panacea.pl

:: Zanieczyszczenie roślinnych surowców leczniczych pierwiastkami toksycznymi
Panacea Nr 3 (12), lipiec - wrzesień 2005, strony: 26-27


Zanieczyszczenie roślinnych surowców leczniczych pierwiastkami toksycznymi
- w świetle najnowszych badań

Obserwowane w ostatnich latach znaczne zainteresowanie lekiem roślinnym skutkuje wzrostem zapotrzebowania na roślinne surowce lecznicze. Pokrywa je w dużej mierze zbiór materiału roślinnego ze stanowisk naturalnych, który pomimo znacznej degradacji środowiska naturalnego, wynikającego z dynamicznego rozwoju przemysłu w Europie i na świecie, długo jeszcze pozostanie podstawowym źródłem wielu powszechnie używanych w medycynie naturalnej surowców roślinnych. Drugim, intensywnie rozwijającym się źródłem surowców roślinnych dla przemysłu zielarskiego, jest uprawa roślin leczniczych w specjalnie do tego celu zorganizowanych plantacjach. Uprawia się w ten sposób wiele gatunków roślin, które do niedawna pozyskiwano wyłącznie ze stanowisk naturalnych. Rośliny, podobnie jak wszystkie organizmy żywe, są bardzo zróżnicowane pod względem składu pierwiastkowego. Każdy pierwiastek występujący w glebie, w wodzie lub w powietrzu może przeniknąć do organizmu roślinnego, przy czym intensywność pobierania wzrasta najczęściej proporcjonalnie do stężenia pierwiastka w środowisku rośliny. Najogólniej ujmując, sposób pobierania składników mineralnych przez roślinę warunkowany jest m.in. przez zapotrzebowanie rośliny na określony pierwiastek, stężenie tego pierwiastka w środowisku glebowym oraz odczyn gleby, a ponadto przez stopień wilgotności, temperaturę i rodzaj gleby oraz stopień jej zanieczyszczenia.
Pierwiastki występujące w roślinach wywierają bardzo duży wpływ na właściwości farmakoterapeutyczne preparatów pozyskiwanych z roślin leczniczych. Pierwiastki w roślinach, zarówno metale jak i niemetale, dzieli się według różnych kryteriów. Biorąc pod uwagę kategorie ilościowe, wyróżnia się makro- i mikroelementy, natomiast z punktu widzenia spełnianej funkcji fizjologicznej wyróżnia się pierwiastki strukturalne - C, H, O, N, P, S, Si i Ca, elektrolityczne - K, Na, Ca, Cl i Mg, enzymatyczne - V, Cr, Mo, Mn, Fe, Co, Ni, Cu, Zn, B, Sn, Se, F, I i Mg, oraz pozostałe, nie spełniające żadnej roli fizjologicznej w organizmach żywych. Ważną grupę stanowią także pierwiastki, które kumulując się w roślinach w większych ilościach wywierają niekorzystny, toksyczny wpływ na organizmy żywe. Do tej grupy można zaliczyć metale ciężkie. Dopuszczalną zawartość siedmiu pierwiastków - Pb, Cd, Cu, Zn, Sn, Hg i As, mogących wpływać niekorzystnie na zdrowie człowieka, określa stosowne rozporządzenie Ministra Zdrowia RP.
Biorąc powyższe pod uwagę, za celowe uważa się kontynuację prac zmierzających w kierunku kontroli zakresu stężeń wybranych pierwiastków metalicznych w poszczególnych grupach surowców roślinnych stosowanych w lecznictwie, ze szczególnym uwzględnieniem oceny surowców roślinnych pod kątem zanieczyszczenia metalami toksycznymi, w świetle ustawodawstwa obowiązującego w Polsce i na świecie.

prof. dr hab. Marek Wesołowski

Abstrakt wystąpienia przygotowanego na III Forum Międzynarodowe, organizowane przez Labofarm w Gdańsku, w listopadzie 2004 r.

Prof. dr hab. Marek Wesołowski jest dziekanem Wydziału Farmaceutycznego AM w Gdańsku. Autor m.in. dwóch wydań podręcznika akademickiego. Wiceprezes Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, prezes Gdańskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, członek kilku komisji komitetów w Polskiej Akademii Nauk. Laureat m.in. nagrody Ministra i Rektora.




adres tego artykułu: https://panacea.pl/articles.php?id=151