Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Człowiek i środowisko
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 4
Artykuły > Owoce > Doceńmy derenia

Panacea Nr 3 (44), lipiec - wrzesień 2013 strony: 28-29

Doceńmy
derenia

Dziś to mało popularna, trochę zapomniana roślina. A przecież dereń zaliczany jest do najstarszych roślin owocujących! Wykopaliska archeologiczne, prowadzone w Szwajcarii i w północnych Włoszech, potwierdzają, że już około 5 tys. lat p.n.e. owoce derenia służyły ludziom za pokarm. Opisy derenia, wzmianki na temat wszechstronnego wykorzystywania jego owocu, także w celach leczniczych, pozostawili po sobie grecki botanik Dioskurides i rzymski uczony Collumelli. O dereniu wspominali antyczni poeci – Owidiusz w Złotym wieku i Homer w Odysei. To właśnie owoce derenia były karmą ryjących w ziemi homeryckich świń, które zamieniły towarzyszy Odysa w wieprze. Sam Odyseusz uzbrojony był w oszczep z dereniowego drewna, charakteryzującego się wyjątkową twardością. Ta właściwość dereniowego drewna znana była najstarszym Rzymianom. Założyciel Rzymu, Romulus, nakreślił granice przyszłego wiecznego miasta włócznią z derenia. Taką włócznię nazywano cornum, od rzymskiej nazwy derenia cornus (cornu = róg). Nazwę Cornus w swej systematyce nadał dereniowi Karol Linneusz. Szacunek dla dereniowego drzewa znamy nie tylko z Rzymu. W Norymberdze znajduje się zegar, którego wszystkie elementy wykonane są z tego drewna. W gruzińskim muzeum historycznym przechowywany jest miecz z brązu, którego rękojeść wykonano z derenia.

Dereń
właściwy - syn. jadalny Cornus mas L. pochodzi z rodziny dereniowatych Cornaceae, wywodzi się z Azji i z południowej Europy. Dzikie odmiany występują dziś w Azji, na Bałkanach, w Europie środkowej i zachodniej. Dereń rośnie najchętniej na skraju lasów, w regionach górzystych lub pagórkowatych – do wysokości 1500 m n.p.m. Jest to wysoki, silnie rozgałęziony krzew. Rzadziej przybiera pokrój niewielkiego (7-9 m) drzewa. Pień i grube konary pokryte są płatkowato łuszczącą się korowiną. Pędy zielone, od strony słonecznej brązowe. Pączki okryte są 2 łuskami. Liście nakrzyżległe, całobrzegie, szerokoeliptyczne lub jajowate, zaostrzone, obustronnie zielone, dolna strona często błyszcząca, lekko szorstka, z kępkami włosków. Nerwy (3-5 par) zbiegają się łukowato ku wierzchołkowi blaszki.
Dereń kwitnie w kwietniu, przed rozwinięciem się liści. Kwiaty są żółte, drobne, pachną nieprzyjemnie, zebrane po 15-20 w małe, prawie siedzące baldaszki. Miododajne. Możliwe jest samozapylenie jeszcze w pączkach. Owoc jest elipsoidalnym, błyszczącym pestkowcem, o zabarwieniu obfitującym w odcienie od pomarańczowożółtego, poprzez wiśniowy, po intensywnie ciemnoczerwony. Niedojrzały miąższ smakuje cierpko. W pełni dojrzałe owoce charakteryzują się specyficznym aromatem i słodkokwaskowatym smakiem. Smak poprawia się po przymrozkach. Owoce są chętnie zjadane przez ptaki śpiewające (np. grubodziób, gil) i małe ssaki (np. mysz zaroślowa, popielica). Pestka jest wydłużona, twarda.

Owoc derenia
obfituje w węglowodany (fruktozę i sacharozę). Wysoka jest też zawartość kwasów organicznych – głównie cytrynowego, jabłkowego, bursztynowego. Obecne są pektyny, związki mineralne, garbniki, glukozydy (kornina), witaminy P i C (jej zawartość wzrasta w miarę dojrzewania owocu). Wartość energetyczna 100 g owoców wynosi 76 kcal (318 kJ).
Pestki derenia zawierają związki białkowe, tłuszczowe, węglowodany, celulozę, sole mineralne, kwasy organiczne i garbniki.

Walory lecznicze
derenia znał już ojciec medycyny Hipokrates, który zalecał jego owoce przy chorobach żołądka. Także Pliniusz Starszy i Dioskurides zaliczali dereń do roślin leczniczych. Praktycy medycyny ludowej od najdawniejszych czasów zalecali dereń profilaktycznie jako lek przeciwszkorbutowy. Podczas I wojny światowej rosyjscy żołnierze masowo chorowali na szkorbut, byli leczeni dereniem. Owoc derenia ma właściwości zapierające i w postaci wywaru lub miazgi, z dodatkiem miodu lub surowego żółtka, stosowany jest przy biegunkach i kolkach żołądkowych. Przy zaburzeniach żołądkowo-jelitowych dobre efekty uzyskuje się, stosując kombinację ekstraktu z derenia z dziką gruszką. Wysoka zawartość fitoncydów sprawia, że dereń stosowany dziś bywa przeciwko zarazkom tyfusu i krwawej biegunki. Z uwagi na znaczne ilości potasu, kwasów organicznych i witaminy C, pestkowce derenia zalecane są przy chorobach żołądka i nerek, także przy kamicy, jako środek moczopędny i polepszający przemianę materii. Dobre efekty uzyskiwane są w kuracji zaburzeń przemiany materii, podagry i chorób skórnych. Dereń działa żółciopędnie i krwiotwórczo. Ze względu na znaczną zawartość żelaza, polecany jest w anemiach powstałych na tle niedoboru tego pierwiastka. Jak większość owoców, dereń pobudza apetyt i wzmacnia organizm po ciężkich chorobach. Konfitury stosowane są w przeziębieniach i bólach żołądka.
Napar z ulistnionych gałązek jest środkiem żółcioi moczopędnym. Przy nieżytach jelit i chorobach febropodobnych zaleca się przyjmowanie naparu lub soku z owoców, wywaru ze świeżych pędów lub owoców, ewentualnie nalewki z kwiatów. Okłady na czoło z wywaru z derenia pomagają przy migrenach. Kora derenia jest w medycynie ludowej uznanym środkiem wzmacniającym i pobudzającym. Wymieszany z mączką owsianą wywar z kory jest sprawdzonym lekiem przeciwko karbunkułom.

W kosmetyce
także docenia się walory derenia. Wywar z owoców bywa zalecanym składnikiem maseczek przy trądziku młodzieńczym. Płukanie przez kilka dni jamy ustnej schłodzonym wywarem z młodych gałązek daje dobre efekty przy stanach zapalnych dziąseł.

W kuchni
ceni się owoce derenia. Przetwory z nich są doskonałe. Najlepsze konfitury – według receptur naszych prababć – wymagają drylowania. Łatwo usunąć pestki z dojrzałych owoców, ale drylowanie owoców niedojrzałych to żmudna czynność. Dawniej zalecano proporcje: 1 kg owoców, 2 kg cukru.
Z derenia wyrabia się także dżemy, galaretki, powidła, kisiele, nadzienie do cukierków, napoje, syropy, soki, wina. Nie można nie wspomnieć także o nalewce – słynnej dereniówce.
Dereniówka. Owoce zbiera się, nakłuwa lub przecina, nie wyjmując z nich pestek, następnie zalewa się je spirytusem albo wódką. Na 1 l wódki daje się około 40 dag derenia i do smaku przyprawia się cukrem, ewentualnie dodatkami aromatycznymi. Dereniówka jest lekko cierpka i ma piękny rubinowy kolor. Niektórzy dosładzają ją miodem.

Ozdoba
Krzewy derenia mają walory dekoracyjne: wiosną liczne złotożółte kwiaty na bezlistnych gałązkach, latem czerwone, zwisające „śliweczki”, a jesienią czerwone lub brunatne liście. W ogrodach i parkach często sadzone są odmiany Aurea, Elegant, Variegata. U tej ostatniej odmiany liście przez całe lato mają białe brzegi. Najczęściej sadzi się pojedyncze krzewy albo formuje się z nich żywopłoty.

mgr inż. Monika Karabela

Mgr inż. Monika Karabela jest absolwentką Wydziału Ogrodniczego AR w Lublinie. Interesuje się szczególnie roślinami przyprawowymi i leczniczymi.

Piśmiennictwo dostępne w redakcji



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.