Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 2
Artykuły > Kwiaty > Kwiaty jadalne. Fiołki, bratki, sierotki ...

Panacea Nr 4 (33), październik - grudzień 2010 strony: 24-25

Kwiaty jadalne. Fiołki, bratki, sierotki ...

Fiołki Viola L. należą do rodziny fiołkowatych Violaceae i charakteryzują się dużą zmiennością w obrębie swojego rodzaju. W Polsce rodzaj Viola jest reprezentowany przez ponad 20 gatunków. Do najpopularniejszych należą fiołek trójbarwny Viola tricolor L., fiołek wonny Viola odorata Linn, fiołek polny Viola arvensis Murray i fiołek rogaty Viola cornuta L. Spośród pozostałych gatunków najczęściej wymieniane są fiołek dwukwiatowy Viola biflora L. – o żółtej koronie, której boczne płatki mają u podstawy ciemne prążki, fiołek wapieniolubny Viola calcarata L. – o fioletowej barwie płatków i fiołek wyniosły Viola elatior Fr. – o pięciu wolnych jasnoniebieskich lub białawych na brzegach, krótko owłosionych płatkach. W przypadku niektórych gatunków fiołka, oprócz kwiatów owadopylnych występują jeszcze kwiaty samopylne – klejstogamiczne (drobne i bez korony).

Bratki
W drugiej połowie XIX w. rozpoczęto prace hodowlane, w wyniku których pojawiło się wiele mieszańców o dużych kwiatach i zróżnicowanych barwach. Ze skrzyżowania Viola tricolor L., Viola lutea Huds. i Viola altaica Kwe.-Gawl powstały powszechnie uprawiane jako rośliny ozdobne, bratki ogrodowe Viola x wittrockiana Gams. Nie mają one takiego znaczenia w medycynie jak inne gatunki fiołka, ale ich popularność w sztuce kulinarnej, ze względu na wysokie walory dekoracyjne i smakowe, ciągle wzrasta.
Na podstawie wyników badań przeprowadzonych w latach 2009-2010 w Zakładzie Technologii Rolnej i Przechowalnictwa ZUT w Szczecinie stwierdzono, że surowiec ten charakteryzuje się wysoką aktywnością antyoksydacyjną. Wynika ona z wysokiej zawartości w kwiatach bratka ogrodowego związków biologicznie czynnych o właściwościach przeciwutleniających, m.in. witaminy C (254,21 mg.100g-1 św.m.), karotenoidów (714,32 mg.kg-1 św.m.), polifenoli ogółem (546,10 mg.100g-1 św.m.) i flawonoidów (1,77% s.m.).

Fiołek wonny
Jest byliną o zimozielonych, okrągłych liściach, które, wyrastając z długich rozłogów, tworzą zwarte łany roślin. Łodygi są rozgałęzione, łamliwe, kanciaste, puste w środku, ulistnione. Liście – ząbkowane na brzegach, sercowate. Kwiaty fioletowe, pachnące, osadzone na długich szypułkach. Rośliny kwitną od maja do września. Owocem jest torebka otwierająca się trzema klapami. Nasiona są jajowate, zaopatrzone na jednym z końców w wyrostek (elajosom), który umożliwia rozsiewanie roślin przez mrówki.

Aromat
Od najdawniejszych czasów woń fiołka Viola odorata zaliczana jest do najszlachetniejszych aromatów. Olejek z kwiatów fiołka wonnego służy do perfumowania kremów, lotionów, szminek, pudrów i innych kosmetyków. Na szeroką skalę fiołek wonny uprawiany jest we Włoszech i Francji. Głównym składnikiem olejku eterycznego fiołka wonnego (zawartość olejku w kwiatach około 0,003%) jest związek terpenowy – iron, wiolutozyd. Ponadto stwierdzono w nim obecność eteru metylenowego aldehydu protokatechusowego – piperonalu (zwanego heliotropiną), undekanonu, parmonu i innych pochodnych jononu, alkoholu benzylowego, heksanalu, nonadienu, izoborneolu, seskwiterpenów, waniliny, estrów kwasu salicylowego i innych składników.
Kwiaty fiołka wonnego charakteryzują się wysoką zawartością flawonoidów (1,1%), składników mineralnych (8,5%) oraz witaminy C.
W przemyśle spożywczym kwiaty fiołka wonnego są naturalnym barwnikiem żywności.

W medycynie
fiołek wonny stosowany jest jako łagodny środek przeczyszczający, uspokajający, łagodzący bóle głowy, a także wspomagający leczenie bezsenności. Przygotowuje się go w formie naparu lub syropu ze świeżych lub suszonych kwiatów.
Wykorzystywany jest również w leczeniu nieżytu oskrzeli, kaszlu i kataru. Sporządza się z niego odwar (1 łyżeczka ziela na filiżankę wody) lub wykrztuśny syrop z kwiatów Sirupus Violae odoratae. Odwar użyty zewnętrznie służy do przygotowywania okładów przeciwzapalnych oraz do obmywania ropiejących ran, wrzodów i wyprysków skórnych.

Fiołek trójbarwny
To tradycyjny bratek polny, macoszka, kwiatek Świętej Trójcy, sierotki. Roślina roczna lub dwuletnia, o łodydze rozgałęzionej i łamliwej, wysokość 10-30 cm. Liście dolne są sercowate, a górne lancetowate lub eliptyczne. Kwiaty są pojedyncze, obupłciowe, płatki górne fioletowe, boczne i dolne żółte. Ostroga zielono-fioletowa. Kwitnie od czerwca do września. Owocem jest trójklapowa torebka z drobnymi nasionami.
Surowcem fiołka trójbarwnego, według Farmakopei Polskiej V, jest kwitnące ziele Herba Violae tricoloris, w którym zawarte są związki farmakologicznie czynne w postaci flawonoidów (rytyna, wioltozyd, kwercetyna, 3-glukozyd delfinidyny, 3-glukozyd peonidyny, wiolamina, wiolaksantyna) i tetraterpenów – karotenoidów (zeaksantyna, ß-karoten). Spośród składników chemicznych obecnych w zielu fiołka trójbarwnego wymieniane są również substancje śluzowe (10%), w 35% złożone z glukozy, 33% galaktozy, 18% arabinozy i 8% ramnozy; sole mineralne (do 11%), garbniki (2,4-4,5%), pochodne kwasu salicylowego (0,3%), stanowiące połączenia estrowe (np. ester metylowy kwasu salicylowego i jego glikozyd - wiolutozyd) oraz saponiny.

Detergenty
Saponiny (glikozydy triterpenowe) zawarte w fiołkach mają zdolność pienienia i są naturalnymi detergentami. Rozpuszczają substancje nierozpuszczalne w wodzie (np. tłuszcze), co decyduje o ich zastosowaniu w preparatach oczyszczających skórę i w produkcji kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji cery trądzikowej. Saponiny wykazują również wysoką aktywność przeciwzapalną, dzięki obecności fenolokwasów i ich pochodnych, np. salicyny. Ziele fiołka wykorzystuje się obecnie powszechnie w leczeniu trądziku młodzieńczego, wyprysków, liszaju rumieniowatego i wysypki skórnej.

Odtruwające
Ziele fiołka trójbarwnego ma również działanie odtruwające. Związki w nim zawarte tworzą rozpuszczalne w wodzie połączenia ze szkodliwymi produktami przemiany materii i w ten sposób ułatwiają ich usunięcie z organizmu. Ziele fiołka jest więc wykorzystane przy leczeniu zaburzeń związanych z oddawaniem moczu, w przewlekłych stanach zapalnych dróg moczowych, kamicy moczowej, nadciśnieniu tętniczym, bólach gośćcowych i mięśniowych.
Dzięki zawartości flawonoidów (rutyna), ziele fiołka wpływa korzystnie na ściany włosowatych naczyń krwionośnych. Uszczelnia je, wzmacnia i działa oksydoredukcyjnie. Ekstrakt z ziela, jako środek wzmacniający naczynia krwionośne, stosowany jest m.in. w plamicy krwotocznej i polekowej, spowodowanej uszkodzeniem ścian włośniczek, w zapaleniu siatkówki i naczyniówki, przy wysięku podsiatkówkowym, a także przy obecności czerwonych krwinek w kale i w moczu, na skutek mikrokrwawień jelitowych i nerkowych. Przeciwwskazaniem do stosowania jest wielopłytkowość, zakrzepica pourazowa i zaawansowana miażdżyca w wieku starczym.

Inne zastosowania
Fiołek trójbarwny od dawna znajduje zastosowanie w leczeniu chorób towarzyszących cukrzycy: w zaburzeniach przemiany materii, miażdżycy, kruchowatości naczyń krwionośnych. Ziele bratka trójbarwnego stosuje się często w mieszankach z innymi ziołami. Wchodzi w skład mieszanek ziołowych, np. regulujących czynności przewodu pokarmowego czy stosowanych w leczeniu żylaków odbytu.
Lecznicze właściwości posiada również korzeń fiołka Rhizoma Violae, który zawiera duże ilości saponin, rutozydu i witaminy C. Wywar lub napar z suszonego korzenia przynosi ulgę w katarze i bronchicie.
Kwiaty fiołków są wdzięcznym dodatkiem do wielu potraw kulinarnych. Kandyzowanymi kwiatami dekorowane są ciasta, desery i lody. Świeże kwiaty fiołka można wykorzystywać jako dodatek do sałatek, można przyrządzać z nich syropy, zamrażać w kostkach lodów i dodawać do drinków lub napojów owocowych.

W poezji…
W czasach starożytnych fiołek wonny był rośliną poświęconą Wenus i Afrodycie. Grecy uważali go za symbol płodności. Kwiaty fiołka możemy także odnaleźć w twórczości m.in. Williama Shakespeare’a czy Johanna Wolfganga Goethego, a także u polskich poetów, m.in. Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Bolesława Leśmiana czy Leopolda Staffa, który zachwycał się aromatem fiołków: Gdyby fiołki i konwalie zamiast pachnąć grać umiały, byłaby to muzyka Szopena…

dr hab. inż. Monika Grzeszczuk, mgr inż. Anna Kawecka
- Katedra Ogrodnictwa, Pracownia Przechowalnictwa
i Przetwórstwa ZUT w Szczecinie
dr hab. inż. Dorota Jadczak, prof. nadzw.
- Katedra Ogrodnictwa, Pracownia Warzywnictwa ZUT
w Szczecinie



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.