Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 3
Artykuły > Rośliny lecznicze > Kruszyna pospolita - surowiec leczniczy

Panacea Nr 4 (29), październik - grudzień 2009 strony: 6-7

Kruszyna pospolita - surowiec leczniczy

Kruszyna pospolita Rhamnus frangula L. (Frangula alnus Miller) to gatunek dostarczający wartościowego surowca leczniczego. Występuje w wilgotnych lasach i zaroślach całej Europy i północno-zachodniej Azji. W Polsce rośnie pospolicie na całym obszarze kraju – zarówno na niżu, jak i w niższych rejonach górskich. Tworzy nieraz znaczne zespoły wśród lasów sosnowych, występuje na zrębach i przydrożach leśnych, nawet na torfowiskach. Kruszyna jest niewielkim drzewem lub krzewem o wysokości 3-4 m, o skrętoległym ulistnieniu, liściach szerokoeliptycznych lub jajowatych. Należy do rodziny Rhamnaceae, rodzaju szakłak Rhamnus, który liczy około 100 gatunków, występujących w lasach i zaroślach półkuli północnej, głównie w Ameryce i w Azji. W Europie spotykamy ledwie 6 gatunków rosnących dziko. W liściach, w korze i w owocach prawie wszystkich gatunków Rhamnus występują glikozydy flawonoidowe, w niektórych tylko związki pochodne antrachinonu. Owoce Rhamnus infectoria i Rhamnus saxatilis, gatunków występujących w Turcji i w Persji pod nazwą żółtych jagód, używane są do barwienia tkanin. Kruszyna pospolita jest ważną rośliną leczniczą, jej kora z młodych pni i gałęzi, zbierana na wiosnę, przed rozwojem liści, używana jest jako lek przeczyszczający. W Polsce pozyskiwana jest ze stanu naturalnego na obszarach leśnych, szczególnie w województwach północnych i południowych. Przed wprowadzeniem do użytku farmaceutycznego, kora musi być ogrzewana przez 2 godziny w temperaturze 100°C lub przechowywana co najmniej przez rok. Ma to na celu utlenienie obecnych w dużej ilości, w świeżym surowcu, zredukowanych form związków antrapochodnych, o silnie drażniącym działaniu.

Chemizm
Kora kruszyny zawiera antrachinony, według FP VI nie mniej niż 6% w przeliczeniu na glukofrangulinę A. Są to głównie franguloemodyna i jej pochodne: monoglikozydy - frangulina A, B i C, 8-glukozyd franguloemodyny i diglikozydy - frangulina A, jej diacetylowe pochodne, glukofrangulina B oraz chryzofanol, fiscjon oraz ich monoglikozydy, także heterodiantrony, m.in. palmityna C. Składnikami o mniejszym znaczeniu są flawonoidy – ramnetyna i jej 3-O-ramnozyd (ksantoramnina), alkaloidy peptydowe, m.in. frangulanina i franganina oraz naftochinony.

Mechanizm działania
Surowiec działa przeczyszczająco, zwiększa również wydzielanie żółci. Jednorazowa dawka przeczyszczająca wynosi 0,5-1,0 g surowca (FP VI), według monografii ESCOP (2003) i Komisji E, dawka surowca zawierająca od 20 mg do 30 mg glukofrangulin, w przeliczeniu na glukofrangulinę A dziennie.

Jak każdy surowiec zawierający antranoidy, kora kruszyny nie może być stosowana u dzieci poniżej 10. roku życia, u dorosłych i młodzieży tylko okazjonalnie przez krótki czas w przypadkach zaparć.

W działaniu przeczyszczającym wszystkich surowców antranoidowych istotną rolę pełni mikroflora jelita grubego, a mechanizm działania jest złożony. Glikozydy antranoidowe kory kruszyny, głównie franguliny i glikofranguliny, w znacznej części przechodzą przez cały układ pokarmowy, niewchłaniane w górnych jego częściach, dopiero w jelicie grubym są degradowane przez bakterie jelitowe do aktywnego metabolitu - emodynoantronu. Ten związek zwiększa wydzielanie wody i elektrolitów przez błonę śluzową do światła jelita grubego i hamuje resorpcję zwrotną wody. Prowadzi to do zwiększenia objętości płynu w jelicie grubym i ciśnienia w jelicie, nasilając ruchy perystaltyczne jelita grubego i przyspieszając transport treści pokarmowej. Drugim kierunkiem działania antranoidów kruszyny, a właściwie ich metabolitu, jest zwiększanie motoryki jelita grubego. W wyniku stymulacji zwojów śródściennych jelita grubego, następuje pobudzenie skurczów podłużnych okrężnicy i hamowanie skurczów segmentowych, zwalniających pasaż. Powoduje to przyspieszenie przesuwania treści pokarmowej i efekt przeczyszczający, obserwowany 8-12 godzin po przyjęciu leku. Kora kruszyny i preparaty otrzymywane z tego surowca, tak jak wszystkie leki przeczyszczające, zawierające antranoidy, powinny być stosowane przez krótki czas, do zwalczania zaparć. Stosowanie ponad 2 tygodnie powinno być skonsultowane z lekarzem. Tak jak wszystkie środki przeczyszczające o działaniu drażniącym, kora kruszyny nie powinna być stosowana w przypadkach ostrych lub przewlekłych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, bez ich diagnozy.

Działania niepożądane
Większość opisywanych działań niepożądanych wynika z długotrwałego nadużywania leków antranoidowych, które mogą powodować zmiany pigmentowe w jelicie grubym, zwane melanosis coli, polegające na ciemnobrązowym zabarwieniu śluzówki jelita grubego. Morfologiczną podstawą melanosis jest pigment lipofuscyna, występująca wewnątrz makrofagów, w śluzówce jelita grubego. Uszkodzone przez działanie środków przeczyszczających kolonocyty, komórki okrężnicy, wędrują do przestrzeni międzykryptowych i ulegają fagocytozie przez makrofagi, a pigment jest wydzielany jako plama w śluzówce jelita. Produkcja lipofuscyny przez antranoidy to wynik wpływu tych związków na komórki nabłonka okrężnicy. Melanosis coli nie powoduje żadnych konsekwencji patofizjologicznych i mija po zaprzestaniu przyjmowania leków. Nadużywanie powodujące biegunkę może prowadzić do utraty płynów, a z nimi elektrolitów, szczególnie potasu. To może powodować nasilenie działania glikozydów nasercowych oraz wpływać na działanie leków antyarytmicznych. Kolejną komplikacją może być osłabienie funkcji jelita grubego. Do działań niepożądanych, występujących przy stosowaniu preparatów kruszyny w rekomendowanych dawkach, można zaliczyć skurcze i bóle brzucha, szczególnie u pacjentów z podrażnieniem jelit, oraz żółte do czerwonobrązowego zabarwienie moczu, które jednak nie ma klinicznego znaczenia.

Ocena bezpieczeństwa
Ocena wyciągów z kory kruszyny w badaniach in vitro, z zastosowaniem różnych modeli doświadczalnych, nie wykazała działania mutagennego w stosunku do komórek ssaków. Emodyna, główny związek kory kruszyny o działaniu przeczyszczającym, wykazywała właściwości mutagenne w teście Amesa, ale w innych testach dawała wyniki niejednoznaczne i wątpliwe. Ocena bezpieczeństwa stosowania surowców antranoidowych obejmowała także wyjaśnienie ryzyka powstawania zmian nowotworowych w jelicie grubym pacjentów stosujących te leki. Badania epidemiologiczne, wykonane przez kilku autorów z udziałem dużych grup pacjentów wykazały, że stosowanie preparatów przeczyszczających, zawierających antranoidy, nawet przez długi okres czasu, nie zwiększa w istotnym stopniu ryzyka wystąpienia zmian nowotworowych w jelicie grubym. Wyciągi z kory kruszyny, poza typowym zastosowaniem w leczeniu zaparć, wykazują także inne ciekawe właściwości, które być może znajdą zastosowanie w terapii.

Przeciwgrzybiczo, przeciwwirusowo, przeciwnowotworowo
Wyciąg metanolowy z kory kruszyny hamował namnażanie grzybów, wykazując różny poziom inhibicji w stosunku do różnych gatunków grzybów, największy w przypadku Trichoderma viride i Mucor mucendo. Glicerynowe wyciągi z surowców antranoidowych z różną aktywnością hamowały rozwój wirusów Herpes. Aktywność wyciągu z kory kruszyny była znacznie mniejsza niż wyciągu z Rheum, ale kora kruszyny działała silniej niż alona i senna. W badaniach wpływu frakcji peptydowych wyciągów z różnych roślin leczniczych na wzrost ludzkiego raka piersi, z użyciem myszy, wyciąg z Frangula alnus, podobnie jak z Laurus nobilis, działał dość słabo. Wykazywał jednak wyraźną aktywność, w odróżnieniu od nieaktywnych wyciągów z innych surowców. Kora kruszyny, surowiec leczniczy z polskich lasów, popularny w naszym kraju lek przeczyszczający, stosowany zgodnie z zaleceniami jest bezpieczny i skuteczny w leczeniu zaparć, stanowiąc cenny środek w zwalczaniu tej powszechnie występującej dolegliwości, szczególnie w społeczeństwach krajów o wysokim poziomie cywilizacji.

dr n. farm. Jadwiga Nartowska

Dr n. farm. Jadwiga Nartowska pracuje w Katedrze Farmakognozji i Molekularnych Podstaw Fitoterapii Uniwersytetu Medycznego w Warszawie. Jest członkiem komitetu redakcyjnego dwutygodnika Farmacja Polska, Polskiego Towarzystwa Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej, Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego.

Piśmiennictwo:
Ahmed S., Gunaratman N. Melanosis coli. New England J. of Medicine, 14/2003, 349; Gattuso J.M., Kamm M.A. Adverse effects of drugs used in the management of constipation and diarrhea. Drug Safety 10(1)/1994, 47-65; Kohlmünzer S. Farmakognozja. PZWL, Wwa 1998; Manojlovic N.T., Solujic S., Sukdolak S., Milosev M. Antifungal activity of Rubia tinctorum, Rhamnus frangula and Caloplaca cerina. „Fitoterapia” 76/2005, 244-46; Matławska I. Farmakognozja. AM Poznań 2005; Mengs U., Krumbiegel G., Völkner W. Lack of emodin genotoxicity in the mouse micronucleus assay. Mutation Research 393/1997, 289-93; Monografia ESCOP 2003; Muszyński J. Farmakognozja. PZWL, Wwa 1957; Mueller S., Schmidtt M., Dekant W., Stopper H., Schreier P., Lutz W. K. Occurence of emodin, chrysophanol and physcion in vegetables, herbs and liquors. Genotoxicity and anti-genotoxicity of the anraquinones and of the whole plants. Food and Chemical Toxicology 37/1999, 481-91; National Toxicology Program. NTP Toxicology and carcinogenesis studies of emodin feed studies in F344/N rats and B6C3F1 mice. National Toxicology Program Tech. Rep. Ser. 493/2001, 1-278; Nusco G., Schneider B., Schneider I., Wittekind Ch., Hahn E.G. Anthranoid laxative use is not a risk factor for colorectal neoplasia: results of a prospective case control study. GUT 46/2000, 651-55; Siegers C. P., von Hertzberg E., Otto M., Schneider B. Anthranoid laxative abuse-a risk for colorectal cancer? GUT 34/1993, 1099-101; Sydyskis R.J., Owen D.G., Lohr J. L., Rosler K. H., Blomster R. N. Inactivation of enveloped viruses by antraquinones extracted from plants. Antimicrobial Agents and Chemiotherapy 1991, 2463-66; Tepkeeva I., Miseeva E V., Chaadaeva A.V., Keessler Y.V., Demushkin V.P. Evaluation of antitumor ativity of peptide extracts from medicinal plants on the model of transplanted breast czncer in CBRBRb( 8,17)1lem muice. Bull. Exp. Biol. Med. 145(4)/2008, 464-66; Wald A. Is chronic use of stimulant laxatives harmful to the colon. J. Clin. Gastroenterol. 36(5)/2003, 386-89; Willems M., van Buuren H.R., de Krijger R. Anthranoid self- medication causing rapid development of melanosis coli. The Journal of Medicine 61(1)/2003, 22-24.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.