Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 12
Artykuły > Historia i tradycja > Drapacz lekarski w Panu Tadeuszu

Panacea Nr 1 (10), styczeń - marzec 2005 strony: 43-44

Drapacz lekarski w Panu Tadeuszu

Suszące się snopy benedykty kardy…

W interesującym artykule o drapaczu lekarskim dr Zbigniew Bela, historyk farmacji, zarazem filolog, cytuje wielkiego poetę i dramaturga angielskiego, Williama Shakespeare’a (1564-1616), który w znanej komedii Wiele hałasu o nic poświęcił całą scenę drapaczowi lekarskiemu. "Jest to jedyny przypadek w twórczości Szekspira, gdy roślina lecznicza została nazwana po łacinie" - pisze dr Bela. Ta łacińska nazwa jest w utworze przytoczona jako element gry słów: Beatrycze wychodzi za mąż za Benedykta. Źle się czuje, więc Małgorzata proponuje jej „okład na serce”. Lek nazywa się Carduus benedictus. Błogosławiony lek i "błogosławiony" przyszły mąż… Pojawienie się drapacza lekarskiego w dziele autora, uznawanego za największego dramaturga w historii światowej literatury, dowodzi popularności tej rośliny i przekonania (w tamtym czasie) o jej wszechstronnym działaniu leczniczym, co doskonale pokazał dr Bela. Wielki Szekspir wprowadza drapacza "na salony" kultury europejskiej.

Też po łacinie
Godzi się przypomnieć, że drapacz lekarski pojawia się także w najbardziej znanym polskim dziele literackim - w poemacie epickim Pan Tadeusz Adama Mickiewicza (1798-1855). Co ciekawe, również w wersji łacińskiej, choć w tym przypadku łacina nie ma żadnej funkcji literackiej, jak w scenie Szekspirowskiej. Ta łacina jest zresztą bardzo "swojska", spolszczona, co było wszak charakterystyczne dla kultury polskiej szlachty, która obficie cytowała sentencje łacińskie i chętnie wywodziła swoją genealogię od starożytnych Rzymian... Nic więc dziwnego, że w języku nowogródzkiego zaścianka Carduus benedictus zamienia się w poczciwą "benedyktę kardę".

Błogosławiona karda
Bitwa w Soplicowie została zilustrowana przez słynnego Michała Elwiro Andriollego – rysownika, ilustratora i malarza. pojawia się w IX księdze, która jest najbardziej dramatyczna w całym dziele. Oto Moskale wjechali do Soplicowa i powiązali szlachtę uczestniczącą w zajeździe na dwór. Według ruskich ukazów zajazdy są surowo zakazane i jego uczestnikom grożą surowe kary, nawet Sybir. Nic więc dziwnego, że zarówno sędzia Soplica, jak i jego niedawni wrogowie, zajezdnicy, bardzo szybko jednoczą się przeciwko Moskalom. Podstęp Jacka Soplicy, który spił jegrów, wyrównuje siły i w soplicowskim obejściu dworskim zaczyna się prawdziwa bitwa. Jej losy nie są rozstrzygnięte, bo szybko trzeźwiejący, zaprawieni w walce Moskale ustawiają szyk bitewny w formie klina ("trójgrana"), którego szlachta nie może rozbić. Ustawili się jednak w fatalnym dla siebie miejscu:

Stała w ogrodzie, prawie pod samym parkanem,
O który się opierał Ryków swym trójgranem,
Wielka, stara sernica, budowana w kratki
Z belek na krzyż wiązanych, podobna do klatki.

Majątek soplicowski był zasobny, bydła było dużo, więc każdego dnia zawieszano na wielkiej sernicy, w białych woreczkach, mocno wystałe zsiadłe mleko, z którego, po odcedzeniu serwatki i obsuszeniu, otrzymywano dobrze i dziś nam znane sery twarogowe. Takich serów wyrabiano na soplicowskiej sernicy "mnogie kopy". Sernica wspierała się na potężnej, grubej belce dębowej, "niby gniazdo bocianie". Belka była mocno przegnita od starości, sędzia zamierzał właśnie odnowić sernicę. W czasie bitwy wykorzystano jednak tę okoliczność i pan Wojski z Woźnym, z pomocą ochmistrzyni i kuchcika, obalili sernicę drągami - wprost na ruski trójgran. To zadecydowało o poddaniu się przeciwnika!

Zielarnia
Długie ramiona sernicy, zbudowane z belek, służyły nie tylko do wyrabiania serów. Na ich końcach córka pana Wojskiego suszyła snopy pożytecznych ziół, czyli soplicowską aptekę:

Wkoło zaś wahały się suszące się snopy
Szałwiji, benedykty kardy, macierzanki,
Cała zielna domowa apteka Wojszczanki.

Nie wiemy, na ile wieszcz Adam znał się na ówczesnym ziołolecznictwie. Trudno przypuszczać, by szałwia, drapacz i macierzanka stanowiły "całą" zielarnię w Soplicowie. Jeśli jednak wymienia te rośliny, to znaczy, że były one w tej "aptece" szczególnie popularne. Szałwia, nazywana w Europie ambrozją, była zarówno popularnym środkiem antyseptycznym, jak i przyprawą (liście). Powszechnie uważano, że przedłuża młodość. Macierzanka miała także różnorakie właściwości lecznicze (grzybobójcze, odkażające, przeciwreumatyczne) i była dobrze znana. A drapacz? Wygląda na to, że błogosławiona karda nie zakończyła swej kariery popularnego surowca leczniczego w XVIII wieku. Przynajmniej w Soplicowie. Szkoda, że poeta nie poświęcił ówczesnej, szlacheckiej medycynie, tyle miejsca, co grzybobraniu albo tabace Jacka Soplicy. Ale i tak odnajdujemy w jego epopei wielką galerię pożytecznych człowiekowi roślin - do kuchni, do apteczki, w gospodarstwie. Resztę trzeba doczytać między wierszami.

Piotr Szubarczyk



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Wąkrota azjatyck...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.