jako jedną z pierwszych farb do czarnych włosów. Kwiaty malin, roztarte z miodem, zalecano do przemywania „oczu zapuchłych i zaropiałych”. Ekstrakt z owoców służy do aromatyzowania kosmetyków oraz w produkcji wyrobów perfumeryjnych. W kosmetykach typu anti-ageing znalazła zastosowanie malina moroszka Rubus chamaemorus, która zawiera fitohormon diosgeninę, a olej z jej nasion wzmacnia skórę i chroni przed szkodliwym wpływem wolnych rodników, promieniowaniem UV, łagodzi skutki palenia papierosów i stresu.

Jeżyna
Rubus fruticosus
Jeden z greckich mitów głosił, że kolczaste jeżynowe krzewy powstały z kapiącej krwi Tytanów, walczących z Zeusem o władzę. Grecy wierzyli, że jedząc owoce jeżyny, nabierają tytanicznej mocy. Lecznictwo współczesne zaleca owoce jeżyny w dolegliwościach mięśniowych, a liście w chorobach skóry, głównie liszajach, podrażnieniach i nadmiernym rogowaceniu skóry. Mają też dobroczynny wpływ na naczynia krwionośne, chronią przed powstawaniem żylaków i pękaniem naczynek. Ekstrakt z owoców jeżyny pojawia się w modnych nutach zapachowych. Liście poprawiają trawienie i przemianę materii, dlatego mogą wspomagać odchudzanie.

Bluszcz pospolity
Hedera helix
Naturalnym środowiskiem bluszczu jest las, chociaż można go spotkać w ogródkach przydomowych oraz jako roślinę pokojową. Posiada niezwykłą zdolność pochłaniania toksycznych substancji z naszych pomieszczeń (formaldehydu), zwłaszcza gdy mamy nowe meble, wykładziny, tapety. Surowcem kosmetycznym i zielarskim są liście oraz drewno i kora. Saponiny zawarte w ekstraktach (zwłaszcza wyciągi z drewna) obniżają napięcie powierzchniowe. Zastosowanie ich w środkach kosmetycznych ułatwia więc wnikanie w skórę innych składników oraz rozpuszczanie tłuszczów. Ekstrakty z liści bluszczu poprawiają drenaż tkanki i usprawniają przepływ limfy. Obecny w nich flawonoid hederagenina zwiększa zapotrzebowanie komórek na energię, przyspieszając tym samym spalanie tłuszczów. Saponiny powodują rozchodzenie się tzw. pęcherzy wodnych w skórze, co wzmaga usuwanie nagromadzonych w niej toksyn. Poprawia to krążenie krwi i przemianę materii w komórkach. Dzięki takim zaletom bluszcz znajduje zastosowanie w preparatach modelujących ciało, odchudzających, ujędrniających, antycelulitowych i przeciwobrzękowych. Można też go znaleźć w środkach do higieny intymnej i przeciwłupieżowych. Przyrządzony domowym sposobem wywar z liści w formie płukanki, powoduje przyciemnienie włosów. Należy pamiętać, że sok ze świeżych części roślin jest szkodliwy i może wywołać reakcje skórne – wypryski, bąble, opuchliznę. Jałowiec pospolity Juniperus communis Zdolności lecznicze posiadają wszystkie części rośliny: owoce, drewno, wierzchołki gałęzi, igły, a nawet korzenie. W kosmetologii najbardziej przydatny jest olejek lotny Oleum Juniperi, pozyskiwany z owoców (szyszkojagody) oraz z igliwia. Stosowany jest w postaci mocno rozcieńczonej do aromaterapii oraz zewnętrznie jako środek antyseptyczny - w trądziku, tłustym łupieżu, łojotoku. Jest też pomocny przy obrzękach, odchudzaniu i w walce z celulitem, gdyż reguluje gospodarkę płynami, rozgrzewa i pobudza krążenie. Podobnie działają kąpiele z dodatkiem jałowcowego odwaru. Żucie jagód odkaża jamę ustną i usuwa przykry zapach z ust. Nacieranie ciała olejkiem jałowcowym, rozcieńczonym w wodzie, zmniejsza plamy po ospie, odrze, egzemach. Samego olejku jałowcowego nie powinno się wcierać w skórę trądzikową, nawet w stanie rozcieńczonym. Bezpieczniejsze jest mieszanie go z innymi olejkami w odpowiednich zestawach i proporcjach. Przeciwtrądzikowo działają też wyciągi wodne z szyszkojagód, zażywane doustnie.

Dzień Matki Boskiej Jagodnej
przypadał w tradycji polskiej na 2 lipca i był niegdyś szczególnie ważny dla kobiet mających problem z zajściem w ciążę lub z jej donoszeniem. Uważano, że tego dnia Matka Boża napełnia owoce leśne błogosławioną mocą. Kobieta pragnąca mieć dziecko powinna więc w tym dniu zebrać koszyk dorodnych czarnych jagód, poświęcić je w kościele, po czym wypić z nich wywar i zjeść wszystkie owoce. Nie zaszkodzi spróbować, wiara czyni cuda…

dr Elżbieta Kowalska-Wochna
- Wyższa Szkoła Kosmetologii i Ochrony Zdrowia
w Białymstoku

Piśmiennictwo:
Bremness L. Wielka księga ziół. Wiedza i Życie, Wwa 2001; Faber S. 100 receptur samoleczenia roślinami w medycynie naturalnej. Astrum, Wrocław 1994; Janeczko Z. Polifenole roślinne w terapii schorzeń układu krążenia. PANACEA nr 3(8)/2004:22-26; Jędrzejko K., Kowalczyk B., Bacler B. Rośliny kosmetyczne. Śląski UM, Katowice 2007; Jurkowska S. Tezaurus. Substancje czynne wykorzystywane w kosmetykach. Ekoprzem, Dąbrowa Górn. 1999; Kowalczyk B. Co się tyczy zapachów, cz. 4. PANACEA nr 2(11)/2005:24-27; Kowalska- Wochna E. Barwne wspomnienia lata zapisane w... skórze. PANACEA nr 4(17)/2006:12-15; Lila M. A. Anthocyanins and human health: an in vitro investigative approach. J. Biomed. Biotechnol. 2004(5):306-313; Lutomski J. „Klarin” na lepsze widzenie. „Postępy Fitoterapii”, nr 2-3/2001:25-27; Matsumoto H. i wsp. Stimulatory effect of cyanidin 3-glucosides on the regeneration of rhodopsin. Agric. Food Chem. 51,2003:3560-63; Nakaishi H. i wsp. Effects of black currant anthocyanoside intake on dark adaptation and VDT-induced transient refractive alteration in healthy humans. Altern. Med. Rev. 5/2000:553-562; Puzanowska- Tarasiewicz H., Wilczewska A.Z. Podstawy chemii kosmetycznej. WSKiOZ w Białymstoku, 2007; Natura i Ty, n-ry: 5-6,9-10/2008, 7- 8,12(21)/2009; https://www.eurekalert. org; https://www.rozanski. henryk.gower.pl, https://wizaz.pl; https://www.zrobsobiekrem.pl; https://www.atw.com.pl/pl/wiadomosci; https://www.doz.pl/czytelnia; https://kopalniawiedzy.pl.




adres tego artykułu: https://panacea.pl/articles.php?id=3007