Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 4
Artykuły > Terapia > Jesienne oddychanie

Panacea Nr 4 (37), październik - grudzień 2011 strony: 16-17

Jesienne
oddychanie

W miesiącach jesienno-zimowych doskwierają nam często choroby układu oddechowego, takie jak przeziębienie, grypa, zapalenie górnych i dolnych dróg oddechowych, choroby grypopodobne. Kiedy odwiedzamy aptekę, spotykamy się od razu z pytaniem farmaceuty o rodzaj kaszlu, który nas trapi. To bardzo ważne: podać syrop wykrztuśny czy przeciwkaszlowy?
W artykule na łamach Panacei wypada postawić jeszcze pytanie dodatkowe: Jakie surowce roślinne zastosować w kaszlu suchym, a jakie w kaszlu mokrym?

Kaszel (tussis)
wywołany jest odruchem kaszlowym. Ośrodek kaszlu znajduje się w rdzeniu przedłużonym. Odruch kaszlowy ma udrożnić drogi oddechowe, jest więc odruchem fizjologicznym. W przebiegu chorób zapalnych górnych i dolnych dróg oddechowych, następuje podrażnienie odpowiednich zakończeń nerwowych, czego efektem jest właśnie kaszel.
Leki możemy – w zależności od rodzaju kaszlu – podzielić na przeciwkaszlowe o działaniu ośrodkowym i przeciwkaszlowe o działaniu obwodowym. Leki o mechanizmie ośrodkowym hamują odruch kaszlowy przez depresyjne działanie na ośrodek kaszlu, zlokalizowany w rdzeniu przedłużonym. Wśród działających obwodowo są leki, które hamują aferentne włókna nerwu błędnego (nervus vagus), znajdujące się w oskrzelach, opłucnej i w płucach, leki hamujące miejscowe odczyny zapalne oraz leki osłaniające błonę śluzową dróg oddechowych.
Leki wykrztuśne swój mechanizm działania opierają na ułatwieniu wydalenia zalegającej w drogach oddechowych wydzieliny. Leki mukolityczne rozluźniają strukturę śluzu przez rozerwanie mostków disiarczkowych w gęstej, lepkiej, zapalnej, zalegającej wydzielinie.

Przeciwkaszlowo
Działanie przeciwkaszlowe (antibechica = antitussica) surowców roślinnych, ale także substancji otrzymywanych w drodze syntezy, wykorzystujemy w kaszlu suchym, w kaszlu uporczywym (działanie łagodzące), po operacjach (aby nie doszło do rozerwania rany pooperacyjnej i by zaoszczędzić choremu bólu z powodu kaszlu), przed snem, by kaszel go nie zakłócał.

Alkaloidy fenantrenowe opium
działają silnie przeciwkaszlowo na drodze ośrodkowej. Są stosowane tylko w uzasadnionych przypadkach, ze względu na możliwość powstania uzależnienia. Surowce z tej grupy, występujące w świecie roślin, można podzielić na substancje o działaniu przeciwkaszlowym i silnie narkotycznym (morfina) oraz substancje przeciwkaszlowe, mające słabe właściwości narkotyczne i uzależniające (kodeina). Morfina jest najważniejszym alkaloidem opium, czyli soku mlecznego maku lekarskiego (Papaver somniferum). Morfina stosowana jest głównie jako lek przeciwbólowy. Natomiast jako lek przeciwkaszlowy stosuje się tylko w uzasadnionych przypadkach, gdy jest konieczność jednoczesnego zahamowania napadów kaszlu oraz zniesienia bólu.
Kodeina jest eterem metylowym morfiny, w małych ilościach występuje w opium, działa przeciwkaszlowo w dawce 20-60 mg, przez hamowanie ośrodka kaszlu. Działa także przeciwbólowo i zwalnia rytm oddychania. Nie wolno jej stosować przeciwkaszlowo u wcześniaków i noworodków. Dla celów farmaceutycznych jest stosowana w postaci fosforanu kodeiny (Codeinum phosphoricum).
Innym naturalnym alkaloidem, otrzymywanym z opium, jest noskapina (narkotyna). Działa przeciwkaszlowo na drodze ośrodkowej, nie wykazuje działania kurczącego na oskrzela oraz nie hamuje odkrztuszania. Jest wykorzystywana w przemyśle farmaceutycznym w Belgii, Niemczech, Hiszpanii, Holandii, Szwajcarii i Szwecji.

Alkaloid izochinolinowy
typu aporfiny - glaucyna pozyskiwana jest z gatunku siwiec żółty (Glaucium flavum). Stosowana w postaci bromowodorku, chlorowodorku, fosforanu. Wykorzystuje się ją głównie w Europie wschodniej.

Śluzy
Istnieje spora grupa leków zawierających w swoim składzie śluzy. Mają częste zastosowanie przeciwkaszlowe i miejscowo osłaniające. Śluzy nie wchłaniają się z błony śluzowej, wykazują działanie miejscowe. Substancje śluzowe, podane drogą doustną, pobudzają częściowo wydzielanie śluzu w nabłonku oddechowym i działają przeciwkaszlowo, przez zmniejszanie stanów zapalnych i podrażnienie receptorów kaszlowych. Osłabiają także odruchowy mechanizm pobudzania wydzielania w oskrzelach śluzu. Śluzy ułatwiają też odkrztuszanie, przez rozmiękczanie wydzieliny zalegającej w drogach oddechowych. Śluzy wykazują także działanie przeciwzapalne (antiphlogistica).
Do surowców roślinnych działających przeciwkaszlowo i przeciwzapalnie, ze względu na zawartość śluzów, zaliczamy: liść babki lancetowatej (Plantaginis lanceolatae folium), korzeń i liść prawoślazu (Althaeae radix, Althaeae folium); kwiat i liść ślazu (Malvae flos, Malvae folium), liść podbiału (Farfarae folium).

Działanie wykrztuśne
surowców roślinnych, a także substancji syntetycznych, wykorzystujemy, gdy w drogach oddechowych zalega wydzielina i chcemy ułatwić jej odkrztuszanie. Oskrzela (Bronchi) wyścielone są nabłonkiem wielorzędowym urzęsionym (migawkowym). Nabłonek ten zawiera komórki urzęsione i komórki kubkowe, a także ujścia gruczołów surowiczych, znajdujących się w błonie podśluzowej. Usuwanie zalegającego płynu surowiczo-śluzowego na drodze odkrztuszania odbywa się przez zmniejszenie lepkości płynu i umożliwienie przesunięcia zalegającej wydzieliny w kierunku krtani (Larynx) przez komórki urzęsione. Olejki eteryczne to produkt tkanki wydzielniczej roślin. Są mieszaninami lotnych związków. Pozyskuje się je w procesie destylacji z parą wodną. Rozpuszczają się bardzo dobrze w rozpuszczalnikach lipofilnych, słabo w wodzie. Pod względem chemicznym olejki eteryczne to mieszaniny różnorodnych związków, głównie terpenów i pochodnych fenylopropanu. Olejki są stosowane w preparatach wykrztuśnych: syropach, pastylkach. Znalazły także zastosowanie w maściach do nacierania, stosowanych w nieżytach górnych dróg oddechowych.
Po podaniu doustnym olejków eterycznych, ich składniki uwalniają się w płucach i drażniąc błonę śluzową oskrzeli, wzmagają czynność wydzielniczą, ułatwiają odkrztuszanie oraz wykazują działanie spazmolityczne i antyseptyczne. Drażnią także błonę śluzową żołądka i drogą odruchową wywołują efekt sekretolityczny w oskrzelach.
Do surowców roślinnych olejkowych o działaniu wykrztuśnym zaliczamy ziele tymianku (Thymi herba), ziele macierzanki (Serpylli herba), ziele hyzopu (Hyssopi herba), korzeń biedrzeńca (Pimpinellae radix), korzeń omanu (Inulae radix), owoc kopru włoskiego (Foeniculi fructus). Olejki eteryczne z wymienionych surowców roślinnych możemy stosować w postaci naparów.

Alkaloidy
- takie jak emetyna i cefalina – działają silnie wykrztuśnie. Obecne są w korzeniu wymiotnicy (Ipecacuanhae radix). Emetyna i cefalina działają poprzez pobudzenie nerwu błędnego w żołądku i w obrębie płuc, zwiększają wydzielanie gruczołów surowiczych. Jest to typowe działanie sekretolityczne i wykrztuśne. W większych dawkach działają wymiotnie. Należy przestrzegać dawkowania, by nie przekroczyć maksymalnej dawki. Objawami przedawkowania są wymioty i ostre zatrucia, z ostrym podrażnieniem jelit, osłabienie pracy serca, spadek tętna i duszności. Eliminacja emetyny i cefaliny z organizmu ludzkiego następuje powoli.

Saponiny
to wielkocząsteczkowe glikozydy, zbudowane z cukrów i aglikonów. Podane drogą doustną, drażnią błonę śluzową w żołądku i przez pobudzenie aferentnych włókien nerwu błędnego, mogą wpływać na wzrost wydzielania gruczołów w drzewie oskrzelowym. Surowce saponinowe stosowane są w postaci syropów, naparów, odwarów, nalewek. Surowcami saponinowymi działającymi wykrztuśnie są: korzeń senegi (Senegae Radix) z krzyżownicy wirginijskiej (Polygala senega), korzeń lukrecji (Glycyrrhizae radix), korzeń pierwiosnka (Primulae radix), korzeń mydlnicy (Saponariae radix), kwiat dziewanny (Verbasci flos), liść bluszczu (Hederae helicis folium).

Działanie mukolityczne (mucolitica)
wykorzystujemy w stanach, gdy konieczne jest rozrzedzenie zalegającej wydzieliny. Substancje mukolityczne rozrywają mostki disiarczkowe mukopolisacharydów i zmniejszają ich lepkość. Jednak substancje lecznicze, wykazujące te właściwości, są pozyskiwane syntetycznie, nie występują naturalnie w świecie roślin.

Oferta świata roślin dla człowieka, w dobroczynnym oddziaływaniu na układ oddechowy, jest bardzo bogata. Wiosną i latem na polnych i leśnych terenach spotykamy cenne rośliny lecznicze. Może najbliższej wiosny popatrzymy na nie inaczej? Jak na aptekę z surowcami działającymi przeciwkaszlowo i wykrztuśnie...

mgr Ludmiła Rumpel

Mgr Ludmiła Rumpel jest absolwentką Akademii Rolniczej – Wydziału Biologii i Hodowli Zwierząt we Wrocławiu. Kierunek biologia, praca magisterska o tematyce immunologicznej (2005). Jest także technikiem farmaceutycznym (2010) i technikiem analityki medycznej (2000). Pracuje w aptece. Zainteresowania naukowe koncentrują się wokół roślin leczniczych.

Piśmiennictwo dostępne w redakcji



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.