Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 4
Artykuły > Warzywa > Związki biologiczne czynne w warzywach

Panacea Nr 4 (41), październik - grudzień 2012 strony: 16-17

Związki biologicznie czynne w warzywach

Świat roślin fascynuje, zadziwia i zaskakuje ludzi od zarania dziejów. Wiele roślin znanych w starożytności odkrywamy ponownie. Zwracamy szczególną uwagę na zioła, rośliny ozdobne, ale także na warzywa i chwasty, które odgrywały istotną rolę w życiu społecznym wielu kultur. Wszystkie rośliny zawierają związki biologicznie czynne, którym zawdzięczają swoje działanie lecznicze bądź trujące. Zróżnicowana jest ich budowa chemiczna i cechy fizykochemiczne. Stężenie związków w roślinach uzależnione jest od wielu czynników. Wyróżnia się kilkanaście grup związków, m.in. antocyjany, flawonoidy, karotenoidy, kwasy organiczne, olejki eteryczne, saponiny, składniki mineralne, witaminy.

Antocyjany
są barwnikami roślinnymi – o kolorach przechodzących od błękitnego, fioletowego po czerwony. Pod względem biochemicznym powiązane są z flawonoidami. Należą do polifenolowych związków organicznych – flawonoidów. Wykazują działanie prozdrowotne: przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwmiażdżycowe i przeciwnowotworowe. Występują m.in. w takich warzywach, jak burak ćwikłowy, rzodkiewka, czerwona kapusta.

Flawonoidy
zaliczane są do barwników roślinnych. Nazwa pochodzi od łacińskiego flavus, czyli żółty, ponieważ odznaczają się żółtą barwą. Występują w liściach, owocach i cebulach. Udowodniono, że przeciwdziałają nadciśnieniu tętniczemu, arytmii serca, obniżają poziom cholesterolu, mają właściwości antynowotworowe, działają przeciwzapalnie i przeciwalergicznie.

Karotenoidy
- ß-karoten, likopen, luteina – biorą udział w licznych procesach biochemicznych. Odpowiedzialne są za zabarwienie owocu – od barwy czerwonej do żółtej. Uważa się, że ß-karoten chroni przed rozwojem niektórych chorób nowotworowych, kurzej ślepoty, przed przedwczesnym starzeniem się i chorobami układu krążenia. Źródłem karotenoidów są marchew, pomidory, dynia, melony, kawon, kapusta brukselska, szpinak, nać pietruszki, jarmuż, brokuły, kukurydza, groch, papryka.

Kwasy organiczne
występują w warzywach – w stanie wolnym lub w postaci soli. Warzywa zawierają takie kwasy, jak jabłkowy, cytrynowy i winny. Stężenie tych kwasów jest niewielkie, wynosi 0,1-0,5%, jedynie rabarbar zawiera około 2%. Zawartość kwasów w warzywach podnosi ich wartość smakową, smak w dużym stopniu zależny jest od stosunku sacharydów do kwasów. Wpływają korzystnie na schorzenia żołądka i jelit, działają buforowo i regulują kwasowość żołądka, pobudzają apetyt, przyspieszają procesy trawienne. Oprócz rabarbaru, związki te występują w szczawiu, szpinaku i pomidorach oraz w innych warzywach, ale w mniejszych ilościach. Kwasy organiczne mają niewielką wartość kaloryczną, po spożyciu ulegają całkowitej przemianie, nie zakwaszają organizmu.

Olejki eteryczne
najczęściej rozpoznajemy w ziołach. Nadają im specyficzny zapach. Występują w warzywach w znacznej ilości. To substancje lotne, nierozpuszczalne w wodzie. Mają wyraźnie określony, zwykle bardzo silny zapach. Najbardziej rozpoznawalne olejki znajdują się w czosnku. Należą do nich związki lotne zawierające siarkę – fitocydy lub fitoncydy. Hamują rozwój drobnoustrojów. Sugeruje się, że ich bakteriobójcze działanie jest silniejsze od penicyliny i jej pochodnych. Wysoką zawartością olejków eterycznych odznaczają się także takie warzywa, jak pietruszka, seler, cebula, marchew, chrzan, papryka i pomidor.

Saponiny
nazwa tej grupy pochodzi od łacińskiego sapo, czyli mydło. Mają zdolność obniżenia napięcia powierzchniowego roztworów wodnych, powodując tworzenie się piany. Wyjątkową właściwością saponin jest zdolność przyspieszania wchłaniania różnych substancji z przewodu pokarmowego, w tym leków, a także potęgowania ich działania na organizm ludzki. Występują w cebuli, w czosnku i w nasionach soi.

Składniki mineralne
biorą udział w procesach biochemicznych, zachodzących w organizmach żywych. Są niezbędnym materiałem do budowy i odbudowy tkanek, regulują procesy życiowe w organizmie. Składniki mineralne dzielimy na makro- i mikroelementy. Warzywa są cennym źródłem takich pierwiastków, jak fosfor (groch, fasola, soja), wapń (natka pietruszki, chrzan, seler), potas (marchew, kapusta, sałata), żelazo (warzywa liściowe i kapustne, rzodkiewka, pomidory) czy magnez (pestki dyni i słonecznika, warzywa strączkowe, szpinak). Wapń i fosfor są składnikami układu kostnego. Potas wpływa korzystnie na pracę serca, a żelazo stanowi podstawowy składnik hemoglobiny. Magnez wpływa na przepuszczalność błon komórkowych, pobudliwość nerwów i mięśni, a także na lepkość cytoplazmy.

Witaminy
to najpopularniejsza grupa związków. Nie są syntezowane przez organizm i muszą być dostarczane regularnie, z pożywieniem. Witaminy regulują różne procesy zachodzące w organizmie (wchodzą w skład koenzymów). Mają różną budowę, najogólniej dzielimy je na dwie grupy: rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E, K) i rozpuszczalne w wodzie (grupa B, PP, kwas foliowy, H, C). Brak witamin w organizmie powoduje zmniejszenie odporności, zwiększenie podatności organizmu na wiele chorób.
Warzywa to przede wszystkim witaminy A, B i C. Największą ilością witamin charakteryzują się takie warzywa, jak marchew, pomidor, warzywa liściowe, papryka, dynia i melon.
Witamina A zapobiega m.in. kurzej ślepocie, wykazuje zdolności regeneracyjne komórek i tkanek skóry, wygładza zmarszczki, przyspiesza gojenie ran, chroni przed działaniem wolnych rodników.
Witaminy z grupy B (w grochu, fasoli, warzywach kapustnych, w papryce, marchwi, szpinaku, czosnku, chrzanie) biorą udział w wielu reakcjach zachodzących w organizmie. B1 uczestniczy w sprawnym funkcjonowaniu układu nerwowego, a także metabolizmie węglowodanów, przyspiesza gojenie ran i pomaga w leczeniu chorób skóry. B2 wpływa korzystnie na funkcjonowanie narządu wzroku, układu nerwowego, dróg oddechowych, skóry i błon śluzowych. B6 jest niezbędna w syntezie krwinek czerwonych, hormonów oraz przeciwciał. Głównym jej dostawcą są ziemniaki, produkty zbożowe i mięso. B12 jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania wszystkich komórek w organizmie człowieka, zwłaszcza szpiku kostnego, układu nerwowego i pokarmowego.
Witamina C uszczelnia ścianki naczyń krwionośnych, bierze udział w syntezie kolagenu, w reakcjach odpornościowych organizmu, przyswajaniu żelaza, reakcjach unieszkodliwiania wolnych rodników. Zwana jest witaminą młodości, gdyż poprawia napięcie, sprężystość i elastyczność skóry, zapobiega powstawaniu zmarszczek, przyspiesza gojenie ran, bierze udział w procesie regeneracji witaminy E.

Takie samopoczucie, jakie jedzenie…
Warzywa zawierają jeszcze wiele innych substancji czynnych, takich jak błonnik, związki siarkowe, glikozydy czy gorczyce. Zawartość poszczególnych związków w roślinie jest uzależniona przede wszystkim od jej gatunku. Aby wykorzystać w pełni bogactwo tych substancji, należy zwracać uwagę na produkty, które spożywamy i zawsze pamiętać o tym, że świeże rośliny zawierają najwięcej związków czynnych. Według chińskiej kuchni Pięciu Przemian, nasz stan zdrowia zależy od doboru produktów w diecie. To co jemy, wpływa bezpośrednio na nasze samopoczucie. Aby zachować jak najdłużej urodę, sprawność fizyczną i umysłową, należy nieustannie pamiętać o uzupełnianiu diety w produkty zawierające substancje biologiczne czynne.

 


mgr inż. Agata Miśkowiec
- Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie

Mgr inż. Agata Miśkowiec - absolwentka Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego na Wydziale Kształtowania Środowiska i Rolnictwa, kierunek ogrodnictwo, katedra warzywnictwa (2004- 2009). Odbyła praktykę zawodową w Holandii. Obecnie doktorantka - Wydział Kształtowania Środowiska i Rolnictwa, Katedra Ogrodnictwa, Pracownia Warzywnictwa. Zajmuje się metodami uprawy warzyw polowych, prowadzącymi do poprawy ich jakości.

Piśmiennictwo dostępne w redakcji.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.