Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 4
Artykuły > Rośliny lecznicze > Adaptogeny - zioła życia

Panacea Nr 2 (59), kwiecień - czerwiec 2017 strony: 25-27

Adaptogeny
- zioła życia

Korzeń żeń-szenia jest najstarszą rośliną stosowaną spośród adaptogenów. Jego działanie potwierdzone jest licznymi badaniami naukowymi. W krajach Dalekiego Wschodu Ginseng radix stosowany był w lecznictwie od ponad 3 tysięcy lat i uważany za panaceum i lek na długowieczność.

Bodźce stresowe są nieodłącznym elementem życia człowieka od pokoleń. Człowiekowi pierwotnemu pomagały przetrwać w chwilach walki i zagrożenia. Jednak stres nie tylko motywuje. Może wywierać szkodliwe działanie na organizm, zwłaszcza gdy jest przewlekły. Kwestia odporności na stres wymaga personalizacji. Część pacjentów wymaga farmakoterapii, innym potrzebna jest psychoterapia, zmiana trybu życia. Jednym i drugim mogą pomóc roślinne surowce adaptogenne.

Adaptogen
to termin, którego użył po raz pierwszy w roku 1947 rosyjski farmakolog Mikołaj Łazariew, nazywając tak substancje zdolne do uodparniania organizmu na szkodliwy wpływ czynników zewnętrznych. Definicję tę uzupełnił doktor medycyny holistycznej Israel Brekhman, który ze swoim współpracownikiem Iwanem Dardymowem prowadził pracę badawczą nad działaniem leków Wschodu.

Adaptogen to substancja pochodzenia naturalnego, działająca niespecyficznie. Nieszkodliwa dla organizmu, działa normalizująco, minimalnie wpływając na funkcje psychiczne.

Zgodnie ze współczesną definicją, surowce adaptogenne to takie, które ułatwiają przystosowanie się organizmu do niekorzystnych warunków środowiskowych, poprzez normalizowanie ludzkiego ustroju, nie działające hamująco lub nadstymulująco na centralny układ nerwowy. Stąd współcześnie właściwości adaptogenne obejmują różne działania: antyoksydacyjne, immunostymulujące, tonizujące, uspokajające, psychostymulujące, nawet anaboliczne. Wspólnym mianownikiem adaptogenów jest ich nieswoistość wobec stresora i brak korelacji między strukturą chemiczną, a mechanizmem działania. To dlatego trudno je klasyfikować.

Związki adaptogenne
przeżywają obecnie renesans, wchodzą w skład wielu preparatów, dostępnych w aptekach, sklepach zielarskich oraz w internecie. Dlatego, przy ich zakupie powinniśmy być ostrożni i wybierać tylko te, które mają status leku. Ten artykuł jest próbą pokazania właściwości surowców adaptogennych, ze szczególnym uwzględnieniem nowo opisanych. Do tych niedawno opisanych należy standaryzuje się na zawartość gypenozydów. To główne substancje czynne, podobne w budowie do ginsenozydów, stąd roślina bywa nazywana żeńskim żeń-szeniem. Działanie fitofarmakologiczne Gynostemma nie ogranicza się jednak do aktywności adaptogennej. Surowiec działa immunostymulująco, hepatoprotekcyjnie, przeciwzapalnie, przeciwmiażdżycowo, prokognitywnie, lipotropowo i wazodilatacyjnie. Wiele badań potwierdza właściwości surowca, chroniące wątrobę przed marskością i zwłóknieniem miąższu na skutek szkodliwego wpływu węglowodorów fluoro- i chlorowcopochodnych. Gynostemma normalizuje poziom enzymów wątrobowych i zmniejsza szkodliwy wpływ etanolu na organizm. Na uwagę zasługują również właściwości antydrobnosutrojowe wyciągów z rośliny, szczególnie wobec Aspergillus flavus, Aspergillus parasiticus, Fusarium verticillioides, Vibrio, Salmonella, Shigella, Escherichia coli i Staphylococcus aureus. Powyższe wskazania wymagają dalszych badań. Coraz bardziej znanym surowcem staje się

Szczodrak krokoszowy
Rhaponticum carthamoides z rodziny Compositae. Naturalnie występuje w górskich częściach Syberii i w środkowo- wschodniej Europie. W mongolskiej medycynie ludowej wykorzystywano go jako środek zwiększający libido, psychostymulujący i wspomagający rekowalescencję. Głównymi substancjami fitochemicznymi są ekdysteroidy, które strukturalnie przypominają hormony steroidowe. Stąd wynikają właściwości surowca, który działa anabolicznie, antyoksydacyjnie, hepatoochronnie i hipoglikemicznie. Związki adaptogenne wyizolowano zarówno z korzeni, jak i liści Rhaponticum carthamoide. Nalewka z korzenia lub kłączy szczodraka poprawia koncentrację, nastrój, działa przeciwdepresyjnie i przeciwpsychotycznie. Długotrwałe stosowanie preparatów podwyższa ciśnienie krwi i wpływa na rytm pracy serca. Dlatego warto skonsultować jego stosowanie z lekarzem. Surowcem o niedocenianych dotąd właściwościach adaptogennych jest

Lukrecja gładka
Glycyrrhiza glabra z rodziny bobowatych Fabaceae. Jej substancjami czynnymi są saponiny triterpenowe - kwas glicyryzynowy oraz jego sole wapniowo-potasowe - glicyryzyna, odpowiedzialna jest za słodki smak surowca. Budową zbliżona jest do kortyzolu, więc podobnie jak on wzmaga reakcje kataboliczne, przygotowując organizm do walki. Glicyryzyna działa również estrogennie, hemolitycznie, hepatoprotekcyjnie i przeciwzapalnie. Zawartość kwasu glicyryzynowego i izoflawonów determinuje działanie bakteriobójcze w stosunku do takich drobnoustrojów, jak Staphylococcus aureus, Mycobacterium tuberculosis, Escherichia coli, Entamoeba histolytica i Trichomonas vaginalis. Działanie bakteriobójcze, połączone ze spazmolitycznym sprawia, że roślina jest składnikiem mieszanek wykrztuśnych i przeciwkaszlowych. Wielostronna aktywność biologiczna lukrecji sprawiła, że część badaczy uznaje ją również za środek adaptogenny. Roślinną adaptogenną o wielokierunkowych właściwościach farmakologicznych jest

Andrographis paniculata
z rodziny Acanthaceae. Rozpowszechniona jest w tropikalnej Azji - Indiach, Sri Lance, Malezji, Hong-Kongu, Tajlandii i Brunei. Jest cenionym ziołem w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej i Indyjskiej, gdzie stosowana jest jako środek zapobiegający biegunkom, stanom zapalnym żołądka i jelit, zapaleniu oskrzeli, skórnym owrzodzeniom i jako środek przeciwrobaczy. W zachodniej medycynie wykorzystano jej właściwości żółciopędne, hepatoprotekcyjne, fungistatyczne i przeciwwirusowe. Do głównych związków determinujących aktywność biologiczną Andrographis należą diterpeny (andrografolidy: dezoksyandrografolid, neoandrografolid, izoandrografolid), flawonoidy (metoksyflawony) i związki potasu. Diterpeny wykazują aktywność przeciwwirusową przeciwko wirusowi Herpex simplex, działają przeciwzapalnie, wyciszając reakcje autoimmunologiczne. Surowcem jest ziele i liście Andrographis, można przygotować nalewkę, płynny wyciąg lub prosty napar. Przeciwwskazaniem do stosowania przetworów z Andrographis jest ciąża, laktacja i zaburzenia płodności. Poprzez modulowanie aktywności cytochromu P450, może również obniżać skuteczność leków przeciwzakrzepowych i przeciwnadciśnieniowych. Częstym składnikiem mieszanek łagodzących stres i pobudzenie psychoruchowe, jest

Witania ospała
Withania somnifera występuje powszechnie w basenie Morza Śródziemnego, w Ameryce Płdn., Indiach, Pakistanie i Afganistanie jako zimnozielony krzew z rodziny psiankowatych Solanaceae. Znana jest również jako Ashwagandha, Indian ginseng, Winter cherry. W medycynie indyjskiej stosowano ją jako środek przeciwreumatyczny, stymulujący i prokognitywny. W medycynie zachodniej wykorzystuje się korzeń i owoc witanii Radix et Fructus Withaniae, a w kosmetyce wyciąg z witanii na oleju migdałowym stosowany jest jako tonik odmładzający. Składnikami biologicznie czynnymi są witaferyna A, witanolid D i pozyskiwane z korzenia alkaloidy nikotynowe oraz laktony steroidowe, tzw. witanolidy. Badania wskazują, że kilkutygodniowe stosowanie ekstraktów z Ashwagandhy poprawia procesy uczenia się, podnosi nastrój i działa przeciwstresowo. To za sprawą pobudzania receptorów 5-HT(5-hydroksytryptaminowych). Aktywność adaptogenna wyraża się również przez zdolność do nasilania fagocytozy makrofagów, zmniejszania wrażliwości na promieniowanie i postulowanej ostatnio skuteczności w łagodzeniu objawów choroby Alzheimera. Równie ważnym surowcem adaptogennym jest

TYTUL
Cytryniec chiński Schisandra chinensis to drzewiaste pnącze rośnie dziko na Dalekim Wschodzie i stosowane jest od wieków w lecznictwie chińskim, japońskim i koreańskim. Jest cenionym surowcem w przemyśle kosmetycznym. Zawdzięcza to swojemu delikatnemu, cytrynowemu zapachowi. Surowiec leczniczy stanowią wysuszone owoce, przypominające pieprz, oraz nasiona. Fitochemia surowca jest bogata i obejmuje kilkadziesiąt różnych związków, wśród których są lignany - schindryna, schizandrol, schizanteryna i gomizyna, które odpowiadają za działanie uspokajające. Te lignany hamują czynność ośrodkowego układu nerwowego, wywierając wpływ na stężenie monoamin, przedłużając działanie leków nasennych i narkozy. Związki te działają hepatoochronnie podczas zakażenia wirusem WZW typu B oraz niewydolności spowodowanej zatruciem związkami chloroorganicznymi. Podobnie jak inne wschodnie adaptogeny, również cytryniec ma zdolność przeciwdziałania promieniowaniu jonizującemu i wykazuje udowodnione działanie przeciwnowotworowe. Zdaniem uznanego propagatora fitoterapii i fitochemii prof. Henryka Różańskiego, cytryniec jest rośliną, którą ze względu na aktywność nootropową, prokognitywną i adaptogenną powinien znać i stosować w swojej praktyce każdy geriatra.

Eleuterokok kolczasty
Eleutherococcus senticosus dopiero zyskuje uznanie w fitoterapii. Ten wysoki krzew, należący do rodziny Araliaceae, występuje naturalnie w tajdze i w lasach iglastych. Surowcem jest kłącze, rozłogi oraz kora organów podziemnych. Ze względu na podobieństwo profilu farmakologicznego substancji czynnych, eluterokok nazywany jest żeń-szeniem syberyjskim. Dzięki zawartości eleuterozydów A, B, B1, C, D i F, normalizuje funkcje organizmu podczas długotrwałego stresu. Etanolowe wyciągi w licznych badaniach poprawiały jakość codziennego życia, zwiększając odporność na stres, niwelując objawy nerwicy i depresji, wpływając na jakość pracy, zwiększając masę mięśniową, nie powodując jednocześnie charakterystycznych dla stymulantów działań niepożądanych, takich jak bezsenność czy gonitwa myśli. Eleuterokok znalazł zastosowanie również u kobiet podczas klimakterium oraz u rekowalescentów po chemio- i radioterapii, dzięki udowodnionej aktywności radioochronnej.

Znane i nieznane
Pochylając się nad roślinami o właściwościach adaptogennych, stosowanych w fitoterapii, nie sposób pominąć rodzaju Panax czy Rhodiola rosea. Nie powielając wiadomości o właściwości farmakologicznych znanych od lat, potwierdzonych kilkudziesięcioma testami klinicznymi, warto wspomnieć o najnowszych, dotąd nieznanych aktywnościach i wskazaniach. Badania nad ginsenozydami żeń-szenia z ostatnich kilku lat potwierdziły ich właściwości neuroprotekcyjne. Autorzy opublikowanych badań żywią nadzieję, że w niedalekiej przyszłości właściwości tego surowca będą mogły być wykorzystane w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych - Parkinsona i Alzheimera. Duże dawki żeń-szenia próbuje się wykorzystać w medycynie paliatywnej, w leczeniu zmęczenia towarzyszącego chorobie nowotworowej (ang. cancer-related fatigue). Okazuje się, że surowiec może poprawiać jakość życia chorego, jego apetyt i jakość snu. Obiecujące są wyniki badań nad możliwością wykorzystania "korzenia życia" w nowoczesnym leczeniu nowotworów. Przegląd badań wskazuje, że ginsenozydy oraz ich metabolity mogą modulować szlaki procesu zapalnego, wpływać na stres oksydacyjny komórek i proces angiogenezy.

Różeniec górski
Rhodiola rosea poza doskonale znanymi właściwościami adaptogennymi, wykazuje aktywność antynocyceptywną, dzięki czemu może być wykorzystany w leczeniu cukrzycowej przeczulicy. Minimalnie ustępuje skuteczności antydepresyjnej powszechnie stosowanej w lecznictwie sertralinie, a jest przy tym lepiej tolerowany. Może być z powodzeniem wykorzystywana w leczeniu łagodnych i umiarkowanych objawów depresji.

* * *

Adaptogeny są skarbem medycyny starożytnego Wschodu. Wielokrotnie próbowano je wprowadzić do medycyny zachodniej, ale bez większych sukcesów. Udało się to dopiero w 2 połowie ubiegłego wieku. Dziś obserwujemy wzrost zainteresowania surowcami adaptogennymi, otrzymywanymi z nich preparatami. Popularność wielu z nich wynika z wielokierunkowego działania farmakologicznego, w tym również właściwości biostymulujących i adaptogennych. Postęp cywilizacyjny sprawił, że żyjemy dłużej i wygodniej. Badania socjologów wskazują jednak, że wraz z rozwojem nowoczesnych technologii, jesteśmy coraz bardziej zagubieni i osamotnieni. Do współczesnego człowieka w ciągu doby dociera taka ilość informacji, jaka trafiała do mieszkańca XIX-wiecznej Europy przez cały rok! Wysokie tempo życia i ogromna liczba otaczających nas stresorów sprawiają, że nasz układ nerwowy ulega nadmiernemu obciążeniu. W takich sytuacjach adaptogeny są dobrą alternatywą dla silnych leków syntetycznych. Nie oznacza to jednak, że substancje te są całkowicie bezpieczne i obojętne dla organizmu - wiele z nich wchodzi w interakcje z innymi lekami.

mgr farm. Artur Rakowski

Mgr farm. Artur Rakowski jest na co dzień praktykującym farmaceutą. Od lat współpracuje z czasopismami branżowymi dla lekarzy i farmaceutów. Interesuje się fitoterapią, ale także historią XX wieku. Odpoczywa przy polskiej muzyce alternatywnej...


Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Lucerna - niedoce...
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Wąkrota azjatyck...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Rumianek
Zioła dla niemow...
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2018 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.