Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 3
Artykuły > Rośliny lecznicze > Lecznicze właściwości szczodraka krokoszowatego

Panacea Nr 1 (30), styczeń - marzec 2010 strony: 26-27

Lecznicze właściwości szczodraka krokoszowatego

Według podań ludowych z Ałtaju, korzeń szczodraka dźwiga człowieka z 14 chorób i napełnia go młodością…

Szczodrak krokoszowaty lub leuzea krokoszowata Rhaponticum carthamoides (Willd., Iljin Leuzea carthamoides DC) jest byliną należącą do rodziny astrowatych Asteraceae. W stanie dzikim występuje na Syberii, w środkowej Azji i w północnej Mongolii. Najlepiej rośnie w rejonach górskich, na wysokości powyżej 1500 m. Od wielu lat jest uprawiany w rejonie Moskwy, Nowosybirska, w Rumunii, w Słowacji, a także w Polsce (Niedworok i Jankowska). Roślina nazywana jest przez mieszkańców Syberii „korzeniem marala”. Cervus elaphus maral to azjatycki podgatunek jelenia, dla którego leuzea jest ulubionym pożywieniem (Sarwa 1992, 1995, 2001). Zwierzę to żyje w skrajnie nieprzyjaznych warunkach (niska temperatura, długotrwałe okresy suszy), lecz odżywiając się szczodrakiem, wykazuje dużą siłę i wytrzymałość (Lamer-Zarawska 2001). W końcu XIX w. syberyjski podróżnik G. Poganin zwrócił uwagę na leuzeę jako na stymulator energii mięśni. Pierwsze badania farmakologiczne przeprowadzono dopiero w 1946 r. (biochemiczne w 1941 r.). Pierwszy preparat, nalewka z leuzei, pojawił się w aptekach w 1955 r. (Czikow i Łaptiew). Badania farmakologiczne nad leuzeą potwierdziły informacje znachorów, dotyczące jej cennych właściwości (Sarwa 2001).

Opis botaniczny
Leuzea krokoszowata wykształca zdrewniałe, grube, poziome kłącze o grubości od 0,6 do 2,6 cm, z którego wyrastają liczne, długie i cienkie korzenie. Kłącze wydziela swoisty żywiczny zapach (Grochowski), ma barwę od brązowej do ciemnobrunatnej (www.ogrody.agrosan.pl/ciecinski/ szczodrak). Z podziemnego kłącza co roku wyrasta rozeta dużych, pierzastosiecznych lub wcinano - klapowanych, ogonkowych liści. Ma do 100 cm długości i 25 cm szerokości. Kształt liści może być zróżnicowany nawet u tego samego osobnika (www., jw.). Liście na łodydze są w zarysie eliptyczne lub podługowato jajowate, stopniowo zmniejszają się ku wierzchołkowi (Cicin). Ułożone są skrętolegle, dolne są zawsze ogonkowe, a górne siedzące (Grochowski). Blaszka liściowa może być naga lub słabo pajęczynowato owłosiona (Cicin). Szczodrak tworzy okazałe kępy, składające się z wielu wzniesionych, nierozgałęziających się, drobno bruzdkowanych łodyg, wysokości 50-180 cm. Pędy kwiatowe zakończone są kwiatostanami – koszyczkami o średnicy od 3 do 8 cm. Okrywa koszyczka składa się z dachówkowato ułożonych listków. Kwiaty są fioletowopurpurowe, wszystkie rurkowe. Leuzea kwitnie od drugiego roku uprawy w lipcu lub na początku sierpnia (w obwodzie moskiewskim w czerwcu). Kwiaty po zapyleniu zawiązują owoce typu niełupki. Jest brązowa, czterograniasta, z wieńcem pierzastych szczecinek o długości 6-8 mm i szerokości 3-4 mm. Masa 1000 niełupek waha się od 11 do 19 g.

Surowiec zielarski
to kłącze i korzeń leuzei Leuzeae rhizoma et radix (Strzelecka i Kowalski). Kłącze z korzeniami zbiera się (wykopuje) późną jesienią, w końcu trzeciego roku uprawy. Surowiec oczyszcza się z ziemi, myje, kroi i suszy w temperaturze 35-40°C (Niedworok i Jankowska). Właściwie zebrany i wysuszony surowiec to kłącze długości 12 cm, grubości 1,8 cm u roślin dziko rosnących, do 3 cm u roślin uprawnych, ze śladami odciętych łodyg (www.fito.nizky.ru/special/ misc/leuzea_carthamoides.phtml), na przełomie koloru brudnożółtego, ze słabym, swoistym, lekko żywicznym zapachem (Grochowski). Wydajność powietrznie suchego surowca wynosi około 40%, plon suchych korzeni to 2 t z ha (Czikow i Łaptiew). Suche kłącze i korzenie można przechowywać do 3 lat, bez utraty aktywności biologicznej (Niedworok i Jankowska).

Skład chemiczny
kłączy i korzeni jest złożony. W surowcu tym wstępują fitoekdyzony, wśród nich około 1,5% ekdisteroli, glikozydów, flawonoidów, garbników. Obecne są także żywice, olejki eteryczne, karotenoidy, witamina C, sole potasowe, fosforowe i szczawiany wapnia (Samochowiec). Na szczególną uwagę zasługują fitoekdyzony. Jest to grupa związków, zlokalizowana pierwotnie w świecie zwierzęcym, określana jako juwenilne hormony owadzie, ze względu na właściwości indukowania przepoczwarzania się owadów. Pod względem chemicznym są to polihydroksysteroidy o różnej długości łańcucha bocznego, wykazujące strukturalne podobieństwo do znanych steroli (cholesterol, ergosterol) lub fitosteroli (Lamer- Zarawska). Niedawno zwrócono uwagę na możliwość wykorzystania nasion szczodraka (niełupek) jako źródła substancji biologicznie aktywnych, zwłaszcza ekdysteroidów i steroli. Na podstawie badań prowadzonych w Polsce stwierdzono, że zawartość ekdysteronu w nasionach zależała od miejsca ich osadzenia w owocostanie i była istotnie większa w niełupkach pochodzących z zewnętrznej części koszyczka. Ponadto nasiona pozyskiwane z roślin czteroletnich charakteryzowały się istotnie większą zawartością ekdysteronu i steroli niż nasiona roślin dwu- i trzyletnich (Geszprych i Węglarz). Prace badawcze prowadzone nad szczodrakiem wykazały, że liście są bogatszym źródłem flawonoidów niż kłącza i korzenie (Skiba i Węglarz).

Działanie i zastosowanie
W medycynie ludowej na Syberii odwar z kłączy stosowano jako lek wzmacniający u przybyszów spoza regionu i u ludzi w podeszłym wieku.

Preparaty szczodraka wykazują działanie pobudzające centralny system nerwowy, są antagonistami środków nasennych, podwyższają ciśnienie krwi, rozszerzają naczynia obwodowe.

Stosowanie nalewki z kłączy poprawia zdolność do pracy oraz polepsza samopoczucie. Nie stwierdzono przy tym działań ubocznych. Preparaty z kłączy i korzeni poleca się również alkoholikom, zwłaszcza w przypadku depresji (Grochowski). W badaniach farmakologicznych, biochemicznych, klinicznych udowodniono działanie adaptogenne surowca, także anaboliczne, immunostymulujące, przeciwdepresyjne, a nawet przeciwnowotworowe (Lamer-Zarawska). Nalewka z korzenia szczodraka w istotny sposób łagodzi objawy depresji, bez wywoływania niepożądanych objawów towarzyszących większości stosowanych leków antydepresyjnych. Stwierdzono również korzystny wpływ stosowania nalewki w schizofrenii (Samochowiec). Długotrwałe stosowanie leków ze szczodraka może spowodować jednak trwałe podwyższenie ciśnienia tętniczego, zwolnienie rytmu i zwiększenie amplitudy pracy mięśnia sercowego (www.ogrody, jw.). W weterynarii nalewka ze szczodraka stosowana jest przy rozstroju nerwowym i jako środek stymulujący przy osłabionych funkcjach różnych organów. Dawka jednorazowa dla kota wynosi 3-5 kropli, a dla psa 10-15 kropel dziennie (www. ogrody, jw.). Szczodrak jest także cenną rośliną paszową. Zawiera dużo białka, cukrów prostych, witaminy C, a także kwas foliowy i karoten (www.ogrody, jw.).

Uprawa
„Korzeń marala” z powodzeniem można uprawiać w Polsce – nie tylko w górach, także na niżu (Sarwa). Plantacje należy zakładać na glebach o dobrych stosunkach wodnych. (Niedworok i Jankowska). Szczodrak, jako roślina wysokich gór, nie boi się mrozu. Lubi stanowiska nasłonecznione. W cieniu rośnie słabo i rzadko kwitnie (www.ogrody, jw.). Glebę pod siew przygotowuje się jak pod rośliny okopowe. Korzystne jest przyoranie roślin motylkowych i wieloletnich traw. Przed orką stosuje się na glebach średnio zasobnych 20-30 t rozłożonego obornika lub kompostu, razem z nawozami mineralnymi – 60 kg fosforu oraz 30 kg potasu i 30 kg azotu na 1 ha (Czikow i Łaptiew). Nasiona szczodraka wysiewa się wczesną wiosną lub jesienią 20-30 kg na 1 ha (Niedworok i Jankowska), najlepiej od razu na miejsce stałe, gdyż rośliny źle znoszą przesadzanie i długo chorują (www.ogrody, jw.). Wczesną wiosną wysiewa się nasiona stratyfikowane. Głębokość siewu wynosi 1,5-3 cm, odległość między rzędami 45 cm (Czikow i Łaptiew). W dobrych warunkach pogodowych wschody pojawiają się po 9-20 dniach od siewu (Niedworok i Jankowska). Rośliny szczodraka najlepiej rosną w rozstawie 45x45 cm lub 60x60 cm. W okresie suszy szczodrak powinien być podlewany, aby nie zasychały liście (www.ogrody, jw.). Na plantacjach wieloletnich konieczne jest usuwanie i niszczenie wszystkich resztek ubiegłorocznej masy roślinnej, by zapobiec rozwojowi chorób i szkodników (Cicin).

dr Grażyna Zawiślak
- Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych AR w Lublinie

Piśmiennictwo:
Cicin N. W. Atlas lekarstvennych rastenij. Wyd. GIML, Moskwa 1962; Czikow P., Łaptiew J. Rośliny lecznicze i bogate w witaminy. PWRiL, Wwa 1987; Grochowski B. Leuzea krokoszowata. „Wiadomości Zielarskie”, nr 4/1990; Geszprych A., Węglarz Z. Accumulation of biologically active compounds in the seed Rhaponticum carthamoides (Willd.) Iljin cultivated in Poland. „Folia Horticulturae”, nr 14/1/2002; Lamer-Zarawska E. Leki roślinne immunotropowe i adaptogenne. „Wiadomości Zielarskie”, nr 10/1997; Lamer- Zarawska E. Rośliny adaptogenne w walce ze stresem. „Wiadomości Zielarskie”, nr 1/2001; Niedworok J., Jankowska B. Leuzea krokoszowata - właściwości farmakologiczne. „Wiadomości Zielarskie”, nr 10/1997; Samochowiec L. Kompendium ziołolecznictwa. Wyd. Med. Urban & Partner, Wrocław 2002; Sarwa A. Dalekowschodnie rośliny lecznicze w ogródku i na działce. Almaprint, Katowice 1992; Sarwa A. Tajemnice czterystu ziół. Wyd. Karat, Tarnów 1995; Sarwa A. Leksykon roślin leczniczych. KiW, Wwa 2001; Skiba A., Węglarz Z. Accumulation of the biomass and some polyphenolic compounds in Rhaponticum carthamoides (Willd.) Iljin. Ann. Warsaw Agricult. Univ. - SGGW, „Horticult. Landsc. Architect.” 20/1999; [red.] Strzelecka H., Kowalski J. Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. PWN, Wwa 2000; www.fito.nizhny. ru/special/misc/leuzea carthamoides. phtml; www.ogrody.agrosan. pl/ciecinski/szczodrak/.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.