Rośliny leczniczeGwiazdnica (nie)pospolita

Gwiazdnica (nie)pospolita

Niezniszczalna, wszędobylska, dobroczynna, kwitnąca niemal cały rok, tworzy białe kobierce z drobnymi kwiatkami, których wypatrujemy jeszcze wśród topniejącego śniegu, niczym gwiazd na niebie. Tępiona w ogrodach jako chwast, mimo że sygnalizuje urodzajną i żyzną ziemię. Gwiazdnica pospolita. Choć nazwą gatunkową sięga do gwiazd (Stella), inne określenia rośliny są już bardziej przyziemne, nawiązują do liści i nasion wyskubywanych przez ptaki: chickweed, Vogelmiere, ptasia mięta, kurzyślad.

Gwiazdnica pospolita – Stellaria media L. Vill.

Należy do rodziny goździkowatych Caryophyllaceae, do rodzaju Stellaria, który obejmuje około 200 gatunków, m.in. gwiazdnicę wielkokwiatową Stellaria holosteagwiazdnicę gajową Stellaria nemorum. Jest gatunkiem kosmopolitycznym, spotykanym na wszystkich kontynentach, przede wszystkim na nizinach. Rośnie dziko na glebach zasobnych w składniki pokarmowe, na żyznych łąkach, ugorach, przy drogach, w parkach i w ogrodach. Jednoroczna, osiąga wysokość 5-10 cm, w optymalnych warunkach 30-40 cm. Tworzy płytki system korzeniowy z licznymi drobnymi odgałęzieniami. Z owłosionej, wznoszącej lub płożącej się, wielokrotnie rozgałęzionej łodygi wyrastają naprzeciwległe owalne, ostro zakończone listki. Pięciopłatkowe, rozcięte kwiatki ułożone są w dwuramienną wierzchotkę, tam dojrzewają kuliste nasiona.

W medycynie ludowej

gwiazdnica stosowana jest w postaci sałatek, soków i herbatek. Ze względu na smaczne, soczyste listki, można ją wykorzystać w kuchni, przygotowując zupę, twarożek, sałatkę czy pastę. Wolf Dieter Storl w książce Zioła i cudowne rośliny podaje przepis na ruski napój z gwiazdnicy: Rozdrobniony pęczek gwiazdnicy i 100 g chrzanu zalać 2 l wody. Po 4 godzinach płyn odsączyć i doprawić cukrem do smaku. Dla naszych przodków gwiazdnica była w zimie źródłem witamin i minerałów. Kiedy na przednówku kończyły się zapasy żywności, zbierano różne zioła, m.in. gwiazdnicę. Na Podhalu popularny był warmuz, rodzaj zupy gotowanej z soczystych i miękkich chwastów. Do warmuzu dodawano różne zioła (dziewięciornik, kminek, szpinak), szczególnym smakiem odznaczały się muszcz (gwiazdnica) i lebioda.

Na rozrzedzenie śluzu sporządzano napary lub wyciskano sok z liści. Wywar stosowano zewnętrznie w postaci nasączonych kompresów lub do przemywania oczu. Gotowaną w oleju, wymieszaną z olejem rumiankowym gwiazdnicę nakładano w okolice jelit – przy bolesnych kolkach u dzieci.

Zanim ptaki przylecą, zbierzmy nanakusa

Siódmego stycznia Japończycy jedzą tradycyjnie kleik ryżowy, w nim siedem wiosennych ziół (nanakusa), m.in. gwiazdnicę pospolitą (hakobera). Zwyczaj przywędrował z Chin w okresie Heian (VIII-XII wiek). Tradycyjna potrawa miała chronić przed złymi mocami i zapewnić długowieczność. Zanim ptaki przylecą do Japonii, zbierzmy nanakusa – mawiano. Tradycyjny kleik regeneruje żołądek po noworocznym Osechi Ryouri, a młode pędy pierwszych wiosennych siedmiu ziół (kropidło jawajskie, tasznik pospolity, szarota pokrewna, gwiazdnica pospolita, jasnota różowa, dzika rzepa i rzodkiew japońska) wzmacniają organizm po zimie.

W XVI wieku

niemiecki botanik Hieronim Bock pisał o zielu wilgotnym i zimnym, które w postaci wodnego destylatu ma ugasić w organizmie wszelkie gorąco i choroby o takiej naturze. Sok i destylat z gwiazdnicy aplikowano w gorących ranach i obrażeniach, w postaci przemywań, okładów lub maści. W The herball or generall historie of plantes z XVI w. angielskiego botanika Johna Gerarda, czytamy o gwiazdnicy gotowanej w occie i soli, jako o remedium w leczeniu świerzbu. Wiek później Pierandrea Matthioli, włoski lekarz i botanik doby renesansu, zalecał napar gorączkującym suchotnikom, a liście do przykładania na rany. W następnych stuleciach gwiazdnicę stosowano najczęściej w kolkach, stanach zapalnych oczu, hemoroidach, obrzękach, suchotach, słoniowatości i konwulsjach u dzieci. W XIX w. ks. Sebastian Kneipp na nowo odkrył potencjał leczniczy gwiazdnicy pospolitej, stosując ją zgodnie z dawnymi przekazami, m.in. u chorych na gruźlicę i w wysypkach skórnych.

Zastosowanie

Ziele gwiazdnicy Stellariae herba zawiera saponiny, garbniki, flawonoidy (rutynę), kwasy fenolowe, kumaryny, polisacharydy, β-sitosterol, kwas γ-linolenowy, związki mineralne (sole potasu, żelaza, wapnia, magnezu, cynku, miedzi, krzemu) oraz β-karoten i witaminę C. Substancje aktywne są odpowiedzialne za działanie wykrztuśne, przeciwzapalne, przeciwbólowe, przeciwbakteryjne i przyspieszające gojenie się ran. Surowiec znajduje zastosowanie w leczeniu infekcji grypowych, zapalenia oskrzeli, hemoroidów, dermatoz, reumatyzmu i salmonellozy. W przeziębieniu ziele gwiazdnicy dodaje się do mieszanek ziołowych na kaszel lub na przeziębienie. Napar ze świeżych listków zaleca się w kaszlu produktywnym z gęstą, zalegającą wydzieliną. Przy długotrwałych infekcjach grypowych do gwiazdnicy dodaje się babkę lancetowatą, pierwiosnek lekarski, macierzankę piaskową i porost islandzki. W tradycyjnej medycynie chińskiej korzeń gwiazdnicy Stellariae Radix (yín chái hú) podaje się m.in. dzieciom w wyczerpaniu i niedożywieniu.

W ostatnich latach

przetwory z gwiazdnicy poddano badaniom, które potwierdziły jej skuteczność w zakażeniach pałeczkami Salmonelli i grzybami pleśniowymi (m.in. Alternaria tenuissima) oraz w chorobach reumatycznych, ze względu na właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe.

Hepatoprotekcyjnie

Szczurom z zapaleniem wątroby wywołanym CCl4 podawano frakcję polisacharydową wyizolowaną z naziemnej części Stellaria media L. w dawce 100 mg/kg. Zaobserwowano zmniejszenie podwyższonych stężeń transaminaz ALT i AST, fosfatazy alkalicznej i bilirubiny. Gęstość nacieku zapalnego miąższu wątroby, całkowita ilość uszkodzonych hepatocytów oraz zwyrodnienie tłuszczowe i białkowe uległy zmniejszeniu.

Przeciwwirusowo

Wyizolowane z gwiazdnicy pospolitej białko stellarmedin A hamowało in vitro w początkowych etapach zakażenia replikację wirusa opryszczki pospolitej typu 2 (HSV-2) w stężeniu IC50=13,18 μg/ml. W innym badaniu oceniano aktywność przeciwwirusową świeżego soku ze Stellaria media SM-3 na ludzkiej linii komórkowej HepG2.2.15. zakażonej wirusem zapalenia wątroby typu B. Stężenie antygenu powierzchniowego wirusa HBsAg i wydzielniczej postaci antygenu rdzeniowego HBeAg oznaczono przy użyciu testu ELISA, po 6 i 9-dniowym podawaniu SM-3, w różnych stężeniach (1, 3, 10 i 30 μg/ml). Wydzielanie antygenów HBsAg i HBeAg najbardziej zmniejszał sok w stężeniu 30 μg/ml, odpowiednio o 27,92% i 25,35%. Ponadto redukował statystycznie znacząco poziom DNA wirusa w porównaniu z próbą kontrolną. W badaniu wykazano, że składniki czynne soku działają synergistycznie, flawonoidy wiążą się z glikoproteiną otoczki wirusa, natomiast polisacharydy modulują odpowiedź immunologiczną.

W otyłości

Badano wpływ liofilizowanego soku LJ (lyophilized juice) ze Stellaria media na otyłość in vitro oraz u myszy szczepu Swiss albino po doustnym podawaniu emulsji lipidowej przez 6 tygodni. Sok, który zawierał 0,26 mg/g kwasów fenolowych, 1,4 mg/g flawonoidów i 1,19 μg/g saponin, aplikowano w dawkach 400 mg/kg i 900 mg/kg. Aktywność amylazy i lipazy trzustkowej in vitro oraz podwyższony poziom trójglicerydów w osoczu myszy zmniejszyły się. Sok w dawce 900 mg/kg redukował tkankę tłuszczową w przestrzeni zaotrzewnowej, masę ciała i parametry osocza, m.in. cholesterol całkowity i LDL oraz trójglicerydy. Autorzy badania przypuszczają, że u badanych zwierząt LJ hamował czynność enzymów trawiennych i opóźniał absorpcję jelitową składników pokarmowych. W innym badaniu oceniano wpływ wyciągu metanolowego ze Stellaria media (MESM) na apetyt, masę ciała, termogenezę, metabolizm lipidów i analizę histologiczną poduszki tłuszczowej u myszy albino płci żeńskiej, z otyłością indukowaną progesteronem. Badany wyciąg w dawce 200 i 400 mg/kg zmniejszał masę ciała zwierząt oraz przyrastanie tkanki tłuszczowej na skutek redukcji poziomu lipidów we krwi. Składnik soku, ß-sitosterol, strukturalnie przypominający tłuszcze pokarmowe, współzawodniczy z nimi podczas wchłaniania. Wyciąg metanolowy z gwiazdnicy pospolitej wydaje się korzystny w zmniejszaniu otyłości indukowanej progesteronem oraz w łagodzeniu skutków ubocznych terapii progesteronowej.

Przyszłość należy do gwiazdnicy

Gwiazdnica pospolita utrwaliła swoją pozycję w lecznictwie tradycyjnym. Dziś jest przedmiotem badań, które mogą potwierdzić zastosowania przekazywane z pokolenia na pokolenie. Pozostaje jeszcze wiele zagadnień wymagających naukowej analizy. Dotyczą one izolowania kolejnych substancji aktywnych i poznania ich właściwości terapeutycznych. Tymczasem zbierajmy gwiazdnicę na przetwory lecznicze, przysmaki kulinarne lub… do naszych zielników.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Polecane

Najnowsze

Więcej