Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 6
Artykuły > Badania > Badania kliniczne leczniczych produktów roślinnych

Panacea Nr 3 (32), lipiec - wrzesień 2010 strony: 20-23

BADANIA KLINICZNE - leczniczych produktów roślinnych

Obok przemysłu farmaceutycznego, wytwarzającego leki syntetyczne, obserwujemy dziś znaczny wzrost w dziale stanowiącym leki pochodzenia roślinnego [Piśmiennictwo, 1-3]. Jest to wynik intensywnie prowadzonych w ostatnich latach badań nad lekiem roślinnym, koncentrujących się nie tylko na ustaleniu mechanizmów działania, na poziomie biochemicznym czy molekularnym, ale również na interakcjach z lekami syntetycznymi oraz na działaniach niepożądanych [4-5]. W procesie rejestracji nowego roślinnego produktu leczniczego (również w rozumieniu nowych wskazań dla tradycyjnego produktu leczniczego) obowiązują te same zasady udowodnienia skuteczności i bezpieczeństwa stosowania, jak dla leków syntetycznych. Od roku 1996 obserwuje się znaczący wzrost liczby badań klinicznych leków pochodzenia roślinnego [4-5]. W świetle prac przeglądowych, weryfikujących wyniki tych badań, obecnie jest jeszcze niewielka grupa roślinnych surowców leczniczych, dla których potwierdzono skuteczność i bezpieczeństwo stosowania, lecz pole do badań jest olbrzymie.

Badaniem klinicznym
jest badanie produktu leczniczego z udziałem ludzi, w celu określenia bezpieczeństwa i (lub) skuteczności pr oduktu leczniczego [5]. Bezpieczeństwo stosowania leku wyznacza występowanie działań niepożądanych i uważa się, że jest on tym bezpieczniejszy, im rzadziej wywołuje klinicznie istotne działania uboczne. Skuteczność leku wynika z jego zdolności do generowania korzystnych efektów podczas terapii choroby. W ocenie leków, kluczowe znaczenie mają randomizowane badania kontrolowane RCT (Randomized Controlled Trial), które obecnie są uważane za jedyny wiarygodny sposób udowodnienia skuteczności badanego produktu [6]. W badaniach randomizowanych, przeprowadzanych w kontrolowanych warunkach eksperymentalnych, pacjenci są losowo przydzielani w takiej samej liczbie do badanych grup – leczonej oraz kontrolnej. W celu zrównoważenia grup pod względem cech wyjściowych (wiek, płeć etc.), stosuje się stratyfikację listy randomizacyjnej, dzięki czemu wymienione zmienne są pod kontrolą. Obok grupy badanej wprowadza się grupę kontrolną, której uczestnikom podaje się aktywny lek porównawczy (np. produkt referencyjny – lek stosowany w standardowej praktyce), lub – jeśli dotychczas nie stosowano żadnej terapii – podaje się placebo lub nie stosuje się żadnego leczenia. Jeśli to jest możliwe, preferowane są RCT z wykorzystaniem podwójnie ślepej próby, co oznacza, że ani pacjent, ani badacz nie wiedzą, jakie leczenie jest stosowane. Jeśli wykorzystanie modeli z podwójnie ślepą próbą nie jest możliwe, stosuje się modele z pojedynczo ślepą próbą (badacz jest informowany o stosowanym leczeniu a pacjent nie) lub badanie otwarte – wybór leczenia jest jawny dla wszystkich uczestników badania: pacjenta, badacza, monitora oraz zespołu organizującego.

Analiza danych
Dane uzyskane w badaniu klinicznym są analizowane statystycznie, z wykorzystaniem zwalidowanych systemów informatycznych, uwzględniając przechowywane oddzielnie kody randomizacyjne. Przyjęte parametry oceny skuteczności muszą być łatwe do pomiaru z odpowiednią dokładnością i precyzją. Analiza skuteczności leku jest wykonywana zgodnie z ustalonym przed rozpoczęciem badań ich projektem, zapisanym w protokole. Wybór metody oceny skuteczności badań stanowi istotne zadanie, aby nie doprowadzić do wyciągnięcia niepoprawnych wniosków. Jest to szczególnie ważne w przypadku badań wieloośrodkowych, gdzie metodologia powinna być zaakceptowana i potwierdzona takimi samymi warunkami realizacji w każdym miejscu prowadzenia badania [7].
Przeprowadza się jakościowy przegląd systematyczny wszystkich badań dotyczących tego samego pytania klinicznego (podobna badana populacja, zbliżona interwencja i punkty końcowe), z użyciem odpowiednich metod zmniejszających błąd systematyczny. Może on obejmować metaanalizę, czyli ilościową syntezę wyników wszystkich wiarygodnych badań dotyczących tego samego pytania klinicznego (również podobna badana populacja, zbliżona interwencja i punkty końcowe) za pomocą odpowiednich metod statystycznych. Włącza się tylko badania najwyższej jakości, do których zalicza się dobrze opisane kontrolowane badania randomizowane, podwójnie zaślepione. Aby raport z badania zakwalifikowano do metaanalizy, musi on spełniać odpowiednie kryteria. Powinien zdobyć co najmniej 3 z 5 punktów według zwalidowanego systemu pomiaru jakości metodologicznej badań klinicznych Jadad [8].
Proces zbierania danych do metaanalizy polega na wyszukiwaniu publikacji dotyczących badań klinicznych określonej substancji leczniczej w określonym rodzaju schorzenia, w dostępnych bazach medycznych typu Medline, Embase, PubMed, Corchane Library. Rygorystyczne zasady włączania badań do metaanalizy powodują często ograniczanie i zawężanie ocenianego materiału jedynie do 3-4 badań klinicznych, w wyniku eliminacji tych z wieloma niedociągnięciami i brakami obserwowanymi, m.in. na etapie projektowania, realizacji i oceny wyników.
Lecznicze działanie surowców roślinnych poddano weryfikacji w licznych metaanalizach i przeglądach systematycznych, uwzględniając różne zakresy ich stosowania.

Spośród 12 tradycyjnie wykorzystywanych roślin leczniczych [9], największą liczbą przeprowadzonych metaanaliz badań klinicznych wysokiej jakości wyróżniają się: liście miłorzębu japońskiego [9-16], ziele dziurawca [17-24] i cebula czosnku [25-29].

Przeglądy opracowano dla wielu innych surowców o znaczeniu leczniczym, w tym m.in. kwiatostanu głogu [30-31], kłącza imbiru [32-35], korzenia żeń-szenia, kory wierzby, ziela jeżówki purpurowej, owocu palmy sabalowej, korzenia kozłka, owocu ostropestu plamistego czy liścia bluszczu [36]. Oceniano skuteczność leczniczą surowców roślinnych w stosunku do placebo czy stosowanych leków syntetycznych. Oprócz skuteczności i efektywności leczniczej, metaanaliza odnosi się również do bezpieczeństwa stosowania surowców naturalnych, które najczęściej charakteryzują się działaniami niepożądanymi o łagodnym przebiegu. W większości opublikowanych przeglądów autorzy podkreślają, że dostępne dowody o efekcie leczniczym surowca są obiecujące, jednak nie zawsze wystarczają, aby postawić solidny, pewny wniosek o jego skuteczności i bezpieczeństwie. Dlatego konkluzją metaanaliz jest stwierdzenie potrzeby dalszych badań koniecznych dla zdefiniowania rzeczywistego znaczenia roślinnego surowca jako leczniczego.

Intrygujący miłorząb
Jednym z surowców roślinnych, najczęściej ocenianych w zakresie skuteczności, z liczbą ponad 100 kontrolowanych badań klinicznych, są liście miłorzębu japońskiego [9-16]. Wyciąg z liści, zawierających m.in. laktony terpenowe i związki flawonoidowe (glikozydy, aglikony, biflawony oraz glikozydoestry), wykazuje szerokie i wielokierunkowe działanie lecznicze w zaburzeniach układu krążenia, przede wszystkim krążenia mózgowego i obwodowego.

Opublikowano wiele metaanaliz i przeglądów systematycznych, z pozytywnymi wnioskami o skuteczności i bezpieczeństwie stosowania wyciągu z miłorzębu w terapii zespołów otępiennych, w tym choroby Alzheimera w stadiach łagodnym i umiarkowanym i innych demencji wieku starczego.

Ekstrakt z miłorzębu wykazuje znacząco lepsze działanie w porównaniu z placebo oraz porównywalną skuteczność do standardowo stosowanych leków syntetycznych. Kolejne wskazanie do stosowania – chromanie przestankowe, będące objawem niedokrwienia kończyn dolnych – rozszerza wykorzystanie surowca i ekstraktu, na podstawie pozytywnych wyników kolejnych metaanaliz. Wskazują one, że miłorząb jest skuteczniejszy od placebo w terapii schorzenia. Dość dobrą skuteczność ekstraktu z miłorzębu wykazano również w leczeniu „szumu w uszach”.

Niezastąpiony dziurawiec
Skuteczność wyciągów z ziela dziurawca zwyczajnego w leczeniu depresji była przedmiotem kilku przeglądów systematycznych [17-24]. Surowiec zawiera naftodiantrony, hiperycynę i jej pochodne, hiperforynę, glikozydy flawonoidowe: hiperozyd, rutozyd, kwercetynę. W poszczególnych metaanalizach oceniane były badania randomizowane z podwójnie ślepą próbą, nieco różniące się w kryteriach selekcyjnych w zakresie okresu trwania i stosowanej dawki wyciągu. Obejmowały one pacjentów z depresją, o zróżnicowanym stopniu nasilenia choroby (od łagodnej postaci, poprzez umiarkowaną, do ciężkiej depresji). Wyciąg z dziurawca porównywano z placebo lub z klasycznymi syntetycznymi lekami przeciwdepresyjnymi. Wnioski z przeglądów były podobne:

wyciągi z dziurawca są skuteczniejsze niż placebo w krótkotrwałym (4-6 tygodni) leczeniu depresji o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu.

W stosunku do syntetycznych leków przeciwdepresyjnych, wyciągi z dziurawca wykazują porównywalną skuteczność, jednocześnie są bardziej bezpieczne, liczba obserwowanych działań niepożądanych była znacznie mniejsza. Jednym z wniosków z przeprowadzonych metaanaliz jest konieczność dalszych badań klinicznych, które pozwolą na ustalenie skuteczności i bezpieczeństwa stosowania terapii długoterminowej preparatami z ziela dziurawca.

Antybiotyk starożytności
Kolejnym leczniczym surowcem roślinnym, którego skuteczność i bezpieczeństwo stosowania, przede wszystkim w profilaktyce i leczeniu chorób układu krążenia, weryfikowano na podstawie metaanaliz, są cebule czosnku [25-29].

Na podstawie 5 randomizowanych badań kontrolowanych wobec placebo, potwierdzono u pacjentów leczonych wyciągiem z czosnku obniżenie całkowitego stężenia cholesterolu w surowicy krwi o około 9%.

W kolejnej metaanalizie wzięto pod uwagę 16 badań klinicznych trwających co najmniej 4 tygodnie. Odnotowano, że w okresie 1-3 miesięcy znacząco obniżył się poziom lipidów w grupie badanej w stosunku do grupy kontrolnej, otrzymującej placebo lub lek syntetyczny jako substancję referencyjną. Przy zastosowaniu dawki 600-900 mg czosnku dziennie uzyskano średnio obniżenie poziomu całkowitego cholesterolu o około 12%. Podawanie sproszkowanych i wysuszonych cebul czosnku, standaryzowanych na zawartość allicyny, obniżało znacząco poziom trójglicerydów w stosunku do placebo.
Inna metaanaliza potwierdziła właściwości obniżania przez cebule czosnku wysokiego poziomu cholesterolu, jednego z czynników ryzyka wystąpienia chorób układu krążenia. Jednak w jednej z prac uzyskano odmienne wyniki. Powinny to wyjaśnić kolejne badania. Efekty większości badań wyraźnie wskazują na możliwość skutecznego i bezpiecznego stosowania preparatów z czosnku w zapobieganiu i leczeniu chorób układu krążenia. Należy jednak pamiętać o wpływie wyciągów i świeżych cebul czosnku na układ fibrynolityczny oraz ich właściwości przeciwpłytkowe i przeciwzakrzepowe. Przed zabiegami operacyjnymi wskazuje się na konieczność odstawienia preparatów czosnkowych.

Kwiat głogu
W 2003 roku przeprowadzono ocenę, na podstawie metaanalizy, leczniczego działania – u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca – ekstraktu z kwiatostanów głogu, w terapii wspomagającej [30]. Z 26 przeprowadzonych badań klinicznych, na drodze selekcji, według systemu Jadad, wybrano 8 randomizowanych badań kontrolowanych, obejmujących 632 pacjentów zaklasyfikowanych do 3 grup zaawansowania objawów schorzenia: NYHA I - III (New York Heart Association). W przypadku pacjentów leczonych ekstraktem z głogu odnotowano wzrost wydolności wysiłkowej oraz obniżenie ciśnienia tętniczego krwi w stosunku do pacjentów, którym podawano placebo. Dzienna dawka i czas trwania badań obejmowały odpowiednio: I klasa NYHA 180 mg w okresie 3-6 tygodni; II klasa 160-300 mg, 3-12 tygodnie, a III klasa 900 i 1800 mg przez 16 tygodni. Obiektem 7 z 8 badań klinicznych był preparat WS1442, stanowiący wyciąg z kwiatostanów głogu, standaryzowany na zawartość proantocyjanidyn (18,8%). Wyniki metaanalizy potwierdziły skuteczność i bezpieczeństwo stosowania ekstraktu z głogu (działania niepożądane rzadkie, łagodne i przejściowe) w terapii pomocniczej konwencjonalnego leczenia pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca. Korzystne efekty działania surowca w leczeniu pacjentów z zaawansowaniem odpowiadającym II klasie według NYHA, potwierdza również przegląd Janene i współpracownicy. [31].

Kłącze imbiru
okazało się bezpiecznym i skutecznym środkiem w leczeniu mdłości i wymiotów u kobiet w ciąży, którym ogranicza się podawanie potencjalnie niebezpiecznych i teratogennych leków syntetycznych [32-35]. W metaanalizie wzięto pod uwagę 6 podwójnie zaślepionych randomizowanych badań kontrolowanych, z których 4 charakteryzowały się wysoką jakością metodologii prowadzenia badań. W 4 badaniach wykazano większą skuteczność surowca w stosunku do placebo, a kolejne dwa udowodniły porównywalną skuteczność do leku referencyjnego. W większości badań oceniano dawkę 250 mg sproszkowanego korzenia, podawaną 4 razy dziennie. Wykazano brak działań ubocznych czy niekorzystnych na przebieg ciąży, uznano imbir za bezpieczny lek roślinny, redukujący nudności i wymioty towarzyszące ciąży. W innym przeglądzie, oceniającym skuteczność stosowania różnych metod leczenia przypadłości wczesnej fazy ciąży, stwierdzono, że kłącze imbiru, w dawce co najmniej 1 g dziennie, jest skuteczniejsze w stosunku do placebo w zapobieganiu nudnościom i wymiotom.

Bluszcz na astmę
W przeglądzie randomizowanych badań klinicznych pozytywną ocenę uzyskał suchy wyciąg z liści bluszczu jako lek regulujący funkcje układu oddechowego u dzieci chorych na przewlekłą astmę [36]. Ponieważ tylko jedno z trzech ocenianych badań było kontrolowane wobec placebo, potrzebne są kolejne badania, aby potwierdzić skuteczność surowca i jego przetworów.

Potrzeba kontynuacji badań
Dla wielu znanych i szeroko wykorzystywanych w lecznictwie surowców roślinnych metaanalizy nie wykazały skuteczności działania. Ich autorzy wskazują na liczne błędy, które pojawiają się już na etapie projektowania badań klinicznych leczniczych produktów roślinnych (różne dawki ekstraktów, zróżnicowany okres leczenia, inne punkty końcowe, markery biochemiczne itd.) i w głównej mierze to one decydują o tak niewielkiej grupie surowców roślinnych z potwierdzoną skutecznością. Warto jednak podkreślić, że wyniki większości metaanaliz potwierdzają bezpieczeństwo stosowania leków roślinnych.

dr hab. farm. Mirosława Krauze-Baranowska, prof nadzw.
mgr Maria Bet

Dr hab. farm. Mirosława Krauze-Baranowska jest profesorem Uniwersytetu Medycznego w Gdańsku. Kieruje Katedrą i Zakładem Farmakognozji z Ogrodem Roślin Leczniczych UMG.

Mgr Maria Bet jest absolwentką Politechniki Poznańskiej (2004), Studium Podyplomowego Zarządzania Jakością i Bezpieczeństwem Żywności AR w Poznaniu (Certyfikat Audytora Wewnętrznego Systemów Zarządzania Jakością i HACCP; Certyfikat PCBC Asystenta Systemu Zarządzania Jakością) oraz Studium Podyplomowego Farmacja Przemysłowa na Gdańskim UM. Pracuje w Dziale Kontroli Jakości PZZ Herbapol SA.

Piśmiennictwo:
(1) www.ich.org ICH Harmonized Tripartite Guideline for Good Clinical Practise (10 June 1996); (2) Nowakowska M. Model badania klinicznego, w: Badania kliniczne. Organizacja, nadzór, monitorowanie, pod red. M. Waltera, OINPHARMA 2004; (3) Radomski R. Przetwarzanie danych w badaniach klinicznych, w: Badania kliniczne..., jw.; (4) Dyrektywa 2001/20/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 kwietnia 2001 w sprawie zbliżania przepisów ustawowych, wykonawczych, administracyjnych Państw Członkowskich, odnoszących się do wdrożenia zasady dobrej praktyki klinicznej w prowadzeniu badań klinicznych produktów leczniczych przeznaczonych do stosowania przez człowieka; (5) Dyrektywa 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 listopada 2001 w sprawie wspólnotowego kodeksu, odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi; (6) Dyrektywa 2004/27/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004, zmieniająca dyrektywę 2001/83/WE w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi; (7) Jadad A., Moore R., Carroll D., Jenkinson C., Reynolds D., Gavaghan D., McQuay H. Assessing the quality of reports of randomized clinical trials: is blinding necessary? Control Clin. Trials, 1996, 17:1-12; (8) Pittler M., Abbot N., Harkness E., Ernst E. Location bias in controlled clinical trials of complementary/alternative therapies. J. Clin. Epidemiol. 2000, 53:485-89; (9) Ernst E., Pittler M. Ginkgo biloba for dementia: a systematic review of double-blind, placebo- controlled trials. Clin. Drug. Invest. 1999, 17:301-08; (10) Wettstein A. Cholinesterase inhibitors and Ginkgo extracts - are they comparable in the treatment of dementia? Comparison of published placebo-controlled efficacy studies of at least six months duration. Phytomedicine 2000, 6:393-401; (11) Kleijnen J., Knipschild P. Gingko biloba for cerebral insufficiency. Br. J. Clin. Pharmacol. 1992, 34:352-58; (12) Birks J., Grimley E., Dongen M. Ginkgo biloba for cognitive impairment and dementia. Corchane Database Syst. Rev. 2002, 4:CD003120; (13) Pittler M., Ernst E. Ginkgo biloba extract for the treatment of intermittent claudication: a meta- analysis of randomized trials. Am J. Med. 2000, 108:276-81; (14) Kleijnen J., Knipschild P. Gingko biloba for intermittent claudication and cerebral insufficiency. In: Kleijnen J. Food supplements and their efficacy. Rijksuniversiteit Limburg, Maastricht 1991; (15) Moher D., Pham B., Ausejo M., Saenz A., Hood S., Barber G. Pharmacological management of intermittent claudication: a meta-analysis of randomised trials. Drugs 2000, 59:1057-70; (16) Ernst E., Stevinson C. Ginkgo biloba for tinnitus: a review. Clin. Otolaryngol. 1999, 24:164-67; (17) Kim H., Streltzer J., Goebert D. St. John’s wort for depression: A meta-analysis of well-defined clinical trials. J. Nerv. Ment. Dis. 1999, 187:532-39; (18) Gaster B. St John’s wort for depression. A systematic review. Arch. Intern. Med. 2000, 160:152-56; (19) Linde K., Mulrow C., Berner M., Egger M. St John’s wort for depression. Cochrane Database of Systematic Reviews 2005, 2; (20) Ernst E. St. John’s Wort, an anti-depressant? A systematic, criteria-based review. Phytomedicine 1995, 2:67-71; (21) Linde K., Ramirez G., Mulrow C., Pauls A., Weidenhammer W., Melchart D. St John’s wort for depression - an overview and meta-analysis of randomised clinical trials. British Med. J. 1996, 313:253-58; (22) Volz H., Laux P. Potential treatment for subthreshold and mild depression: A comparison of St. John’s wort extracts and fluoxetine. Comprehensive Psychiatry 2000, 41:133-37; (23) Volz H. Controlled clinical trials of hypericum extract in depressed patients - an overview. Pharmacopsych. 1997, 30:72-75; (24) Stevinson C., Ernst E. Hypericum for depression. An update of the clinical evidence. Neuropsychopharmacol. 1999, 9:501-05; (25) Warshafsky S., Kamer R, Sivak S. Effect of garlic on total serum cholesterol. Ann. Int. Med. 1993, 119:599-605; (26) Silagy C., Neil A. Garlic as a lipid lowering agent - a meta-analysis. J. Roy. Coll. Phys. 1994, 28:39-45; (27) Stevinson C., Pittler M., Ernst E. Garlic for treating hypercholesterinemia - a meta-analysis of randomized clinical trials. Ann. Intern. Med. 2000, 133:420-29; (28) Silagy C., Neil H. A meta-analysis of the effect of garlic on blood pressure. J. Hypertension 1994, 12:463-68; (29) Neil H., Silagy C., Lancaster V. Garlic powder in the treatment of moderate hyperlipidaemia: a controlled trial and meta-analysis. J. Roy. Coll. Pract. 1996, 30:329-34; (30) Pittler M., Max H., Schmidt K., Edzard E. Hawthorn extract for treating chronic heart failure: Meta-analysis of randomized trials. Am J. Med. 2003, 114:665-74; (31) Janene M., Rigelsky E., Burgunda V. Sweet Hawthorn: Pharmacology and therapeutic uses. Am. J. Health-Syst. Pharm. 2002, 59:123-31; (32) White B. Ginger: an overview. American Family Physican 2007, 75:12-24; (33) Borrelli F., Capasso R., Aviello G.,. Pittler M., Izzo A. Effectiveness and safety of ginger in the treatment of pregnancy - induced nausea and vomiting, Obstetrics and Gynecology 2005; 105:849- 56; (34) Jewell D., Young G. Interventions for nausea and vomiting in early pregnancy. Cochrane Database of Systematic Reviews 2003, 4:CD000145; (35) Chaiyakunapruk N., Kitikannakorn N., Nathisuwan S., Leeprakobboon K., Leelasettagool C. The efficacy of ginger for the prevention of postoperative nausea and vomiting: a meta-analysis. Am J. Obstet. Gynecol. 2006, 194:95-99; (36) Hofmann D., Hecker M., Völp A. Efficacy of dry extract of ivy leaves in children with bronchial asthma - a review of randomized controlled trials. Phytomedicine 2003, 10:213-20.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.