Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 5
Artykuły > Aromaterapia > Co Się Tyczy Zapachów ... cz1

Panacea Nr 3 (8), lipiec 2004 strony: 12-15

CO SIĘ TYCZY ZAPACHÓW ... Olejki eteryczne są znane i używane od najdawniejszych czasów do pielęgnacji urody i zdrowia. Wśród wielu różnych zastosowań najważniejsze były działania terapeutyczne. Już w tekstach medycznych indyjskiej Ayurwedy opisywano stosowanie pachnących wyciągów w wielu zabiegach.

Część 1


Avicenna Olejki eteryczne były wysoko cenione w kulturach antycznych Dalekiego i Środkowego Wschodu (Egipt, Chiny, Indie). Szczególnie ceniono je w Egipcie. Egipcjanie codziennie namaszczali całe ciało pachnącymi olejkami, używali wonnych ziół i olejków do balsamowania zwłok, dowodząc swojej wiedzy o ich antyseptycznych własnościach. Królowa Kleopatra napełniała poduszki płatkami róż, co zapewniało jej dobry sen i piękne marzenia senne, a wszystkie ubrania, pomieszczenia, a nawet żagle jej statków były nasączone olejkami - jaśminowym i różanym.
Pierwszym, który wyekstrahował czysty olejek eteryczny a następnie opisał metodę destylacji, był Avicenna, czyli Abu Ali Ibn Sina (980-1037), uznawany za największego medyka świata arabskiego. Opracował on dzieła medyczne opisujące ponad 800 roślin oraz ich działanie na ludzki organizm. W swoich księgach medycznych opisał również szereg technik masażu z zastosowaniem olejków eterycznych. Również Grecy i Rzymianie korzystali z esencji zapachowych. Używano ich także do religijnych obrzędów, a że w okresie antyku ciało ludzkie stanowiło przedmiot kultu, bogaci nie szczędzili środków, by z wykorzystaniem sił natury stać się zdrowszym, silniejszym, piękniejszym i bardziej zmysłowym. Hipokrates - ojciec nowożytnej medycyny - znał lecznicze działanie olejków. Grecki lekarz Teofrast z Eresos napisał dzieło Co się tyczy zapachów - o leczniczym działaniu olejków, stanowiące podstawę dzisiejszej wiedzy o terapii olejkami eterycznymi. Zaobserwowano w Europie, że producenci perfum z orientalnych zapachów nie zapadają na panujące ówcześnie choroby zakaźne (dżumę czy cholerę), zaczęto więc wykorzystywać antyseptyczne właściwości olejków roślinnych. W okresie średniowiecza destylacją olejków roślinnych zajmowali się zakonnicy i produkowali z nich likiery, zalecając je swoim pacjentom.

Współcześnie
w latach 20., francuski chemik, R. Gattefosse zachwycił się terapeutycznymi właściwościami olejków eterycznych. Oparzoną rękę zanurzył w olejku lawendowym i zaobserwował, że ból zmalał, a oparzenie bardzo szybko się zagoiło. Wówczas rozpoczął badania nad antyseptycznymi, bakteriobójczymi, przeciwwirusowymi i przeciwzapalnymi właściwościami olejków eterycznych. W 1937 r. wprowadził termin aromaterapia, oznaczający terapię zapachową. Obecnie aromaterapia jest jedną z metod medycyny naturalnej - bardzo popularną szczególnie w Wielkiej Brytanii, Francji, we Włoszech i w Hiszpanii.

Aromaterapia
jest jedną z metod medycyny naturalnej, polegającą na wykorzystaniu naturalnych olejków eterycznych, wprowadzanych do organizmu poprzez drogi oddechowe lub skórę. Opiera się na zastosowaniu leczniczych i terapeutycznych właściwości roślin, z wykorzystaniem odpowiadających im olejków eterycznych - poprzez inhalacje, masaż, kąpiele i okłady (kompresy). W aromaterapii stosuje się około 70 olejków eterycznych. 50 z nich ma stosunkowo dokładnie poznane i zdefiniowane składy i właściwości. Z tej liczby około 30 jest najczęściej stosowanych i najlepiej poznanych.

Olejki eteryczne
Róża są stężonymi wyciągami związków eterycznych z roślin. Wszystkie w różnym stopniu działają przeciwbakteryjnie, odkażająco, przeciwzapalnie, a nawet przeciwwirusowo. Właściwe zastosowanie olejków pobudza układ odpornościowy organizmu, zwiększa odporność na zakażenia, poprawia krążenie, działa przeciwbólowo. Ważnym obszarem zastosowania olejków eterycznych jest oddziaływanie na psychikę człowieka. Bezbarwne, lotne ciecze pochodzenia roślinnego - będące wieloskładnikowymi mieszaninami różnych związków chemicznych (węglowodorów terpenowych, alkoholi, aldehydów, ketonów, estrów, eterów i innych) - są optycznie czynne, posiadają zapach, dobrze rozpuszczają się w spirytusie, glicerolu i w lipidach. W wodzie są w zasadzie nierozpuszczalne. Znajdują się w kwiatach, liściach, korzeniach, kłączach, owocach, nasionach i cebulach. Szczególnie obficie występują w roślinach z rodzin: Lamiaceae, Apiaceae, Asteraceae, Saxifragaceae, Geraniaceae. Spotykane są także w roślinach nagonasiennych (np. Pinaceae). Olejki eteryczne posiadają charakterystyczny zapach, będący pochodną wielu składników. Właściwymi substancjami zapachowymi są alkohole, aldehydy, ketony, estry, fenole, nitryle, siarczki, natomiast występujące w olejkach, niekiedy w dużych ilościach, węglowodory terpenowe (np. pineny), są na ogół prawie pozbawione zapachu lub wykazują go w małym stopniu. Uszlachetnianie olejków polega więc na usunięciu (odfrakcjonowaniu) części terpenowej. Olejki takie nazywa się odterpenowanymi. Znajdują one zastosowanie głównie w perfumerii. Pewne terpeny są utrwalaczami zapachu, wtedy ich obecność w olejkach jest bardzo korzystna. Zwykle w olejku

dominuje
pojedyncza substancja, nadająca mu "charakter" i decydująca o jego właściwościach. Przykładem może być geraniol w olejku różanym, aldehyd cynamonowy w olejku cynamonowym, eugenol w olejku goździkowym, tymol w tymiankowym czy cytral w cytrynowym. Jednak na cały zapach olejków wpływają też pozostałe składniki.
Olejki są zwykle bezbarwne lub jasnożółte, rzadziej mają inną barwę, np. olejek rumiankowy niebieską lub olejek bergamotowy - zielonkawą. Niektóre olejki składają się z części płynnej (eleopten) i stałej (stearoplen), którą może być mentol, tymol lub kamfora - dające się łatwo wydzielić przez krystalizację lub wymrożenie.

Olejki długo przechowywane, szczególnie w nieodpowiednich warunkach, łatwo ulegają zmianom chemicznym (utlenianiu, polimeryzacji i innym) oraz fizycznym (stają się gęste, żywicowate, zmieniają zapach). Dlatego należy je przechowywać w szklanych, ciemnych naczyniach wypełnionych pod korek.

Często olejki otrzymywane z różnych odmian danego gatunku rośliny lub różnych gatunków różnią się wyraźnie składem chemicznym i przez to zapachem. Różne gatunki eukaliptusów dostarczają zupełnie innych olejków. Eucalyptus globulus Labill. dostarcza olejku o zapachu "eukaliptusowym", który zapewnia mu cineol. Eucalyptus citriodora Hook. zawiera w olejku składnik cytronelal, który nadaje mu zapach cytrynowy.
Niekiedy olejki pozyskiwane z różnych części tej samej rośliny różnią się składem i zapachem. Olejek z naowocni pomarańczy ma zapach typowy dla pomarańczy (zawiera limonen i pinen), natomiast olejki z liści i kwiatów pomarańczy mają różany zapach (linalol, geraniol, nerol).
Niekiedy zupełnie różne rośliny mają podobny skład olejków eterycznych, w związku z czym charakteryzuje je podobny zapach. Na przykład surowce geraniolowe o zapachu różanym otrzymuje się z rodziny Różowatych Rosaceae (kwiaty róży), ale i z Poaceae, czyli traw (gatunki palczatek) oraz z Bodziszkowatych Geraniaceae (bodziszki).
Olejki eteryczne są produkowane we włoskach wydzielniczych epidermy (tkanki okrywającej), np. u pelargonii, u chmielu, u mięty, u geranium. Mogą być także wytwarzane w specjalnych gruczołach wydzielniczych czy przewodach wydzielniczych, rozproszonych w tkance miękiszowej lub okrywającej. Olejki są wówczas gromadzone w specjalnych zbiornikach lub kanałach olejkowych (np. u sosny, u dziurawca, u cytryny).
Olejki do aromaterapii pozyskuje się z różnych części roślin na trzy sposoby: poprzez destylację (najpopularniejsza metoda), ekstrakcję rozpuszczalnikami organicznymi (w wyniku której powstają tzw. absoluty i konkrety) i tłoczenie (olejki cytrusowe).

Olejki eteryczne są silnie stężone i powinny być używane z ostrożnością. Oprócz kilku wyjątków (olejek lawendowy i olejek drzewa herbacianego) nie powinny być używane bezpośrednio na skórę. Należy je rozcieńczyć olejem roślinnym, alkoholem lub wodą.

Olejki stosuje się do masażu aromaterapeutycznego i do inhalacji aromaterapeutycznych, do kąpieli i do oddziaływania bezpośrednio na skórę (kompresy, toniki lub dodawanie olejków do kremów czy maseczek). Często wykorzystywane są mieszanki olejków. W takiej mieszance nie powinno być więcej niż 5 olejków.

Inhalacje
Inhalator Chory wdycha olejki wraz z parą wodną, dymem palonego zioła olejkowego lub zapachu z lampek olejkowych. Metoda ta jest zalecana zarówno przy schorzeniach narządów wewnętrznych, jak i przy problemach natury psychologicznej.
Olejki są substancjami niezwykle lotnymi, wdychane przenikają do organizmu poprzez narząd powonienia. Są bardzo skuteczne w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych (katar, kaszel, przeziębienia, zapalenia zatok, gardła i itp.) i bólach głowy. Aby wdychanie było możliwe, cząstki olejku muszą się znaleźć w powietrzu. Wystarczy do niewielkiej miski wlać 2,5 szklanki gorącej wody i dodać 5-10 kropli olejku, okryć głowę ręcznikiem i wdychać parę przez około 5-10 minut. Jeszcze prostszą metodą jest skropienie olejkiem jakiegoś materiału, np. chusteczki. W przypadku zapalenia zatok, przeziębienia i bólu głowy skrapiamy 3-4 kroplami chusteczkę, którą co jakiś czas wąchamy. Jednak najwygodniejszą i najpopularniejszą formą inhalacji są kominki aromaterapeutyczne.

Masaż
polega na masowaniu całego ciała lub tych jego części, w których odczuwane są dolegliwości. Używamy do tego celu mieszanki olejków eterycznych rozpuszczonych w nośniku. Nośniki to zazwyczaj oleje roślinne. Dodajemy 2-6 kropli olejku do 10 ml oleju roślinnego (2-3%). Masaż działa bezpośrednio na skórę, ale pacjent wdycha przez cały czas olejki, dlatego masaż można stosować zarówno przy chorobach skóry, chorobach wewnętrznych, jak i problemach psychologicznych.

Kąpiele Kąpiele
Ciepła kąpiel z dodatkiem olejku może pomóc m.in. przy stresie, bezsenności, zmęczeniu, infekcjach dróg oddechowych, bólach mięśniowych i chorobach skóry. Do wanny z ciepłą wodą (nie powinna być za gorąca, by nie wywoływać osłabienia) dodajemy 5-10 kropli wybranego olejku (dzieci od 2 roku życia do 4 kropli) i dokładnie mieszamy. Kąpiel powinna trwać 10-30 minut.

Kompresy, okłady
Można stosować zimne lub ciepłe kompresy. Do wody dodajemy 2-5 kropli olejku. Kompres, zamoczony w przygotowanym płynie, przykładamy do chorego miejsca. Kompresy ciepłe stosujemy na artretyzm, bóle mięśni, nerwobóle, bóle menstruacyjne i stany zapalne skóry. Kompresy zimne - na bóle głowy, oczy, siniaki, stany napięcia.

Aromatherapy Tylko dla mnie
Z wybranych olejków eterycznych można sporządzać własną mieszankę zapachową. Z olejków cedrowego, cynamonowego, geraniowego, paczulo, sandałowego można stworzyć własne, osobiste perfumy. Możemy również samodzielnie wykonać odświeżacz do samochodu, skrapiając kilkoma kroplami wybranego olejku chusteczkę higieniczną i umieszczając ją w wylocie wewnętrznej wentylacji samochodu. Olejek bazyliowy lub miętowy pobudza czujność w czasie jazdy, a olejki cytrusowe i korzenne odświeżają powietrze. Olejkami eterycznymi można odświeżyć zapach zwietrzałego pot-pourri. Świeżości dodadzą: lawenda, róża, bergamota, sosna, olejki cytrusowe i korzenne.

Lavandula officinalis - lawenda lekarska Lawendowy odświeżacz
przeznaczony jest do odświeżania powietrza w szafach, szufladach. Zawartość olejku lawendowego powoduje, że przechowywane w szafach ubrania mają ładny i przyjemny zapach dający uczucie czystości i świeżości. Zapach lawendy ponadto skutecznie odstrasza mole.

Test
Podczas stosowania olejków aromatycznych należy pamiętać, aby używać tych olejków i mieszanek olejków eterycznych, których zapach najbardziej nam odpowiada. Przygotowując mieszankę nie należy mieszać ze sobą więcej niż 5 olejków eterycznych. Przed pierwszym użyciem olejku należy wykonać 12-godzinny test uczuleniowy. Kroplę olejku lub mieszanki należy rozpuścić w łyżeczce oleju roślinnego i wetrzeć w skórę za uchem albo na mostku. Jeżeli w ciągu tego czasu nie pojawi się czerwony odczyn, swędzenie lub pieczenie, olejek można stosować. Nie należy stosować większych dawek olejków niż to wskazane.

Doustnie? Ostrożnie!
Olejki eteryczne od dawna były stosowane także doustnie (łatwo przenikają z jelit do krwi). Wydalane są przez płuca (z powietrzem wydychanym), nerki (wraz z moczem), wątrobę z żółcią oraz przez skórę z potem i łojem. Wywierają wówczas silne działanie farmakologiczne. Nie wolno ich przedawkować. Zatrucie olejkami objawia się biegunką, nudnościami, wymiotami, bólami brzucha, zawrotami głowy, białkomoczem, a nawet krwiomoczem i uszkodzeniem wątroby oraz układu nerwowego. W dawkach leczniczych są jednak bezpiecznymi i cennymi lekami, efektywnie działającymi.

Przed doustnym zażyciem olejki eteryczne należy zmieszać z miodem, sokiem owocowym, olejem jadalnym - oliwą lub z tranem. Lek olejkowy należy dobrze popić ciepłą herbatą lub naparem ziołowym.

Olejki eteryczne mają szczególne zastosowanie

Olejki eteryczne w kosmetyce
oraz w pielęgnacji skóry i włosów. Pobudzają metabolizm komórkowy i poprawiają strukturę skóry.
Ich działanie odmładzające polega na przyspieszeniu tempa procesów regeneracyjnych. Dzięki stosowaniu olejków, skróceniu ulega czas potrzebny na wymianę starych komórek na nowe, przez co skóra odzyskuje młody wygląd.
Olejki eteryczne poprawiają ukrwienie skóry oraz powodują, że staje się ona bardziej elastyczna i żywsza. Przywracającerze stan równowagi poprzez regulację wydzielania substancji tłuszczowych.

Dr n. farm. Bożena Kowalczyk

dr n. farm.
Bożena Kowalczyk
ukończyła studia na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, na Wydziale Biologii i Ochrony Środowiska. W roku 2003 uzyskała stopień doktora nauk farmaceutycznych (specjalność: botanika farmaceutyczna) na Śląskiej Akademii Medycznej. Pracuje w Katedrze i Zakładzie Botaniki Farmaceutycznej i Zielarstwa ŚAM w Sosnowcu. Zainteresowania zawodowe: rośliny lecznicze, rośliny kosmetyczne, rozmieszczenie roślin leczniczych w makroregionie Polski południowej.

Piśmiennictwo
Brud W., Konopacka-Brud I. Olejki eteryczne jako substancje czynne w kosmetykach. "Wiadomości Zielarskie" 7/8/1998, ss. 8-10; Davis P. Aromaterapia od A do Z, czyli poradnik leczenia zapachami. Opus, 1998; Farmakopea Polska V, t. 1-5. Wyd. Lekarskie, Wwa 1990-98; Jędrzejko K. [red.]. Zarys wiedzy o rośli- nach leczniczych. Śląska Akademia Medyczna, Katowice 1997; Kapoor L.D. Handbook of Ayurvedic Medicinal Plants, CRC, New York 2001; Kędzia B. Olejki eteryczne i preparaty olejkowe w leczeniu chorób wewnętrznych.„Wiadomości Zielarskie” 1/2000, ss. 6- 8; Kohlmünzer S. Farmakognozja. PZWL, Wwa 1993; Lamer-Zarawska E., Noculak-Palczewska A. Kosmetyki naturalne. Astrum, Wrocław 1994; Newall C. A., Anderson L. A., Philipson J. D. Herbal Medicines. A Guide for Health-care Professionals. The Pharmaceutical Press, London 1996; Ożarowski A. [red.]. Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL, Wwa 1982; Ożarowski A., Jaroniewski W. [red.]. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Instytut Wyd. Związków Zawodowych, Wwa 1989, s. 436; Pastok P. Kompedium leków naturalnych. Medyk, Wwa 2000; Podbielkowski Z. Rośliny użytkowe. Wyd. Szkol- ne i Pedagogiczne, Wwa 1992; Podbielkowski Z. Słownik roślin użytkowych. Wyd. Rolnicze i Leśne, Wwa 1985; Różański H. St. Olejki eteryczne i preparaty olejkowe. Konkretne, praktyczne przykłady i metody wykorzystania olejków eterycznych w leczeniu i w profilaktyce chorób (manuskrypt). Krosno 2000-03; Samochowiec L. Kompendium ziołolecznictwa. Wyd. Medyczne Urban & Partner, Wrocław 2002; Schaffner W. Rośliny lecznicze - chemizm, działanie, zastosowanie, Oficyna Wyd. Multico, Wwa 1996; Strzelecka H., Kowalski J. [red.]. Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2000, s. 646; Wójcik P. Olejki eteryczne w kosmetyce."Wiadomości Zielarskie" 7/8/1999 ss. 24- 25.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.