Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 2
Artykuły > Rośliny lecznicze > Najdroższa przyprawa świata

Panacea Nr 1 (34), styczeń - marzec 2011 strony: 5-7

Najdroższa przyprawa świata
Szafran jest tak drogi, że nazywają go czasami „żółtym złotem”. Nic dziwnego, 1 gram kosztuje około 50 $!

Wysoka cena tej niezwykłej przyprawy to wynik trudnej i mało wydajnej produkcji. Otrzymanie 1 funta szafranu wymaga zerwania aż 75 tysięcy kwiatów i ręcznego usunięcia z nich 225 tysięcy znamion! Kwiaty zbierane są zaraz po rozkwitnięciu, wcześnie rano, aby zapobiec ulotnieniu się olejku.
Szafran był zawsze drogi. Już w wiekach średnich bywał z tego powodu fałszowany... W XIV wieku, gdy ośrodkiem handlu Stigma Croci stała się Norymberga, aby zapobiec fałszerstwom, opracowano Safranschou Code, określający standardy specyficzne dla prawdziwego surowca i sposoby wykrywania zafałszowań. Obecnie stosowane są różne metody analityczne, służące do określania jakości surowca oraz poziomu i rodzaju zanieczyszczeń. Pozwalają one na określenie autentyczności szafranu i jego certyfikowanie zgodne z normą ISO.

Stigma Croci
– znamię słupka, niekiedy z pręcikami – pozyskuje się z gatunku szafran uprawny Crocus sativus L., byliny z rodziny kosaćcowatych Iridaceae, pochodzącej z Grecji i z Bliskiego Wschodu, uprawianej w krajach śródziemnomorskich, w Turcji, w Iranie i na Węgrzech. Roczna produkcja tego surowca na świecie wynosi około 205 ton, ponad 80% pochodzi z Iranu. W Europie najważniejszym producentem szafranu jest Hiszpania.
Łacińskie Crocus jest zlatynizowaną formą greckiej nazwy znamion szafranu uprawnego. Polska nazwa szafran pochodzi od arabskiego safra – oznaczającego żółtą farbę. Wyciąg wodny z szafranu, nawet mocno rozcieńczony, ma kolor żółty. W Polsce używany był dawniej do wypieku ciast wielkanocnych, którym nadawał piękną barwę.

Tradycja
stosowania szafranu jako przyprawy, surowca leczniczego i barwierskiego to już prawie 3 tysiące lat. Sigma Croci znane było już w starożytnej Babilonii i w Egipcie. Właściwości i zastosowanie szafranu opisywali wielcy lekarze starożytności – Hipokrates, Pliniusz Starszy i Galen, w późniejszych czasach Paracelsus.
W medycynie dawnych wieków szafran używany był jako lek sedatywny, przeciwskurczowy – w dolegliwościach menstruacyjnych, w astmie, w chorobach wątroby i jako dodatek do preparatów pobudzających apetyt. Szafran ma aromatyczny zapach i ostry, lekko gorzkawy smak oraz mocno pomarańczowy lub nawet ciemnoczerwony kolor, dzięki dużej zawartości karotenoidów.

Chemizm szafranu
Dobrej jakości Sigma Croci zawiera do 2,5% olejku eterycznego, w którym dominuje safranal. Głównym związkiem surowca jest karotenoid krocyna (mono- lub digentobiozyd krocetyny), stanowiąca od 6 do 16% suchej masy; prekursor krocyny, krocetyna, to dwukarboksylowy kwas karotenoidowy. Kolejnym składnikiem jest pikrokrocyna (monoterpenowy glukozyd - prekursor safranalu) oraz safranal. Obecne są także, w niewielkich ilościach, likopen, i karoten oraz zeaksantyna.
Wyniki prowadzonych w ostatnim dwudziestoleciu badań wskazują na interesujące farmakologiczne właściwości szafranu, w wielu przypadkach uzasadniające tradycyjne zastosowanie w terapii.

Na układ pokarmowy
Szafran od wieków poprawiał smak, aromat i wygląd potraw. Gorzkawy smak Stigma Croci warunkuje obecność pikrokrocyny, safranal nadaje szafranowi aromat.
Jako przyprawa szafran wpływa na procesy trawienia. W badaniach opublikowanych w roku 2009 wykazano, że wodny wyciąg z szafranu, podawany myszom w dawce 100 mg/kg, znacznie pobudzał wydzielanie pepsyny i soku żołądkowego, prawdopodobnie przez aktywację syntetazy NO, stymulującej uwalnianie histaminy z komórek błony śluzowej, która ma udział w pobudzaniu wydzielania soków trawiennych. Wykazano też działanie szafranu hamujące powstawanie wrzodów żołądka i dwunastnicy. Okazało się, że żółte złoto chroniło błonę śluzową żołądka przed uszkodzeniami powodowanymi przez indometacynę i inne niesterydowe środki przeciwzapalne. Także główne składniki szafranu, krocyna i safranal, zapobiegały powstawaniu wrzodów trawiennych u myszy, w stopniu porównywalnym z omeprazolem.

Na układ sercowo-naczyniowy
Właściwości antyoksydacyjne związków szafranu chronią układ sercowo-naczyniowy przed rozwojem zmian miażdżycowych.

Szafran i jego główne składniki w badaniach in vivo obniżały poziom lipidów i cholesterolu oraz hamowały rozwój arteriosklerozy.

Krocetyna, podawana królikom karmionym wysokotłuszczową dietą, zmniejszała w istotnym stopniu odkładanie się złogów cholesterolu w aorcie, ilość komórek piankowatych i uszkodzeń ścian naczyń charakterystycznych dla rozwoju miażdżycy. W wielu pracach uzyskiwano podobne wyniki, wskazujące na przeciwmiażdżycowe właściwości krocyny i krocetyny, obniżających poziom cholesterolu i jego frakcji LDL i VLDL oraz hamujących peroksydację lipidów i zmniejszających wychwyt utlenionego LDL u zwierząt karmionych wysokotłuszczową dietą.
Hamowanie przez krocynę rozwoju zmian miażdżycowych jest także wynikiem obniżania aktywności lipazy trzustkowej, przez co zmniejsza się wchłanianie tłuszczu, a zwiększa wydalanie tłuszczu i cholesterolu.
W porównaniu skuteczności szafranu i izolowanej z tego surowca krocetyny – w normalizacji poziomu lipidów, cholesterolu i jego frakcji oraz poziomu wolnych rodników – stwierdzono, że szafran silniej przeciwdziałał powstawaniu hiperlipidemii. Można przypuszczać, że oprócz krocyny i krocetyny, także inne składniki szafranu działają antyoksydacyjnie i normalizują poziom lipidów. Być może działają synergistycznie.

Przeciwnowotworowo
Powszechne poszukiwania leków do terapii chorób nowotworowych spowodowały zainteresowanie badaczy także szafranem. Wyniki pierwszych badań okazały się tak obiecujące, że właściwości przeciwnowotworowe szafranu stały się przedmiotem licznych prac, prowadzonych od lat 90. ubiegłego wieku. Wyciąg z szafranu, krocyna, krocetyna, pikrokrocyna oraz safranal w licznych badaniach in vitro w różnych dawkach i w różnym stopniu hamowały proliferację wielu linii komórek nowotworowych.

Najbardziej obiecującym składnikiem szafranu, hamującym proliferację komórek nowotworowych, jest krocyna, już w małych dawkach silnie działająca na wiele rodzajów komórek rakowych.

Wyciąg z szafranu wykazał także właściwości cytotoksyczne w stosunku do komórek ludzkiego raka płuc, bez negatywnego wpływu na komórki normalne. Także i składniki czynne szafranu – krocyna, krocetyna, pikrokrocyna i safranal – działały cytotoksyczne na różne linie komórek nowotworowych, nie uszkodzając komórek nienowotworowych. Krocetyna w badaniach in vivo silnie hamowała rozwój raka trzustki. Wyciąg z szafranu zmniejszał wzrost łagodnych nowotworów u zwierząt doświadczalnych. Działał ochronnie, zmniejszając występowanie chemicznie indukowanego raka u myszy albinosów. U 90% zwierząt indukcja powodowała powstawanie 2-7 brodawczaków u jednej myszy, w grupie przyjmującej szafran (100 mg/kg m.c. myszy) brodawczaki występowały znacznie rzadziej – od 0,26 do 1,0 u myszy.
Wyciąg z szafranu, podawany per os, hamował wzrost guzów i przedłużał długość życia zwierząt. Obserwowano także, w doświadczeniach na zwierzętach, zmniejszanie toksyczności leków cytostatycznych, np. cisplatyny, prawdopodobnie przez hamowanie obniżania poziomu glutationu i innych enzymów działających ochronnie.
Wyniki wykonanych prac wskazują na możliwość stosowania szafranu w chemoprewencji i w terapii nowotworów, wymaga to jednak dalszych badań, także klinicznych.

Na funkcje poznawcze
W badaniach na myszach stwierdzono, że wyciąg z szafranu poprawiał funkcje poznawcze u myszy z pamięcią uszkodzoną etanolem, nie wpływając na zdolność uczenia się myszy zdrowych.

Przeciwdepresyjnie
Szafran w medycynie ludowej od wieków był stosowany jako środek poprawiający nastrój. Wykazano, że Stigma Croci i związki czynne surowca w teście pływania wpływają na aktywność zwierząt w sposób uważany za działanie przeciwdepresyjne. Podawanie myszom dootrzewnowo krocyny, safranalu, wodnego lub alkoholowego wyciągu z szafranu w teście pływania, skracało czas utajenia, wydłużało czas pływania i czas wspinania się. Wyciągi wodny i etanolowy z szafranu skracały czas utajenia i wydłużały czas pływania w stopniu zbliżonym do fluoksetyny.

Badania kliniczne
Wyniki badań na zwierzętach, wskazujące na działanie przeciwdepresyjne szafranu, zostały potwierdzone wynikami pięciu badań klinicznych randomizowanych, z podwójnie ślepą próbą, z udziałem pacjentów ze słabą i umiarkowanie nasiloną depresją, wykonanych w latach 2004-07. Prowadzono je zwykle sześć tygodni, w jednym przypadku osiem. Stosowano kapsułkowane wyciągi z szafranu, w dawce dziennej 30 mg na dobę, dwa razy po 15 mg. Wszystkie prace potwierdziły efektywność szafranu w łagodzeniu objawów depresji, ocenianych w skali Hamiltona. W jednym badaniu wykazano skuteczność szafranu porównywalną z przeciwdepresyjnym działaniem imipraminy, stosowanej w dawce 100 mg na dobę, w dwóch skuteczność zbliżoną do skuteczności fluoksetyny, stosowanej w dawce 20 mg na dobę.

Wyniki badań pozwalają przypuszczać, że szafran może się stać kolejnym po dziurawcu naturalnym środkiem przeciwdepresyjnym. Niestety, bardzo drogim.

Związki czynne szafranu, poza działaniem przeciwdepresyjnym, wpływają na OUN nasennie i przeciwlękowo. Wykazano to dla krocyny, która stosowana u zwierząt doświadczalnych w dawce 50 mg/kg, działała porównywalnie z diazepamem. Podobne wyniki uzyskano stosując szafran i safranal.

Syndrom przedmiesiączkowy (PMS)
Zespół nieprzyjemnych dolegliwości, dotykający około 40% kobiet w wieku rozrodczym, występuje w drugiej części cyklu miesiączkowego i charakteryzuje się m.in. zwiększoną drażliwością i zatrzymaniem wody w organizmie. Badania, wykonane w roku 2008, zgodnie ze współczesnymi wymaganiami dla badań klinicznych – z udziałem kobiet w wieku 20-45 lat z objawami PMS, u których stosowano wyciąg z szafranu (15 mg – 2 razy dziennie) lub placebo – wykazały znaczną skuteczność szafranu w łagodzeniu objawów PMS.

Na sferę seksualną
W latach 2008-09 badano wpływ szafranu na funkcje rozrodcze u mężczyzn. Szafran, w dawkach 50 mg dziennie, przez trzy miesiące – poprawiał jakość spermy i ruchliwość plemników u bezpłodnych mężczyzn. Stosowany w dawce 100 mg na dobę, poprawiał funkcje seksualne u mężczyzn z zaburzeniami erekcji po 10 dniach leczenia.

Choroba Alzheimera
Stres oksydacyjny jest istotnym czynnikiem w patogenezie chorob neurodegeneracyjnych centralnego uk.adu nerwowego: choroby Alzheimera i Parkinsona. Z bada. in vitro wynika.o, .e sk.adniki szafranu, maj.ce w.a.ciwo.ci antyoksydacyjne, mog. hamowa. .mier. komorek nerwowych i odk.adanie si. ƒŔ-amyloidu niszcz.cego neurony. Mo.na przypuszcza., .e szafran i jego zwi.zki czynne znajd. zastosowanie w terapii chorob neurodegeneracyjnych, indukowanych przez stres oksydacyjny. Jak dot.d przeprowadzono tylko jedn. prac. kliniczn., oceniaj.c. efekt stosowania szafranu w leczeniu choroby Alzheimera. Wykonane zgodnie z GCP . trwaj.ce 22 tygodnie wieloo.rodkowe badanie z udzia.em 54 pacjentow ze s.ab. lub .rednio nasilon. chorob. Alzheimera . wykaza.o skuteczno.. szafranu, stosowanego w dawce 30 mg na dob., porownywaln. ze skuteczno.ci. donepezilu (10 mg na dob.), leku powoduj.cego wi.cej dzia.a. niepo..danych ni. szafran.

Złota przyprawa – złoty lek?
Szafran żółte złoto był przez wieki tylko niezwykle cenną przyprawą. W świetle badań wykonanych w ostatnim dwudziestoleciu, Stigma Croci staje się coraz bardziej interesującym surowcem o wielokierunkowym działaniu farmakologicznym. Ocena możliwości stosowania w terapii szafranu i jego składników wymaga jeszcze wielu badań, ale już uzyskane wyniki wskazują na celowość prowadzenia dalszych prac. Dotyczy to szczególnie działania przeciwnowotworowego i skuteczności w chorobie Alzheimera. Może żółte złoto stanie się w przyszłości złotym lekiem…

dr n. farm. Jadwiga Nartowska

Dr n. farm. Jadwiga Nartowska pracuje w Katedrze Farmakognozji i Molekularnych Podstaw Fitoterapii Uniwersytetu Medycznego w Warszawie. Jest członkiem komitetu redakcyjnego dwutygodnika Farmacja Polska, Polskiego Towarzystwa Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej, Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego.

Piśmiennictwo:
Abdullaev F. Crocus sativus agains cancer. A..rchives of Medical Research. 34; 354/2003; Abdullaev F., Espinosa-Aguirre J. Biomedical properties of saffron and its potential use in cancer therapy and chemoprevention trials. Cancer Detection and Prevention 28; 436-442/2004; Abdullaev F., Riveron-Negrete L., Caballero- Ortega H., Hernandez J.M., Perez-Lopez I., Pereda-Miranda R., Espinosa-Aguirre J.J. Use of in vitro assays to assess the potential antigenotoxic and cytotoxic effects of saffron (Crocus sativus L.) Toxicology in Vitro 17; 731-36/2003; Akhondzadeh S., Sabaet M.S., Harichian M.H, Togha M., Cheraghmakani H., Razeghi S. et al. A 22-week, multicenter, randomized, doble-blind controlled trial of Crocus sativus in treatment of mild-to-moderate Alzheimer.s disease. Psychopharmacology 207; 637-43/2010; Asdaq S.M.B., Inamdar M.N. Potential of Crocus sativus (saffron) and its constituent, crocin, as hypolipidemic and antioxidant in rats. Appl. Biochem. Biotechnol. 162; 358-72/2010; Attar F., Keyhani E., Keyhani J. A comparative study of superoxide dismutase activity assays in Crocus sativus L. corms. Applied Biochemistry and Microbiology 42; 1010-06/2006; Basti A.A., Moshiri E., Noorbala A.A., Jamshidi A-H., Abbasi S.H., Akhondzadeh S. Comparison of petal of Crocus sativus L. and fluoxetine in treatment of depressed outpatients: A pilot double-blind randomized trial. Progress in Neuro-Psychopharmacology & Biological Psychiatry 31; 439-42/2007; Bruneton J. Pharmacognosy, phytochemistry medicinal plants. Lavoisier, Paris, Londres 1999; Caballero- Ortega H., Pereda-Miranda R., Abdullaev F. HPLC quantification of major active components from 11 different saffron (Crocus sativus L.) sources. Food Chemistry 1126-31/2007; Escribano J., Alonso G-L., Coca-Prados, Fernandez J-A. Crocin, safranal and picrocrocin from saffron (Crocus sativus L.) inhibit the growth of human cancer cells in vitro. Cancer Letters 100; 23-30/1996; Heidary M., Nejadi J.R., Delfan B., Birjadi M., Kaviani H., Givard S. Effect of saffron on semen parameters of infertile men. Urology Journal 5(4); 255-59/2008; Hosseinzadeh H., Ghenaati J. Evaluation of the antitussuve effect of stigma and petals of saffron (Crocus sativus) and its components, safranal and crocin on guinea pigs. Fitoterapia 77; 446-48/2006; Hosseinzadeh H., Talebzadeh F. Anticovulsant evaluation of safranal and crocin from Crocus sativus in mice. Fitoterapia 76; 722-24/2005; Melnyk J.P., Wang S., Marcone M.F. Chemical and biological properties of the world.s most expensive spice: Saffron. Food Research International 43; 1981-89/2010; Modaghegh M.-H., Shahabian M., Esmaeili H-A., Rajbai O., Hosseinzadeh H. Safety evaluation of saffron (Crocus sativus) tablets in healthy volunteers. Phytomedicine 15; 1032-37/2008; Moshiri E., Akhondzadeh Bast A., Noorbala A-A., Jamshidi H., Abbasi S.H., Akhondzadeh S. Crocus sativus L. (petal) intreatment of mild-to-moderate depression: A double- blind, randomized and placebo-controlled trial. Phytomedicine 13; 607-11/2006; Nemati H., Boskabady M.H., Vostakolaei H.A. Stimulatory effect of Crocus sativus (saffron) on ƒŔ2- adrenoreceptors of guinea pig tracheal chains. Phytomedicine 15; 1038-45/2008; Pitsikas N., Boultadakis A., Georgiadou G., Tarantilis P.A., Sakellardis N. Effects of the active constituents of Crocus sativus L., crocins, in animal model of anxiety. Phytomedicine 15; 1135-39/2008; Ramadan A., Soliman G., Mahmoud S.S., Nofal S.M., Abdel-Rahman R.F. Evaluation of the safety and antioxidant activites of Crocus sativus and Propolis ethanolic extracts. Journal of Saudi Chemical Society 2010 in pressdoi:1016/j. jscs.2010.10.012; Rubia Moraga A., Rambla J.L., Ahrazem O., Granell A., Gomez L. Metabolite and target transcript analyses during Crocus sativus stigma development. Phytochemistry 70; 1009-16/2009; Samarghandian S., Boskabady M.H., Davoodi S. Use of in vitro assays to asses the potential antiproliferative and cytotoxic effects of saffron (Crocus sativus L.) in human lung cancer cell line. Pharmacogn. Mag. 6(240) ;309- 14/2010; Schmidt M., Betti G., Hensel A. Saffron in phytotherapy: Pharmacology and clinical uses. Wien. Med. Wochenschr. 157/13-14; 315- 19/2007; Shamsa A., Hosseinzadeh H., Molaei M., Shakeri T., Rajabi O. Evaluation of Crocus sativus L. (saffron) on male erectile dysfunction: A pilot study. Phytomedicine 16; 690-93/2009; Soeda S., Ochiai T., Shimeno H., Saito H., Abe K., Tanaka H., Shoyama Y. Pharmacological activites of crocin in saffron. J. Nat. Med. 61; 102- 11/2007; [red.] Strzelecka H., Kowalski J. Encyklopedia zielarstwa i zio.olecznictwa. PWN Wwa 2000; Wang Y., Han T., Zhu Y., Zheng Ch., Quinn- P. Antidepressant properties of bioactive fractions from the extract of Crocus sativus. J. Nat. Med. 64; 24-30/2010; Yang B., Guo Z., Ruizhi L. Crocin synthesis mechanism in Crocus sativus. Tsinghua Science and Technology 2005, v. 10, n. 5; 567-72.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.