Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 4
Artykuły > Rośliny lecznicze > Róża dzika, lecz oswojona…

Panacea Nr 4 (9), październik 2004 strony: 10-13

 
Róża dzika, lecz oswojona…
Pod względem liczby witamin i ich zawartości dzikie gatunki róży przewyższają wszystkie rośliny. Zawartość witaminy C w owocach róży jest 10 razy większa niż w porzeczce czarnej, a 100 razy większa niż w jabłkach. Trzy owoce mogą pokryć dzienne zapotrzebowanie.

Motto:
Nie dzika - oswojona
jak stara dobra żona
kiedy jest bardzo źle
da witaminę Ce
(ks. Jan Twardowski, Zielnik)

Hildegarda z Bingen tak pisała na temat róży: "Jest zimna, a chłód jej nie jest bez pożytku pewnego. Wczesnym rankiem albo po brzasku weźmij płatek róży i połóż na oczy. Wyciągnie on sok, czyli załzawienie i klarownymi je uczyni. Wszakoż i ów, któren na ciele wrzody jakoweś ma, niech na nie płatki róży przykłada, a wyciągną zeń cały śluz. Kto zasię w gniew nagły łacno wpada, nich weźmie róże i niewiele szałwi, i na proch zetrze. W onej zaś godzinie, gdy go gniew chwyta, niech do nosa przyłoży…".

Rosa
z rodziny różowatych (Rosaceae) obejmuje bardzo liczne gatunki krzewów ozdobnych, dziko rosnących i handlowych, do celów dekoracyjnych i leczniczych - zarówno w gruncie, jak i w szklarniach. Ocenia się, że na świecie rośnie około 400 gatunków tego rodzaju, z czego w Polsce występuje dziko 21 gatunków, z których najpospolitsza jest róża dzika (Rosa canina). Uprawianych jest 6 gatunków. Róże dziko rosnące dzieli się na 8 sekcji.

Jako źródło witamin
duże znaczenie mają gatunki z sekcji Cinnamomea, do której należą tak cenne pod tym względem gatunki, jak Rosa cinnamomea, Rosa acicularis, Rosa dahurica, Rosa rugosa i Rosa laxa.

W lecznictwie
najczęściej stosowane są owoce i płatki kwiatów kilku gatunków róż: owoc róży (Fructus Rosae, Fructus Cynosbati cum seminibus - cały owoc z orzeszkami lub sine seminibus - pozbawiony orzeszków), pozyskiwany z róży dzikiej, francuskiej i girlandowej; kwiat róży (Rosae flos, Rosae petalae - płatki róży), pozyskiwany z róży francuskiej, stulistnej i gatunków ozdobnych o czerwonych płatkach.

Już w starożytności
sadzono róże. W Babilonii i w Persji poświęcone były one bogini miłości, skąd dotarły do Azji Mniejszej, następnie do Egiptu i Rzymu. Znano wiele odmian hodowlanych róży. Lekarze greccy, jak Dioskurides i Galen, dawali pierwszeństwo formom dzikim. Wykorzystywali oni przeważnie różę francuską (Rosa gallica) i różę stulistną (Rosa centifolia) oraz różę dziką. W antycznym Rzymie poduszka wypełniona suszonymi płatkami kwiatu róży uspokojała, przywodziła słodki sen. Rzymskie patrycjuszki pielęgnowały cerę maseczkami z płatków róży.

W wiekach średnich
była ważnym, podstawowym składnikiem tzw. rosee - ulubionej potrawy tamtej epoki. Składała się ona z kapłona, migdałów, szafranu, cukru oraz płatków róży, które nadawały jej aromat.

Sfery arystokratyczne powszechnie używały wody różanej, która służyła do obmywania rąk podczas wykwintnych bankietów, była też najpopularniejszym pachnidłem Dalekiego Wschodu i talizmanem chroniącym od wszelkiego zła.

W medycynie klasztornej
róża była również chętnie stosowana. Z jej płatków przyrządzano maści do oczu, a gotowane w winie wykorzystywano przy bólach uszu i głowy, także w stanach zapalnych skóry i dziąseł. Ponieważ róży przypisywano właściwości chłodzące i osuszające, stosowano ją w średniowieczu przede wszystkim na gorączkę, na "zagrzane organy trawienne" (biegunkę), oparzenia i ropiejące skaleczenia, o czym można przeczytać np. w Aemilius Macer. Ważnym lekiem od średniowiecza do XX w. był olejek różany, stanowiący podstawę wielu receptur leków do stosowania zewnętrznego i wewnętrznego. Przyrządzany z kwiatów róż i oliwy, olejek różany był najczęściej stosowany razem z olejkiem fiołkowym. W takiej postaci zadawano go przede wszystkim na gorączkę, ale ceniono go także jako lek na rany. Do celów leczniczych używano też kory i korzeni, które były znanym środkiem przeciwko ukąszeniom wściekłych psów.

W medycynie ludowej
wielu krajów owoce i kwiaty róży miały szerokie zastosowanie. We Francji kwiat róży stosowano jako lek przeciwszkorbutowy, przeciw robakom, przy hemoroidach i jako środek ogólnie wzmacniający.

W Bułgarii kwiat róży używany jest do dziś w schorzeniach przewodu pokarmowego, do płukań przy zapaleniu jamy ustnej i gardła oraz spojówek.

Róża dzika (Rosa cannina)
Inne jej nazwy to róża polna, róża cierniowa, róża głogowa, głóg polny, szypszyna, nieszpułka, psia róża. Rośnie w całej Europie i w północno-zachodniej Azji. W Polsce występuje powszechnie na brzegach lasów, w zaroślach, na miedzach i w pobliżu domostw. Jest kolczastym krzewem wyrastającym na wysokość do 4 m, bardzo trwałym i odpornym na mróz, o łukowato wygiętych pędach pokrytych kolcami oraz lśniącymi liśćmi złożonymi z kilku podłużnie owalnych listków. Kwitnie w maju i w czerwcu, wykształcając duże pięciopłatkowe jasnoróżowe lub białe kwiaty o średnicy 4-5 cm, zakwitające na długich szypułkach, na szczytach pędów, osadzonych pojedynczo lub w baldachogronach, wspaniale pachnące. Kiedy dno kwiatowe stanie się mięsiste, róża wytwarza czerwoną lub koralową szupinkę (owoc pozorny), owalnie wydłużoną (długości 2 cm), o twardej błyszczącej powierzchni, z wyraźną pozostałością działek kielicha na szczycie. Wewnątrz dopiero znajdują się owoce właściwe - liczne białawe orzeszki z ostrymi szczecinkami. Owoce dojrzewają w końcu września i w październiku. Owoce zbiera się ze stanu naturalnego lub upraw, gdy są już czerwone, ale jeszcze twarde, i suszy rozłożone cienką warstwą w temperaturze do 350C. Płatki korony (kwiat) zbiera się na początku kwitnienia i suszy w podobnej temperaturze.

Owoce róży dzikiej zawierają duże ilości kwasu askorbinowego, czyli witaminy C - do 1,8% (niekiedy nawet do 6%), czyli 20-30 razy więcej niż cytryna.

Zawierają także prowitaminę A, karotenoidy (m. in. beta-karoten, likopen), ksantofile, witaminy z grupy B, witaminę E (ok. 70 mg/100g), K, PP oraz prowitaminę A. Są w nich również flawonoidy (m. in. astragalina, izokwercetyna i tylirozyd) oraz garbniki, cukry (w tym cukier inwertowany - 2%), sorbit i olejek eteryczny (ok.0,03%), kwasy organiczne (jabłkowy i cytrynowy około 1,5%) oraz sole mineralne (potas, wapń, żelazo, fosfor i magnez).

Róża francuska (Rosa gallica)
zwana jest różą "cukrową" lub "octową". Pochodzi z południowej Europy i Azji, u nas występuje dziko w południowej części kraju. Dorasta do metra wysokości, wytwarza liczne podziemne pędy. Ma okazałe, czerwone, aromatyczne kwiaty.
W płatkach kwiatowych znajduje się olejek eteryczny (Oleum Rosaea - 0.01%), garbniki, glikozydy antocyjanowe i flawonowe. Działanie i zastosowanie jest takie jak róży dzikiej. Ponadto stosuje się ją w zastoju krążenia, dolegliwościach menstruacyjnych, owrzodzeniu jamy ustnej i bólach gardła.

Róża stulistna (Rosa centifolia)
Krzew do 2 m wysokości, pochodzi z Iranu i Kaukazu, często sadzony jako roślina ozdobna. Na pędach tej róży występują duże kolce i szczecinki, liście zwykle pięciolistkowe oraz różowe lub czerwone kwiaty - pełne, silnie pachnące.
Płatki zawierają olejek eteryczny (różany), którego głównymi składnikami są alkohole terpenowe: geraniol, nerol, cytronelol. Oprócz olejku występują w nich garbniki oraz glikozydy antocyjanowe i flawonowe.

Z płatków kwiatowych róży francuskiej i stulistnej uzyskuje się olejek różany. W świeżych płatkach olejek znajduje się w postaci delikatnej zawiesiny w komórkach skórki; przy suszeniu zanika.

Płatki róży - surowiec swieży Róża girlandowa (Rosa cinnamomea)
Jest gatunkiem polimorficznym, występującym na Ukrainie, w Rosji, w Kazachstanie; na łąkach, w zaroślach, wąwozach, na porębach, na skrajach lasów i w zalewanych dolinach rzecznych. Jest to krzew o wysokości 1-2 m, z cienkimi, długimi, nieco zwisającymi pędami i błyszczącą czerwonobrązową korą. Pędy dolne i pędy nie kwitnące mają proste, cienkie, gęsto rozmieszczone kolce. Promieniste, duże, blado- lub ciemnoczerwone kwiaty są osadzone pojedynczo lub 2-3, z licznymi pręcikami i słupkami. Owoce pozorne, powstałe z silnie rozrośniętego dna kwiatowego i zalążni, są kuliste lub wydłużone, nieduże, pomarańczowe, pomarańczowoczerwone lub czerwone; mięsiste, z dużą ilością orzeszków. W owocach pozornych znajduje się mnóstwo bardzo ostrych, szczeciniastych włosków. Orzeszki (zwane popularnie nasionami), są żółtawe, kanciaste, owłosione, mają do 5 mm długości. Róża girlandowa kwitnie od maja do końca lipca a owoce dojrzewają w sierpniu-wrześniu i pozostają na pędach do zimy. Zaczyna owocować w 3 roku życia. Owoce zawierają witaminę C, karoten, witaminy P, B2, K i E, cukry, pektyny, kwas cytrynowy i jabłkowy, garbniki i olejek eteryczny. Posiadają działanie i zastosowanie takie jak w przypadku róży dzikiej.

Źródło witaminy C
Pod względem liczby witamin i ich zawartości dzikie gatunki róży przewyższają wszystkie rośliny. Zawartość witaminy C w owocach róży jest 10 razy większa niż w porzeczce czarnej, a 100 razy większa niż w jabłkach. Jeden - trzy owoce mogą pokryć dzienne zapotrzebowanie dorosłego człowieka na witaminę C.

Naturalna witamina C jest 3-5-krotnie skuteczniejsza od syntetycznej ze względu na towarzyszące jej flawonoidy i kwasy organiczne, które chronią ją przed zbyt szybkim rozkładem. Jest także lepiej wchłaniana z przewodu pokarmowego, skuteczniejsza w działaniu, bo szybciej osiąga i dłużej utrzymuje niezbędne stężenie w organizmie.

Płatki róży - surowiec suchy Zakres działania witaminy C na organizm jest bardzo szeroki. Nie wytwarzany w organizmie kwas askorbinowy (wit.C) potrzebny jest do tworzenia kolagenu i cholesterolu. Bierze on udział m.in. w procesach oksydoredukcyjnych, wpływa na zachowanie elastyczności i szczelności ścian drobnych naczyń krwionośnych i ułatwia wydzielanie niektórych hormonów (m.in. nadnerczy), a nade wszystko - do tworzenia interferonu, o którym teraz głośno z powodu jego zastosowań w immunologii. Miejscem magazynowania witaminy C są przede wszystkim krwinki białe i płytki krwi - stąd zależność między brakiem tego związku a odpornością organizmu na choroby pochodzenia bateryjnego i wirusowego. Witamina C uczestniczy także w hamowaniu aktywności histaminy uwalnianej w alergiach, dlatego można przyjąć, że jest lekiem przeciwalergicznym. Chroni też organizm przed niektórymi skutkami stresu oraz pobudza wydzielanie enzymów.

Ze składników mineralnych owoce róży zawierają szczególnie dużo żelaza.

Owoce i wyciągi
z owoców róży są lekiem witaminizującym organizm. Uzupełniają niedobory witamin w chorobach przeziębieniowych, w ciąży, przy nadmiernej kruchości naczyń oraz w kamicy żółciowej i nerkowej. Dzięki obecności flawonoidów owoce róży działają także żółciopędnie, rozkurczowo i moczopędnie. Stosowane są w kamicy nerkowej i żółciowej. Róża ma także zastosowanie wówczas, gdy organizm wydala witaminę C w zwiększonych ilościach lub powoduje jej rozkład (choroby zakaźne, zapalenie płuc, reumatyzm, rozległe oparzenia). Poza lecznictwem owoce róży używane są jako dodatek witaminizujący przetwory owocowe i warzywne oraz jako podstawowy surowiec do wyrobu koncentratów witaminowych. Są doskonałym, wartościowym surowcem do wyrobu soków pitnych, dżemów, konfitur, win (choć podczas procesu fermentacji witamina C ulega utlenieniu).

Rosa centifolia - ilustracja z niemieckiego atlasu Köhlers Medizinal-Pflanzen in naturgetreuen Abbildungen mit kurz erläuterndem Texte z roku 1887. Odwary z kwiatów
stosuje się jako lek łagodnie ściągający i przeciwzapalny. Kwiaty wchodzą też w skład ziołowych mieszanek nasercowych i wykrztuśnych.

Olejek różany
ma szerokie zastosowanie w przemyśle perfumeryjnym, kosmetycznym i aromaterapii. Tak zwana woda różana jest w wielu krajach uniwersalnym tonikiem do suchej, wiotczejącej skóry.

W weterynarii
owoce róży zaleca się przy C-hipowitaminozie, w celu przyspieszenia wzrostu słabych zwierząt, jako środek moczopędny i odtruwający.

Szwedzi usuwają z dzikiej róży skórkę, meszek i nasiona i z tak przygotowanych owoców przygotowują zupę…

dr inż. Ewa Osińska

Dr inż. Ewa Osińska jest adiunktem w Katedrze Roślin Warzywnych i Leczniczych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW) w Warszawie. Ukończyła studia na Wydziale Ogrodniczym. W 1991 r. uzyskała stopień doktora nauk rolniczych w zakresie ogrodnictwa - specjalność rośliny. Od 1989 r. członek Polskiego Towarzystwa Nauk Ogrodniczych (w latach 1995-99 sekretarz Oddziału Warszawskiego PTNO, obecnie skarbnik tego Oddziału). Od 1995 r. jest członkiem International Society for Horticultural Science (ISHS). Prowadzi badania z zakresu biologii rozwoju, zmienności osobniczej i agrotechniki roślin leczniczych i aromatycznych - w aspekcie gromadzenia się substancji biologicznie aktywnych.

Piśmiennictwo
Czikow P., Łaptiew J. Rośliny lecznicze i bogate w witaminy. PWRiL, Wwa1987, ss. 308-13; Grochowski W. Jadalne owoce leśne. PWRiL, Wwa 1983, ss. 96-110; Kohlmünzer S. Farmakognozja. Podręcznik dla studentów farmacji. PZWL, Wwa 1998, ss. 536-37; Lewkowicz-Mosiej T. Leksykon roślin leczniczych. Wyd. Świat Książki, Wwa 2003, s. 244; Mazerant-Leszkowska A. Mała księga ziół. Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Wwa 1990, ss. 236-39; Mayer J.G., Uehaleke B., Saum O.K. Zioła ojców benedyktynów. Mieszanki i leczenie. Wyd. Świat Książki, Wwa 2004, ss. 162-63; Mikołajczyk K., Wierzbicki A. Zioła. LSW, Wwa1983, ss. 214-18; Nowiński M. Dzieje upraw i roślin leczniczych. PWRiL, Wwa 1980, ss. 32-34; [red.] Strzelecka H., Kowalski J. Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. PWN, Wwa.2000, ss. 488-90; [red.] Rumińska A., Ożarowski A. Leksykon roślin leczniczych. PWRiL, Wwa 1990, ss. 433-35; Sarwa A. Wielki leksykon roślin leczniczych. Książka i Wiedza, 2001, ss. 332-34.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.