Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Człowiek i środowisko
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 7
Artykuły > Owoce > Guanabana, kumkwat, persymona, salak...

Panacea Nr 2 (31), kwiecień - czerwiec 2010 strony: 28-30

Guanabana, kumkwat, persymona, salak...

Każdy z nas pamięta z dzieciństwa różne zaklęcia, których w bajkach używały dobre wróżki lub złe czarownice. Czary mary, hokus pokus, abrakadabra... Niedawno dołączyło do nich nowe zaklęcie, nie mniej tajemnicze: guanabana, kumkwat, persymona, salak…

Gaunabana
Guanabana znana jest także jako flaszowiec miękkociernisty Annona muricata L., ang. soursoup. Należy do dość licznego rodzaju Annona (flaszowce), rodziny Annonaceae (flaszowcowate), do rzędu magnoliowców. Pochodzi z Archipelagu Antylskiego i pobliskiej Ameryki Środkowej, gdzie jest najczęściej uprawiana. Jest to drzewko, osiągające do 5 m wysokości, przystosowane do gorącego klimatu. Liście są podługowate, długości do 20 cm, z wierzchu błyszczące, o matowej stronie spodniej, na gałęziach osadzone naprzemianlegle. Drzewko nie traci wszystkich swoich liści o jednej porze roku, dzięki temu wciąż zachowuje swój piękny wygląd. Kwiaty, osadzone pojedynczo lub zebrane po kilka, składają się z dwóch 3-płatkowych okółków zielonkawożółtych mięsistych, sercowatego kształtu płatków korony o wymiarach do 5 cm długości i szerokości. Tak jak i inne drzewa tropikalne, kwitnie i owocuje przez cały rok
W kwiecie roślin z rodzaju Annona znajduje się wiele pręcików oraz niezrośniętych lub słabo zrośniętych słupków. Po przekwitnięciu zarówno słupki, jak i dno kwiatowe rozrastają się, powstaje owoc zwany syncarpium. Owoc może zawiązać się wyłącznie po zapyleniu i zapłodnieniu kwiatu pyłkiem innych kwiatów tego samego lub innych drzew. W każdym słupku jest tylko jeden zalążek, z którego później wykształca się nasienie. Słupek niezapylony nie rozrasta się i dlatego wiele owoców jest niesymetrycznych. Owoc długości do 35 cm pokryty jest twardawą, niejadalną, kolczastą skórką, która zachowuje zieloną barwę nawet po zupełnym dojrzeniu owocu. Miąższ jest śnieżnobiały, niejednolity, zawiera ciągnące się pasma delikatnej tkanki. W miąższu znajdują się liczne czarne, małe, nieregularnie ułożone nasiona.
Owoc guanabana jest soczysty, słodki, lekko kwaskowaty, o bardzo oryginalnym smaku, przypominającym nieco krem poziomkowo - ananasowy, bogaty jest w witaminy B i C. Owoce spożywa się na surowo. Służą też do przyrządzania napojów, soków, nektarów, lodów, sałatek owocowych, jogurtów i deserów. Ticos zdejmują z nich najpierw skórkę, a miąższ mieszają z mlekiem i cukrem, na końcu chłodząc z lodami. Niektórzy polewają to wszystko lokalnym piwem quaro, otrzymując pożywny, słodki koktajl.
Owoce guanabana wzmagają wydzielanie mleka u matek karmiących. Liście flaszowca są uznawane za środek wzmacniający system immunologiczny. Kora drzewa ma właściwości antybakteryjne i przeciwwrzodowe. Indianie z liści gotowali wywar do leczenia przeziębień i kataru, utartymi nasionami zwalczali pasożyty, a olejem wyciśniętym z niedojrzałych owoców leczyli reumatyzm i artretyzm. Po dodaniu mleka i słodkich bananów, był on środkiem przeciw biegunce.

Inne gatunki z rodzaju Annona
Cherymoja Annona cherimoja, ang. cherimoya. To pochodzące z Ameryki Środkowej drzewo, do 8 m wysokości, występujące w klimacie tropikalnym i subtropikalnym, często na terenach powyżej 800 m n.p.m. Cherymoja uprawiana jest od około 500 lat. Rośnie w młodości bardzo szybko, później wolno. Jest to drzewo wieczniezielone, ale poszczególne liście żyją tylko rok i wszystkie opadają na wiosnę. Dopóki liść nie opadnie, pąk który wytworzył się w jego pachwinie, nie może się rozwinąć. Wiosną zamiera również wiele młodych gałązek. Latem drzewko okrywają aksamitne, ciemnozielone liście, długości do 25 cm, ułożone pierzasto na pędach. Gdy liście opadną, cherymoja kwitnie przez prawie 5 miesięcy. Kwiaty są obupłciowe, ale samozapylenie jest niemożliwe, gdyż znamię słupka przestaje być zdolne do przyjęcia pyłku, gdy zaczyna się on wysypywać z pylników. Owoce dojrzewają od 3 do 8 miesięcy po zapyleniu. Mają kształt sercowaty, wielkość około 30 cm, ważą 300-1000 g. Na grubej skórce wyraźnie widać granice między poszczególnymi słupkami, tworzącymi owoc. Śnieżnobiały miąższ ma wykwintny, łagodny, słodkokwaśny smak i konsystencję budyniu. Owoce pochodzące z siewek są niezbyt smaczne. Owoce cherymoi można spożywać na surowo lub wykorzystywać do przygotowania lodów, sorbetów, koktajli i jogurtów. Mogą również stanowić dodatek do likierów, koniaku i soku cytrynowego. Niestety, źle znoszą transport. Zerwane dojrzałe owoce można przechowywać tylko tydzień i to w chłodzie. Owoc cherymoi zawiera 15% cukru (w równych ilościach glukozy, fruktozy i sacharozy), witaminę C (do 40 mg/100 g), wapń i fosfor. 100 g owocu dostarcza około 90 kcal.

Annona squamosa, ang. sugar apple, sweetsop.
Pochodzi z Archipelagu Antylskiego i krajów Ameryki Środkowej. Jest to drzewo wysokości do 8 m, wiosną tracące prawie wszystkie liście. Owoce dojrzewają przez 4-6 miesięcy w roku, ważą 200-400 g. Cukrowe jabłko ma sercowaty kształt i barwę zielonożółtą lub szarożółtą, z daleka wygląda jak duża, nastroszona szyszka sosnowa, gdyż poszczególne słupki nie są ze sobą ściśle zrośnięte. Dojrzały owoc można łatwo rozłupać lub porozdzielać na części. Nasiona są niewielkie, ciemnobrązowe. Miąższ jest mlecznobiały, o konsystencji budyniu, słodki, lekko kwaskowaty, aromatyczny. Cukrowe jabłko, w Indiach zwane „puddingowym jabłkiem”, spożywane jest tylko jako owoc deserowy i nie nadaje się na przetwory. Najczęściej owoc przecina się na pół i wyjada miąższ przy pomocy łyżeczki.

Jabłko z Jamajki
Annona reticulata, ang. jamaica apple, custardapple. Pochodzi z Ameryki Środkowej. Drzewo przystosowane do klimaty gorącego, dorasta do 7 m wysokości. Owoc tępo sercowaty, pomarańczowożółty z czerwonym rumieńcem, waży 400-500 g. Skórka prawie gładka, dzięki zupełnemu zrośnięciu poszczególnych słupków. Miąższ jest biały, słodki, niezbyt smaczny.

Annona diversifolia.
Ma owoce podobne do cherymoi, często o miąższu różowym.

Annona glabra lub Annona polustris.
Owoce tego gatunku są piękne, żółte. Miąższ ma barwę brzoskwiniową, jest aromatyczny, ale niesmaczny. Nazywa się je „małpimi jabłkami” lub „jabłkami aligatora”. Pomiędzy niektórymi gatunkami rodzaju Annona możliwe jest krzyżowe zapylenie, które daje w wyniku mieszańce. Jeden z takich mieszańców, zwany jabłkiem budyniowym, jest uprawiany w tropikalnym klimacie północnej Australii. Jego pochodzenie nie jest znane.

Kumkwat.
Do tego rodzaju zaliczamy kilka gatunków, m.in. kumkwat japoński Fortunella japonica, kumkwat perłowy Fortunella margarita i mniej znane: F. crassifolia, F. hindsii, F. obvolata, F. polyandra. Nazwa kumkwat pochodzi z języka japońskiego: kam - złoto, kwat - pomarańcza. Dwa najważniejsze gatunki, kumkwat japoński i perłowy, pochodzą z południowych i środkowych Chin. Kumkwat tworzy wieczniezielone małe drzewko lub krzew o wysokości do 2 m. Liście są podłużne, lancetowate, ciemnozielone, o spodniej stronie jaśniejszej. Kwiaty są białe, 5-płatkowe, zebrane w koszyczki. Owoce przypominają cytrusy, choć do nich nie należą, są tylko z nimi blisko spokrewnione. Zależnie od gatunku, mogą być kuliste albo wydłużone. Skórka ma barwę pomarańczową, jest bardzo cienka. Miąższ jest podzielony na kilka segmentów, w których znajdują się nasiona. Owoce są słodkie lub lekko kwaskowate, aromatyczne, po prostu smaczne. Spożywa się je w całości, wraz ze skórką, ale można również je ugotować, przyrządzić z nich marmoladę, a także podawać jako dodatek do lodów, sałatek. Często sprzedawane są owoce kandyzowane lub puszkowane w syropie. Osnówka owocu zawiera 9% cukrów, dużo witaminy C (39 mg/ 100 g ) , tak że niewielką ilość potasu. 100 g owocu dostarcza 69 kcal. Pierwsze sadzonki kumkwatu sprowadzono do Europy w połowie XIX w. jako rośliny ozdobne. Prawdopodobnie dlatego, że w Chinach panuje zwyczaj obdarowywania bliskich z okazji Nowego Roku rosnącymi i owocującymi w doniczkach drzewkami kumkwatu. Takie drzewko w dobrych warunkach obficie kwitnie i owocuje. Można je postawić na stole, aby goście mogli spożywać dojrzałe owoce „prosto z drzewa” i delektując się nimi chwalić ogrodnicze zdolności gospodarza. Kumkwat łatwo krzyżuje się z cytrusami, np. cytranga = pomarańcza słodka + pomarańcza trójlistkowa + kumkwat.

Persymona Diospyros kaki.
Ma też inne nazwy: kaki, hurma, hurma wschodnia, hebanowiec wschodni. Jej owoce nazywa się owocami Szarona, szaronami (sharonami), jabłkami Orientu, a w starszych polskich książkach botanicznych śliwkodaktylami. Persymona wywodzi się z Japonii i Chin, gdzie uprawiana jest już od 2 tysięcy lat. Do Europy południowej trafiła w XIII w. dzięki krzyżowcom. Drzewo jest długowieczne, znane są okazy 300-letnie, które nadal owocują, dorasta do 12-15 m wysokości. Liście są skórzaste, długie (około 15 cm), błyszczące, opadają przed zimą, odsłaniając dojrzewające owoce, co nadaje drzewom tak zachwycający widok, że bywały one bohaterami poematów – nazywano je jaśniejącymi pochodniami. Stąd wywodzi się nazwa łacińska, gdyż greckie Diospyros oznacza ‘boski ogień’. Na drzewie rozwijają się 3 rodzaje kwiatów: żeńskie, męskie i obupłciowe. Wiele odmian ma tylko kwiaty żeńskie i część z nich może wydawać owoce partenokarpiczne, ale inne wymagają zapylenia obcym pyłkiem. Wśród grupy odmian wytwarzających kwiaty żeńskie i męskie, wyróżnia się i takie, u których kwiaty męskie pojawiają się co 2-3 lata. W kwiatach żeńskich bardzo silnie rozwinięte są działki kielicha, które nie opadają po kwitnieniu, lecz rozrastają się i zostają przy owocu, nadając mu charakterystyczny wygląd. Słupek składa się z 4 owocolistków. Z zalążni wykształca się owoc - jagoda, przypominający pomidora. Ma kształt nieco spłaszczony lub lekko wydłużony i zaostrzony na szczycie. Waży 100-300 g. Skórka ma barwę żółtą, pomarańczową lub różowoczerwoną. Po przecięciu owocu ukazuje się zarys ośmiopromiennego słoneczka. Miąższ jest twardy, nieco mączysty lub soczysty, galaretowaty. Aromatem przypomina morele i brzoskwinie. Nasiona są brązowe, wielkości pestki dyni, ale grubsze i twardsze. Może ich nie być w owocu wcale, może ich tkwić w miąższu nawet 8. Jabłka Orientu są smaczne i bardzo pożywne, nazywano je pokarmem bogów. 100 g wocu dostarcza 73 kcal (306 kJ). Zawiera 16-19% cukrów (glukozy i fruktozy), ponad 1% białka, około 0,1% kwasów organicznych, karoten, witaminy C i A oraz 0,1-1,5% garbników. Zawartość garbników zależy od odmiany, zapylenia, ilości nasion i dojrzałości owocu.
Wysoka zawartość garbników nadaje owocom cierpki smak. Można je jeść zupełnie dojrzałe, gdy garbniki ulegną rozpadowi, albo dla poprawy smaku, moczyć je przez kilka dni w mleku wapiennym. Najczęściej jadane są na surowo – łyżeczką po przecięciu owocu na pół. Można je też gotować, kandyzować lub przerabiać na marmolady, dżemy, konfitury, galaretki, lody. Bliskim krewnym Diospyros kaki jest Diospyros ebenum, dostarczający hebanu – cenionego od starożytności, najtwardszego i niebutwiejącego drewna.

Salak Salacca edulis.
Należy do rodziny palmowatych (arekowatych), pochodzi z południowo - wschodniej Azji, głównie z Malezji i Indonezji. Palma ta ma krótką łodygę i liście o długości do 6 m. Owoce rosnące w kiściach, kształtem i rozmiarem są zbliżone do fig. Mają kształt wydłużony, spiczasto zakończony, długości około 10 cm i 8 cm średnicy. Brązowa skórka pokryta jest twardymi łuskami, przypominającymi skórę węża. U dojrzałych owoców skórka jest łamliwa i można ją bez trudu oddzielić od białego, jadalnego miąższu, który ma delikatny, lekko kwaskowaty smak. W miąższu znajduje się duża brązowa pestka. Dojrzałe owoce można przez dłuższy czas przechowywać w wodnym roztworze soli i cukru, niedojrzałe w occie. Tradycyjnie salakami żywią się pielgrzymi z południowo - wschodniej Azji, zmierzający do Mekki.

mgr inż. Monika Karabela

Mgr inż. Monika Karabela jest absolwentką Wydziału Ogrodniczego AR w Lublinie. Interesuje się roślinami przyprawowymi i leczniczymi.


Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Ruszczyk kolczast...
Fitoterapia w cho...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Mniszek lekarski
Propolis, mleczko...
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcieApteka ziołowa
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2020 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.