Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 3
Artykuły > Rośliny lecznicze > Lukrecja - słodkie remedium

Panacea Nr 2 (43), kwiecień - czerwiec 2013 strony: 5-7

Lukrecja
– słodkie remedium

Korzenie lukrecji stosowano w lecznictwie krajów Wschodu i Zachodu od dawna. Najstarsze papirusy z opisami właściwości słodkiego leku odkryto w grobowcach faraonów starożytnego Egiptu. Niektóre pochodzą z 3. tysiąclecia p.n.e. Teofrast i Hipokrates, sławni lekarze starożytnej Grecji i Rzymu, zalecali lukrecję w leczeniu niepłodności i owrzodzeń w ustach oraz w astmie i w suchym kaszlu. W tradycyjnej medycynie chińskiej lukrecja, zwana Gan Cao, jest jednym z najdawniej stosowanych leków roślinnych, głównie jako środek tonizujący i zwiększający wytrzymałość. W Europie wieków średnich lukrecję uprawiano w celach medycznych w ogrodach klasztornych. Dokładny opis surowca i jego właściwości zamieścił w Kanonie medycyny słynny średniowieczny lekarz arabski Awicenna. W XVI w. lukrecję opisał niemiecki botanik Leonard Fuchs. W XVIII w. chemik i filozof z Neapolu, Giuseppe Donzelli, uzupełnił opis rośliny i nadał gatunkowi nazwę stosowaną obecnie.
Nazwa rodzaju Glycyrrhiza wywodzi się z greki, od słów glykos - słodki i rhiza - korzeń. Oznacza więc słodki korzeń. W języku łacińskim nazwa brzmi liquirita.

Surowcem leczniczym
są korzenie i rozłogi lukrecji Glycyrrhizae radix (syn. Liquiritiae radix), otrzymywane z roślin gatunku Glycyrrhiza glabra L. – lukrecja gładka, z rodziny Fabaceae (Papilionaceae) – bobowate (motylkowate), zbierane z roślin 3-, 4-letnich jesienią lub wczesną wiosną, okorowane i suszone w warunkach naturalnych. Lukrecja gładka to wieloletnia roślina zielna, pochodząca z terenów Azji Mniejszej i z basenu Morza Śródziemnego.

Chemizm
O właściwościach surowca decydują głównie saponozydy tritepenowe typu oleananu (2-15%), z głównym związkiem: kwasem glicyryzynowym – glicyryzyną, której aglikonem jest kwas glicerytynowy. Glicyryzyna jest bardzo słodka (50 razy słodsza od sacharozy) i nie hemolizuje krwinek czerwonych. Kwas glicerytynowy nie ma słodkiego smaku, działa hemolizująco. Pozostałe saponiny to kwas glabrykowy, gliceretol, glabrolid i izoglabrolid oraz kwas likwirycjowy. Flawonoidy, których wyizolowano z surowca ponad 300, nadają korzeniom lukrecji żółty kolor. Należą do różnych typów: flawanonu – likwirytygenina i jej 4’-O-glukozyd (likwirytyna), neolikwirytyna; chalkonu – izolikwirytygenina i jej 4’-O-glukozyd (izolikwirytyna), neoizolikwirytyna; izoflawonu – glabrydyna, glabren, likoizoflawony A i B, formononetyna. Kumaryny: umbeliferon, herniaryna, likumaryna, glabrokumaron A i B, glicyryna. Węglowodany (10%): glukoza, mannitol, sacharoza, skrobia. Kwasy tłuszczowe (C2-C16). Fenol i gwajakol oraz sterole.

Preparaty
z korzeni lukrecji stosuje się tradycyjnie w leczeniu nieżytów dróg oddechowych oraz choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Lek syntetyczny karbenoksolon, zalecany także w chorobie wrzodowej, to bursztynian kwasu glicyretynowego. W Japonii wyciąg z korzeni lukrecji od 60 lat zalecany jest w terapii przewlekłego zapalenia wątroby.

W farmacji
surowiec wykorzystuje się do poprawy smaku leków. W przemyśle używany jest do barwienia i słodzenia produktów spożywczych, napojów oraz w produkcji wyrobów tytoniowych.

Prowadzone w ostatnim 30-leciu badania uzasadniły tradycyjne wskazania do stosowania korzenia lukrecji. Wiele wyników wskazuje na znacznie szersze możliwości wykorzystania tego surowca w lecznictwie.

Przeciwwrzodowe i przeciwzapalne
Leczniczy wpływ lukrecji w chorobie wrzodowej warunkują różne mechanizmy, w których biorą udział saponiny i flawonoidy. Wyciąg z Glycyrrhizae radix w badaniach in vitro zwiększał poziom prostaglandyn w błonie śluzowej żołądka, hamując aktywność enzymów zmieniających te związki w formy nieaktywne: dehydrogenazy 15-hydroksyprostaglandynowej i reduktazy delta 13-prostaglandynowej. Zwiększenie poziomu prostaglandyn pobudzało wydzielanie śluzu i proliferację komórek błony śluzowej żołądka. Wyciąg metanolowy z korzenia lukrecji, hamując uwalnianie gastryny, zmniejszał u szczurów i psów wydzielanie soku żołądkowego. Standaryzowany wyciąg z korzenia lukrecji, u szczurów z owrzodzeniem żołądka wywołanym przez indometacynę oraz zimno, zmniejszał indeks wrzodowy i powodował wzrost pH soku żołądkowego w stopniu zależnym od dawki, działał także antyoksydacyjnie. Działanie rozkurczające flawonoidów lukrecji, głównie likwirytygeniny, łagodzi dolegliwości powodowane przez chorobę wrzodową. W badaniach in vivo likwirytygenina nie tylko działała spazmolitycznie, ale wpływała na motorykę żołądka i jelit w sposób zależny od dawki. W małych hamowała pasaż żołądkowo-jelitowy, w dużych przyspieszała.
Likwirytygenina wpływa także na kurczliwość innych narządów. W stopniu zależnym od dawki, rozkurczała izolowane macicę szczura oraz mięśnie gładkie tchawicy świnki morskiej. Wskazuje to na możliwość nowych zastosowań dla spazmolitycznego działania flawonoidów lukrecji.
Glabrydyna i glabren, izolowane z surowca, hamowały wzrost Helicobacter pylori, bakterii powodującej uszkodzenie śluzówki żołądka, zapobiegając powstawaniu owrzodzeń.
Działanie przeciwzapalne korzenia lukrecji to efekt wielu mechanizmów, w których biorą udział różne związki. Najistotniejszym jest zwiększanie poziomu glikokortykoidów, głównie kortyzolu, w wyniku hamowania aktywności enzymów dezaktywujących te związki. Inny mechanizm to hamowanie wytwarzania przez makrofagi myszy stymulowane endotoksyną LPS prozapalnie działających cytokin i prostaglandyny E2. Działanie przeciwzapalne korzenia lukrecji to także efekt hamowania aktywności oksygenazy i lipooksygenazy, zmniejszającego w mysich makrofagach i ludzkich neutrofilach syntezę mediatorów stanu zapalnego. Wyciąg z surowca i glabrydyna zmniejszały powstawanie prostaglandyny E2 oraz tromboksanu na szlaku oksygenazy i leukotrienu na szlaku lipooksygenazy. Izolikwirytygenina hamowała tylko aktywność lipooksygenazy, glicyryzyna nie wpływała na aktywność żadnego enzymu.

W chorobach układu oddechowego
Saponiny korzeni lukrecji, stosowane w chorobach układu oddechowego, zwiększają wydzielanie śluzu, łagodzą podrażnienia gardła i krtani, przynosząc ulgę w suchym kaszlu. Zmniejszają napięcie powierzchniowe w pęcherzykach płucnych przez obniżenie lepkości śluzu, co przy zwiększonej sekrecji ułatwia odkrztuszanie. Frakcja polisacharydowa, izolowana z korzeni lukrecji, podawana świnkom morskim, zmniejszała liczbę ataków kaszlu indukowanych przez kwas cytrynowy, w stopniu silniejszym niż kodeina.

Przeciw patogenom
W starożytnych manuskryptach Chin, Indii i Grecji zalecano stosowanie lukrecji w leczeniu chorób, o których obecnie wiadomo, że są wywoływane przez wirusy. Stwierdzono, że wyciągi z korzeni lukrecji hamują replikację wirusów powodujących infekcje układu oddechowego, koronawirusów wywołujących tzw. syndrom SARS, wirusów zapalenia wątroby typu B, wirusów Epstein-Barr i HIV-1 oraz pęcherzykowatego zapalenia jamy ustnej. Wyciąg z korzeni lukrecji, podawany zwierzętom jako premedykacja, zmniejszał śmiertelność w zakażeniu wirusem Herpes i wirusem grypy A. Związki czynne korzeni lukrecji działają także przeciw bakteriom chorobotwórczym. Wyciąg wodno-etanolowy z surowca hamował wzrost bakterii E. coli, B. subtilis, E. aerogenes, K. pneumonie i S. aureus. Glabrydyna przeciwdziałała wzrostowi szczepów H(937)Ra i H(937)Rv Mycobacterium tuberculosis. Glabrydyna i kwas 18ß glicerytynowy skutecznie hamowały namnażanie Candida albicans.

Hepatoprotekcja
Wiele badań udowodniło ochronny wpływ związków czynnych korzeni lukrecji na komórki wątroby. W hodowli szczurzych hepatycytów glicyryzyna i jej pochodne działały przeciw wolnym rodnikom i hamowały peroksydację lipidów indukowaną przez CCl4. Kwas glicyretynowy silniej niż inne związki przeciwdziałał negatywnym efektom działania CCl4. Glicyryzyna zmniejszała oksydatywne uszkodzenia powodowane przez nadtlenek tetrabutylu, indukujący apoptozę i śmierć komórek wątroby.
W badaniach na myszach główna saponina surowca zmniejszała toksyczne działanie CCl4, obniżając poziom aminotransferazy asparaginianowej i dehydrogenazy mleczanowej – enzymów, których zwiększone uwalnianie świadczy o uszkodzeniu wątroby. Podawanie glicyryzyny myszom, które przez wiele miesięcy piły wodę z dodatkiem 10% etanolu, chroniło zwierzęta przed powstaniem zmian, typowych dla tak długiej ekspozycji na działanie alkoholu.

Lukrecja i pamięć
Badania prowadzone w ostatnim 10-leciu wskazują na nowe możliwości stosowania lukrecji. Stwierdzono, że wyciągi z Glycyrrhizae radix i flawonoidy surowca zwiększały możliwości poznawcze i pamięć zwierząt doświadczalnych. Wodny wyciąg, podawany szczurom przez 1 do 4 tygodni, poprawiał pamięć przestrzenną zwierząt, zmniejszał okres utajenia dla poszukiwania drogi ucieczki i zmniejszał dystans konieczny do osiągnięcia platformy w labiryncie wodnym. Glabrydyna podawana myszom poprawiała pamięć i zdolność uczenia się oraz pamięć długoterminową. Hamując aktywność cholinoesterazy w mózgu zwierząt doświadczalnych, zwiększała poziomu acetylocholiny, w efekcie możliwości poznawcze. 2,2´,4´-trihydroksychalkon izolowany z Glicyrrhizae radix hamował aktywność proteazy lizozomalnej, biorącej udział w syntezie białka amyloidowego ß, głównego składnika tarczek amyloidowych, powstających w procesie degeneracji mózgu w chorobie Alzheimera.

Przeciw otyłości
Wyciąg olejowy, zawierający flawonoidy lukrecji, u otyłych myszy z doświadczalną cukrzycą zmniejszał odkładanie się tłuszczu w jamie brzusznej i poziom glukozy. Może to zapobiegać syndromowi metabolicznemu. 2% dodatek flawonoidów lukrecji do wysokotłuszczowej karmy powodował znaczne obniżenie wagi tkanki tłuszczowej oraz poziomu triglicerydów. Jest to efekt wpływu na aktywność karboksylazy acetylo-Co i syntazy kwasów tłuszczowych, kontrolujących reakcje syntezy kwasów tłuszczowych oraz dehydrogenazy acetylo – CoA, kontrolującej utlenianie kwasów tłuszczowych w wątrobie.
Innym mechanizmem, zapobiegającym odkładaniu się tłuszczu, jest hamowanie aktywności lipazy trzustkowej i zmniejszenie przyswajania tłuszczów.

Badania kliniczne
W końcu ubiegłego wieku wykonano pięć badań klinicznych skuteczności preparatów z korzeni lukrecji – w terapii choroby wrzodowej. We wszystkich pracach leczenie okazało się efektywne, ale żadne z badań nie odpowiadało obowiązującym obecnie standardom. W roku 2012 opublikowano wyniki przeprowadzonych, zgodnie z GCP, badań standaryzowanego wyciągu z korzeni lukrecji, zawierającego związki flawonoidowe. Brało w nich udział 54 pacjentów z dyspepsją. Leczenie w znaczącym stopniu zmniejszyło nasilenie objawów dyspepsji, w porównaniu z grupą placebo. Preparat okazał się lekiem skutecznym, bezpiecznym i dobrze tolerowanym przez pacjentów.

Bezpieczeństwo stosowania
Glicyryzyna hamując aktywność dehydrogenazy 11ßhydroksysteroidowej, zmniejsza dezaktywację kortyzolu. Prowadzi to do wzrostu poziomu glikokortykoidów i może powodować pseudoaldosteronizm. Wysoki poziom tych hormonów powoduje zatrzymanie sodu, chlorków i wody, zwiększone wydalanie potasu i zmniejszenie diurezy, obrzęki, nadciśnienie oraz zaburzenia kurczliwości mięśni. Niebezpieczne działania występują tylko przy stosowaniu dużych dawek i znacznym przedłużaniu leczenia lub w przypadkach kumulacji glicyryzyny, przyjmowanej w różnych produktach spożywczych. Na podstawie badań in vivo i obserwacji klinicznych przyjęto za całkowicie bezpieczną dawkę glicyryzyny od 0,015 do 0,229 mg na kilogram masy ciała dziennie. Ważnymi składnikami surowca są lipofilne flawonoidy. W badaniach klinicznych z udziałem zdrowych ochotników ustalono, że dawka do 1200 mg na dobę wyciągu olejowego z surowca jest całkowicie bezpieczna.

Tradycja i perspektywy
Rozwój metod badawczych i powszechne zainteresowanie naukowców roślinnymi surowcami leczniczymi daje obiecujące efekty. Doskonałym przykładem jest korzeń lukrecji, od tysięcy lat znany lek, przynoszący ulgę pacjentom z infekcjami układu oddechowego i chorobą wrzodową. Tradycyjne zastosowania w coraz większym stopniu znajdują uzasadnienie w wynikach badań, pozwalających na określenie, chociaż w części, mechanizmów aktywności leczniczej. Stosowanie różnych modeli doświadczalnych umożliwiło odkrycie nowych, ważnych właściwości farmakologicznych. Być może, dzięki tym odkryciom, lukrecja stanie się cennym lekiem w terapii chorób, będących poważnym i jak dotąd nierozwiązanym problemem: otyłości i choroby Alzheimera.

dr n. farm. Jadwiga Nartowska

Dr n. farm. Jadwiga Nartowska - wieloletni adiunkt w Katedrze Farmakognozji i Molekularnych Podstaw Fitoterapii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Jest członkinią komitetu redakcyjnego dwutygodnika Farmacja Polska, Polskiego Towarzystwa Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej, Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego.

Piśmiennictwo:
Ahn J., Lee H., Jang J., Kim S., Ha T. Anti-obesity effects of glabridin-rich supercritical carbon dioxide extract of licorice in high-fat-fed obese mice. Food and Chemical Toxicology 2013, 51; 439-45; Aoki F., Nakagawa K., Kitano M., Mae T. Clinical safety of licorice flavonoid oil (LFO) an pharmacokinetics of glabridin in healthy humans. J. Am. Coll. Nutr. 2007, 26(3); 209-18; Biriari R.B., Gupta S., Mohan C.G., Bhutani K.K. Antiobesity and lipid lowering effects of Glycyrrhiza chlcones: experimental and computational studies. Phytomedicine 2011, 18(8-9); 795- 801; Bruneton J. Pharmacognosy, phytochemistry medicinal plants. Lavoisier 1999, Paris, New York; Cassano N., Mantegazza R., Battaglini S., Loconsole F., Vena G.A. Adjuvant role of a new emollient cream in patients with palmar and/or plantar psoriasis: a pilot randomized open-label study. G. Ital. Dermatol Venerol. 2010, 145(6); 789-92; Celik M.M., Karakus A., Zeren C., Duru M., Al M. Licorice induced hypokalemia, edema, and thrombocytopenia. Hum. Exp. Toxicol. 2012, 31(12); 1295-98; Chu X., Wei M., Cao Q., Deng Y., Feng H., Deng X. Licochalcone a inhibits lipopolysaccharide-induced inflamatory response in vitro and in vivo. J. Agric. Food Chem. 2012, 18; 60(15); 3947-54; Chen G., Zhu L., Zhou Q., Chen H., Yang J. Isoliquiritigenin, a flavonoid from licorice, plays a dual role in regulating gastrointestinal motility in vitro and in vivo. Phytother. Res. 2009, 23(4); 498-506; Cui Y.M., Ao M., Li W., Yu L. Effect of glabridin from Glycyrrhiza glabra on learning an memory in mice. Planta Med. 2008,74; 377-80; European Medicines Agency: Assesment report on Glycyrrhiza glabra L. and/or Glycyrrhiza inflata Bat. and /or Glycyrrhiza uralensis Fisch., radix. 2012 HMPC; Fatima A., Gupta V.K., Negi A.S., Kumar J.K., Srivastava S., Darokar M.P., Khanuja S.P. Antifungal activity of Glycyrrhiza glabra extracts and its active constituent glabridin. Phytother. Res. 2009, 23(8); 1190-92; Fiore C., Eisenhut M., Krausse R., Ragnazzi E., Armanini D., Bielenberg J. Antiviral effects of Glycyrrhiza species. Phytother. Res. 2008, 22(2); 141-48; Gupta V.K., Fatima A., Faridi U., Negi A.S., Lugman S., Sisodia B.S., Saikia D., Darokar M.P., Khanuja S.P. Antimicrobial potential of Glycyrrhiza glabra roots. J. Ethnopharmacol. 2008, 116(2); 377-80; Honda K., Kamisoyama H., Tominaga Y., Yokota S., Hasegawa S. The molecular mechanism underlying the reduction in abdominal fat accumulation by licorice flavonoid oil in high fat diet - induced obese rats. Anim. Sci. J. 2009, 80(5); 562-69; Isbrucker R.A., Burdock G.A. Risk and safety assessment on the consumption of Licorice root (Glycyrrhiza sp.), its extract and power as a food ingredient, with emphasis on the pharmacology and toxicology of glycyrrhizin. Regulatory Toxicology and Pharmacology 2006, 46; 167-92; Kamisoyama H., Honda K., Tominaga Y., Yakota S., Hasegawa S. Investigation of the anti-obesity action of licorice flavonoid oil in diet-induced obese rats. Biosci. Biotechnol. Biochem. 2008, 72(12); 3225-31; Liu B., Yang J., Wen Q., Li Y. Isoliquiritigenin, a flavonoid from licorice, relaxes guinea-pig tracheal smooth muscle in vitro and in vivo: role of cGMP/ PKG pathway. Eur. J. Pharmacol. 2008, 587(1-3); 257-86; Matławska I. Farmakognozja. AM im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, 2005; Monograph: Glycyrrhiza glabra. ????????????????Alterntive Medicine Review 2005, 10(3); 230-37; Mukheriee M., Bhaskaran N., Srinath R., Shivaprasad H.N., Allan J.J., Agarwal A. Anti-ulcer and antioxidant activity of Gut Gard. Indian J. Exp. Biol. 2010, 48(3); 269-74; Nakagawa K., Kishida H., Arai N., Mae T. Licorice flavonoids suppress abdominal fat accumulation and increase in blood glucose level in obese diabetic KK-A mice. Biol. Pharm. Bull. 2004, 27(11); 1775-78; Nassiri M., Hosseinzadeh H. Review of pharmacological effects of Glycyrrhiza glabra sp. and its bioactive compounds. Phytother. Res. 2008, 22; 709-24; Pellati D., Fiore C., Armanini D., Rassu M., Bertoloni G. In vitro effects of glycyrrhetinic acid on the growth of clinical isolates of Candida albicans. Phytother. Res. 2009, 23(4); 572-74; Rackova L., Jancinova V., Petrikova M., Stefek M., Ponayova N.B., Kavacova M. Mechanizm of anti-inflamatory action of liquirice extract and glycyrrhizin. Nat. Prod. Res. 2007, 21(14); 1234-41; Raveendra K.R., Jajachandra, Srinivasa V., Suhsma K.R., Agarval A. An extract of Glycyrrhiza glabra (GutGard) alleviates symptoms of functional dyspepsia: a randomized, double - blind, placebo-controlled study. Evidence - Based Complementary and Alternative Medicine 2012, Article ID 216970; Sharifzadeh M., Shamsa F., Karimfar M.H., Miri A.H., Ghotizadeh S., Salar F., Tabrizian K. A time course analysis of systematic administration of aqueous licorice extract on spatial memory retention in rats. Planta Med. 2008, 74(5); 485-90; Shibata S. A drug over the millennia: pharmacognosy, chemistry, and pharmacology of licorice. Yakugaku Zasshi 2000, 120(10); 849-62. Pub. Med. abstract PMID: 11082698; Tripathi M., Singh B.K., Kakkar P. Glycyrrhizic acid modulates t-BHP induced apoptosis in primary rat hepatocytes. Food Chem. Toxicol. 2009, 47(2); 339-47; Wittscher N., Faller G., Hensel A. Aqueous extracts and polysaccharides from liquorice roots (Glycyrrhiza glabra L.) inhibit adhesion of Helicobacter pylori to human gastric mucosa. J. Ethnopharmacol. 2009, 125(2); 218-23.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.