Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 7
Artykuły > Rośliny lecznicze > Wykwintne warzywo i cenny lek

Panacea Nr 1 (30), styczeń - marzec 2010 strony: 6-8

Wykwintne warzywo i cenny lek

Przez długie wieki znany był jako wykwintne warzywo, godne królewskich stołów. Wprowadzony został do uprawy na Sycylii, w czasach starożytnego Rzymu, gdzie według relacji Pliniusza Starszego, zamieszczonej w Historia naturalis, zmięśniałe nasady listków okrywy koszyczków karczocha były luksusowym przysmakiem, spożywanym w bogatych domach na surowo lub po ugotowaniu. Także Galen wymieniał w swych pismach tę roślinę, ale nie ze względu na jej właściwości lecznicze, lecz z powodu wyszukanego smaku. We wczesnym średniowieczu karczoch został spopularyzowany przez Arabów. W Europie zachodniej zaczęto go uprawiać w XV w. Był szczególnie ceniony na dworach królewskich we Francji i w Anglii. Do USA dotarł dopiero w XVIII w. Obecnie w stanie naturalnym nigdzie już nie występuje, ale jest uprawiany. Powierzchnia tych upraw na świecie sięga 120 tys. ha, dając roczną produkcję 1,42 mln ton surowca. Właściwości lecznicze karczocha poznano dopiero w XVI w. Z polskich autorów pierwszy opisał tę roślinę Szymon Syreniusz w swoim Zielniku (1613). Pisał o niej także ksiądz Krzysztof Kluk. Karczoch to roślina o imponującej urodzie, może osiągać wysokość do 2 m, ma ogromne szarozielone liście o miękkich kolcach i piękne, olbrzymie kwiatostany, złożone z niezliczonej ilości kwiatów rurkowych w kolorze purpury. Średnica kwiatostanów karczocha może osiągać nawet 10 cm.

Karczoch zwyczajny
Cynara scolymus L.
zwany artyszokiem, należy do rodziny astrowatych Asteraceae, rodzaju Cynara, który obejmuje zaledwie 10 gatunków, występujących głównie na terenach śródziemnomorskich. Do tego rodzaju należy także karczoch hiszpański Cynara cardunculus, zwany powszechnie kardem, również wykorzystywany jako warzywo naciowe. Nazwa Cynara wywodzi się od łacińskiego słowa cinara, które swoje źródło ma w grece, określającej roślinę kolczastą – jako kinara lub kynara. Scolymus pochodzi bezpośrednio od greckiego słowa kolos, czyli ostrze.

Surowcem leczniczym
z karczocha są liście i nadziemne pędy, zebrane w okresie kwitnienia. Zespół związków czynnych to kwasy fenolowe i ich estry (0,02-2,0%): kwas chlorogenowy, kryptochlorogenowy, neochlorogenowy oraz 1,3-dikawoilochinowy, z którego podczas ekstrakcji, w wyniku wewnątrzcząsteczkowego przegrupowania, tworzy się kwas 1,5-dikawoilochinowy – cynaryna; kwasy organiczne: jabłkowy, bursztynowy, cytrynowy, fumarowy; flawonoidy: 7-O-glukozyd luteoliny - cynarozyd, i 7-O-rutynozyd luteoliny – skolimozyd; laktony seskwiterpenowe typu gwajanu: cynaropikryna jako dominujący, gorzki składnik surowca, występuje w ilości od 0,06 do 22,6 mg/g, grosheimina oraz triterpeny i związki mineralne. Surowiec i jego przetwory zalecane są do stosowania w dolegliwościach trawiennych, zaburzeniach wydzielania żółci, jako dodatek do niskotłuszczowej diety w średniej i umiarkowanej hyperlipidemii. Ziele karczocha jest przedmiotem licznych prac prowadzonych in vitro i in vivo oraz prac klinicznych, które pozwalają lepiej poznać właściwości surowca, potwierdzić lub nie słuszność dotychczasowych zastosowań. Ich dalsze wyniki wykażą być może nowe właściwości i pozwolą na nowe zastosowania tego leku.

Cholagogum et cholereticum
Karczochy, jako składnik diety śródziemnomorskiej, oraz wyciągi z ziela karczocha, używane w medycynie ludowej, mają długą historię stosowania w dolegliwościach dyspeptycznych


Problemy trawienne także obecnie są zasadniczym wskazaniem dla leków otrzymywanych z ziela karczocha.

Za istotny mechanizm skutecznego działania karczocha w tych dolegliwościach uważa się zwiększanie wydzielania żółci i produkcji kwasów żółciowych, co udowodniono w badaniach na zwierzętach. Podawanie jednorazowe i przez dłuższy czas (7 dni, 2 razy dziennie) wyciągu z karczochów szczurom, znacząco zwiększało wytwarzanie żółci oraz jej składników. Działanie choleretyczne wyciągu z karczochów było porównywalne z aktywnością kwasu dehydrocholowego. Obserwowano u zwierząt doświadczalnych istotne zwiększenie zawartości kwasów żółciowych w żółci. Działanie choleretyczne ziela Cynara scolymus wiązano z zawartością cynaryny. W badaniu porównującym aktywność czterech wyciągów handlowych stwierdzono, że wyciąg o najwyższej zawartości pochodnych fenolowych, najsilniej zwiększał wypływ żółci i działanie ochronne na wątrobę, ale zarówno cynaryna jak kwas chlorogenowy, stosowane pojedynczo w dawkach odpowiadających ich zawartości w wyciągu, nie wykazywały zdolności zwiększania wydzielania żółci ani właściwości ochronnych na komórki wątroby. Działanie żółciopędne i żółciotwórcze poprawia procesy trawienia i dlatego ziele karczocha jest zalecane w zaburzeniach dyspeptycznych. W badaniu klinicznym kontrolowanym, z podwójnie ślepą próbą, wzięło udział 247 pacjentów, cierpiących na dyspepsję. Stosowanie wyciągu z karczochów, w dawce 320 mg, 2 razy dziennie, okazało się skuteczne. Lek znacząco statystycznie lepiej niż placebo łagodził dolegliwości i poprawiał jakość życia pacjentów z zaburzeniami dyspeptycznymi.

Działanie przeciwmiażdżycowe
Hypercholesterolemia i wysoki poziom triglicerydów powoduje powstawanie zmian miażdżycowych, wzrost ryzyka niedokrwiennej choroby serca oraz innych następstw arteriosklerozy.


W wielu badaniach na zwierzętach wykazano, że wyciąg z karczochów obniża poziom cholesterolu i triglicerydów oraz zapobiega powstawaniu blaszek miażdżycowych w naczyniach.

Prace dotyczące tego działania karczocha prowadzili między innymi polscy naukowcy – prof. Leonidas Samochowiec i prof. Jerzy Wójcicki, już w latach 1962-76. Hamowanie rozwoju miażdżycy jest efektem antyoksydacyjnych właściwości związków czynnych karczocha, zmniejsza to możliwość oksydacji LDL cholesterolu. Jest także efektem obniżania poziomu cholesterolu przez te związki, w wyniku zwiększania wytwarzania żółci i kwasów żółciowych, do syntezy których służy cholesterol, co obniża pulę tej substancji w organizmie. Drugim mechanizmem obniżania poziomu cholesterolu jest zmniejszanie jego syntezy w komórkach wątroby. Pierwsze prace, dotyczące wpływu związków karczocha na syntezę cholesterolu, wskazywały na hamowanie powstawania cholesterolu przez inhibicję włączania znaczonego octanu w nie zmydlającą się frakcję lipidową. Prace późniejsze wykazały, że wyciąg z ziela karczocha zmniejsza biosyntezę cholesterolu w komórkach wątroby, przez hamowanie aktywności reduktazy 3-hydroksy-3-metyloglutarylo koenzymu A, a to blokuje przekształcanie HMG-Co A w kwas mewalonowy, stanowiący pośredni etap biosyntezy cholesterolu. W hodowli szczurzych hepatocytów wyciąg z karczochów, w stopniu zależnym od dawki, obniżał syntezę cholesterolu o 20% w stężeniu 0,1 mg/ml, znacznie silniej działał w stężeniu 1mg/ml, zmniejszając powstawanie cholesterolu o 65%. W pracach prowadzonych w Holandii, opublikowanych w roku 2002, także stwierdzono hamowanie aktywności reduktazy HMG-Co A przez wyciągi handlowe z karczochów, stosowane w stężeniu 10 mg/ml, ale w niewielkim stopniu, w porównaniu z mevastatyną. Wśród badanych składników wyciągu z karczochów, najsilniej hamował aktywność reduktazy HMG-Co A kwas chlorogenowy. Metanolowy wyciąg z liści karczochów zmniejszał poziom triglicerydów w osoczu myszy, w 2 godziny po podaniu im oliwy w dawce 5 ml/kg. W 6 godzin po podaniu obserwowano ponowny wzrost poziomu triglicerydów. Głównymi składnikami, warunkującymi to działanie, są seskwiterpeny – cynaropikryna, agueryna B i grosheimina. Jednym z istotnych czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego okazał się niedawno wysoki poziom homocysteiny w surowicy krwi, sprzyjający rozwojowi arteriosklerozy. W badaniach na szczurach wykazano, że podawanie niskich i średnich dawek wyciągu z karczochów (60 i 100 µl/kg) nie wpływa w istotnym stopniu na poziom homocysteiny, podwyższony przez podawanie zwierzętom metioniny, natomiast zastosowanie wysokiej dawki wyciągu (140 µl/kg) w istotnym stopniu zmniejszyło zawartość homocysteiny w surowicy. Wyniki te wskazują na możliwość stosowania karczochów w prewencji homocysteinemii. Wyniki badań na zwierzętach i in vitro wskazują na hamowanie przez wyciągi z karczochów rozwoju zmian miażdżycowych, w wyniku obniżania poziomu cholesterolu. Działanie to stało się przedmiotem kilkunastu badań klinicznych. Obszerna meta-analiza tych prac, wykonana przez Widera i Pittlera w roku 2009, uznała za właściwie wykonane, zgodnie z GCP, tylko 3: Bundy 2008, English 2000 i Petrowicz 1997. Wyniki tych prac poddała ocenie. Praca Bundy i wsp. dotyczyła wpływu wyciągu z liści karczocha na poziom cholesterolu u 75 zdrowych ochotników, z niewielką i średnią hypercholesterolemią, którzy przez 12 tygodni przyjmowali 1280 mg dziennie standaryzowanego wyciągu z karczochów lub placebo. Praca English i wsp. była wieloośrodkowym badaniem klinicznym, wykonanym w Rosji z udziałem 134 pacjentów w różnym wieku (18-70 lat), leczonych dawką 1800 mg/d standaryzowanego wyciągu z karczochów lub placebo przez 6 tygodni. Badanie Petrowicza i wsp. wykonano w Niemczech, z udziałem 44 zdrowych ochotników w wieku 20-49 lat, którzy przyjmowali 1920 mg dziennie wyciągu lub placebo przez 12 tygodni. Wszyscy uczestnicy tych badań mieli hypercholesterolemię i odpowiadali kryteriom włączenia. W badaniu Bundy i wsp. stosowane leczenie zmniejszyło poziom cholesterolu o 4,2% - z 7,16 mM/l do 6,86 mM/l – po 12 tygodniach. W grupie przyjmującej placebo obserwowano wzrost poziomu cholesterolu z 6,9 mM/l do 7,04 mM/l. Różnice między grupą leczoną a przyjmującą placebo okazały się istotne statystycznie. Kolejne badanie kliniczne English i wsp. wykazało skuteczność wyciągu z karczochów. Lek zmniejszył u pacjentów poziom cholesterolu o 18,5% - z 7,74 mM/l do 6,31 mM/l - po 42 dniach terapii. W grupie placebo obserwowano zmniejszenie poziomu tej substancji o 8,6% - z 7,69 mM/l do 7,03 mM/l. W badaniach Petrowicz i wsp. skuteczność badanego wyciągu obserwowano tylko w grupie pacjentów z poziomem cholesterolu powyżej 230 mg/dl. W ocenianych badaniach klinicznych tylko sporadycznie obserwowano działania niepożądane, były one mało nasilone i mijały bez leczenia. Autorzy meta-analizy w konkluzji oceny wyników badań klinicznych stwierdzają, że wyciąg z karczochów jest środkiem przydatnym w leczeniu hypercholesterolemii, ale dowody na to, że istotnie obniża poziom cholesterolu, nie są jeszcze zadowalające. Zaburzenia funkcji śródbłonka są pierwszym stadium zmian miażdżycowych w arteriach. Oceniano wpływ soku z karczochów na funkcje śródbłonka u 18 pacjentów z hyperlipidemią średniego stopnia. Uczestnicy badania przyjmowali 20 ml/d soku przez 6 tygodni Okazało się, że sok z karczochów, obniżając poziom cholesterolu całkowitego i frakcji LDL, w niewielkim stopniu zwiększał poziom triglicerydów, ale jednocześnie znacznie poprawiał funkcje śródbłonka u osób z podwyższonym poziomem cholesterolu.

Aktywność antyoksydacyjna
Związki występujące w zielu karczocha to głównie polifenole, które charakteryzują się silnymi właściwościami antoksydacyjnymi. Wyniki wielu prac in vitro oraz in vivo świadczą, że wyciągi z karczocha działają antyoksydacyjnie. Jest to istotny mechanizm antyaterogennych właściwości surowca i działania chroniącego tkanki przed uszkodzeniami przez stres oksydacyjny, powodowany przez różne czynniki. Wyciąg wodny i etanolowy z ziela karczocha chroniły komórki śródbłonka i monocyty w hodowli komórkowej przed uszkodzeniami przez stres oksydacyjny, wywołany przez mediatory stanu zapalnego TNF? i LPS oraz utlenioną frakcję LDL. Także działanie hepatochronne, stwierdzane w wielu pracach, wynika z właściwości antyoksydacyjnych związków czynnych karczocha. W badaniach na szczurach, karmionych przez dwa tygodnie wyciągiem z karczochów, po podaniu CCL4 stwierdzono znacznie mniejsze zmiany nekrotyczne w wątrobie i znacznie mniejszą aktywność transaminaz niż u szczurów z grupy kontrolnej. Pilotowe badanie kliniczne 17 pacjentów z chronicznym zapaleniem wątroby C miało wykazać, czy hepatochronne właściwości karczochów mogą być skuteczne w leczeniu pacjentów z chroniczną chorobą wątroby. Podawanie przez 12 tygodni 3200 mg/d standaryzowanego wyciągu u żadnego z uczestników badania nie spowodowało normalizacji poziomu aminotransferazy alaninowej. Natomiast po 4 tygodniach leczenia obserwowano poprawę samopoczucia, mniejsze uczucie zmęczenia. Po 12 tygodniach różnice w samopoczuciu, w stosunku do kontroli, okazały się mało istotne.

dr n. farm. Jadwiga Nartowska
- Katedra Farmakognozji i Molekularnych Podstaw Fitoterapii
Uniwersytetu Medycznego w Warszawie

Piśmiennictwo:
Bruneton J. Pharmacognosy phytochemistry medicinal plants. Lavoisier Paris, New York 1999; Bundy R., Walker A., Middleton R., Wallis C. Artichoke leaf extract (Cynara scolymus ) reduces plasma cholesterol in otherwise healthy hypocholesterolemic adults: A randomized, double blind placebo controlled trial. Phytomedicine 15/2008, pp. 668-75; Emendörfer F., Bellato F., Noldin V., Yunes A., Monache F. D., Cordozo A. M. Anytispasmodic activity of fractions and cynaropicrin from Cynara scolymus on guinea –pig ileum. Biol. Pharm. Bull. 28(5)/2005, pp. 902-04; Fritsche J., Beindorf Ch., Dachtler M., Zhang H., Lammers J. Isolation, chracterization and determination of minorartichoce (Cynara scolymus L.) leaf extract compouns. Eur. Food Res. Technol. 215/2002, pp. 149-57; Gebhardt R., Fausel M. Antioxidant and hepatoprotective effects of artichoke extracts and constituents in cultured rat hepatocytes. Toxicology in Vitro 11/1997, pp. 669-72; Gbhardt R. Inhibition of cholesterol biosynthesis in primary cultured rat hepatocytes by artichoke (Cynara scolymus L.) extracts. The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics 286/1998, pp. 1122-28; Huber R., Muller M., Naumann J., Schenk T., Ludtke R. Artichoke leave extract for chronic hepatitis C - pilot study. Phytomedicine 16/2009, pp. 801-04; Jambor J. Rośliny lecznicze - od aloesu do rzewienia. Farmapress, Wwa 2006; Li H., Xia N., Brausch I., Yao Y., Forstermann U. Flavonoids from artichoke (Cynara scolymus L.) up-regulate endothelial cells. The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics 310/2004, pp. 926-32; Lopez- Molina D., Nawarro-Martinez M. D., Melgarejo F. R., Hiner A., Chazarra S., Rodriguez-Lopez J. N. Molecular properties and prebiotic effectof inulin obtained from artichoke (Cynara scolymus L.). Phytochemistry 66/2005, pp. 1476-84; Lupattelli G., Marchesi S., Lombardini R., Roscini A. R., Trinca F., Gemelli F., Vaudo G., Mannarino E. Artichoce juice improves endothelial function in hyperlipidemia. Life Science 76/2004, pp. 775- 82; Matławska I. Farmakognozja. AM Poznań 2005; Mehmetcik G., Ozdemirler G., Kocak - Toker N., Cevikbas U., Uysal M. Effect of pretreatment with artichoke extract on carbon tetrachloride - induced liver injury and oxidative stress. Experimental and Toxicologie Pathology 60/2008, pp. 475-80; Pipili C., Cholongatis E., Loannidou D. Phytocontact dermatitis caused by artichoke an exceptionally rare case. Clinical and Experimental Dermatology 34/2009, pp. 534-35; Pittler M., White A., Stevinson C. Ernst E. Effectiveness of artichoke extract in preventing alcohol-induced hangovers: a randomized controlled trial. CMAJ 169(12)/2003, pp. 1269-73; Pittler M., Verseter J., Ernst E. Interventions for preventing or treating alcohol hangover: systematic review of randomised controlled trials. BMJ 331/2005, p. 1515; Rodriguez T. R., Gimenez D. G., Vazquez R. la Puerta. Choleretic activity and biliary elimination of lipids and bile acids induced by an artichoke leaf extract in rats. Phytomedicine 9/2002, pp. 687-93; Shimoda H., Ninomiya K., Nishida N., Yoshino T., Morikawa T., Yoshikawa M. Anti-hyperlipidemic sesquiterpenes and new sesquiterpene glycosides from the leaves of artichoke (Cynara scolymus L.): Structure requirement and mode of action. Bioorganic &Medicinal Chemistry Letters 13/2003, pp. 223-28; Sonnate G., Pignone D., Hammer K. The domestication of artichoke and cardoon: From roman times to the genomic age. Annals of Botany 100/2007, pp. 1095-100; Speroni E., Cervellati R., Govoni P., Guizzardi S., Renzulli C., Guerra M.C. Efficacy of different Cynara scolymus preparations on liver complains. J. of Ethnopharmacology 86/2003, pp. 203211; Valerio F., De Bellis P., Lonigro S. L., Morelli L., Lavermicocca P. In vitro and in vivo survival and transit tolerance of potentially probiotic strains carried by artichokes in the gastrointestinal tract. Applied and Enviromental Microbiology 2006, pp. 3042-45; Thompson Coon J., Ernst E. Herbs for serum cholesterol reduction. The Journal of Family Practice 52(6)/2003, pp. 1-4; Wider B., Pittler M. H., Thompson-Coon J., Ernst E. Arichoke leaf extract for treating hypercholesterolemia. The Cochrane Library 4/2009, pp. 1-26; Yaghmaei P., Parivar K., Parvin A. Investigation of nutrient role of Cynara scolymus extract on the level of plasma homocysteine. Journal of the Neurological Sciences 2009, pp. 283-95; Zapolska- Downar D., Zapolski-Downar A., Naruszewicz M., Siennicka A., Krasnodębska B., Kołodziej B. Protective properties of artichoke (Cynara scolymus) against oxidative stress induced In cultured endothelial cells and monocytes. Life Sciences 2002, pp. 2897-908; Zhu X.F., Zhang H.X., Lo R. Antifungal activity of Cynara scolymus L. extracts. Fitoterapia 76/2005, ss. 108-111.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.