Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 3
Artykuły > Przyroda > Rośliny barwierskie w grupie roślin leczniczych i kosmetycznych

Panacea Nr 1 (26), styczeń - marzec 2009 strony: 22-24

Rośliny barwierskie w grupie roślin leczniczych i kosmetycznych

- część druga

Grupę barwników roślinnych wyróżnia bogactwo odcieni. Surowiec stanowią świeże lub wysuszone rośliny, zawierające pigment. Najlepsze efekty barwienia można uzyskać przy wełnie i jedwabiu, mniej skuteczne przy bawełnie i lnie. Syntetyczne materiały, oprócz jedwabiu, nie dają zadowalającego efektu. Biała owcza wełna i przędza, a także jedwabne nici i materiały, dobrze przyjmują subtelne barwniki roślinne, każde z nich w odmienny sposób. Te ich specyficzne właściwości należy wziąć pod uwagę przed przystąpieniem do farbowania. Bardzo ważne są proporcje wagowe surowca w stosunku do barwionego materiału. W przypadku wełny stosunek ten wynosi 1:1, przy jedwabiu musi być dwukrotnie większy od wagi materiału. Dla sprawnego przebiegu farbowania oraz odpowiedniego efektu końcowego istotne jest odpowiednie

Wyposażenie domowej farbiarni
Potrzebny jest ocynkowany lub emaliowany duży garnek, wykonany ze stali nierdzewnej. Żeliwne, miedziane czy aluminiowe garnki mogą powodować zmiany barwy w czasie farbowania. Te metale tworzą niekiedy barwne związki kompleksowe z barwnikami roślinnymi. Niezbędne są również: kubeł do płukania, duże sitko, batystowa poszewka, waga, termometr kąpielowy, ostry nóż do krojenia części roślin, tłuczek i moździerz do rozkruszania ziela. Woda przeznaczona do farbowania powinna być miękka. Zaleca się deszczówkę, można ją zastąpić wodą pozostawioną przez noc w naczyniu („odstałą”) lub wodą zmiękczoną octem. Farbowanie tkanin, ubrań lub włóczki muszą poprzedzać takie czynności, jak pranie, moczenie oraz podbarwianie środkami chemicznymi. Pranie. Na kilka godzin moczy się wełnę w 15-20 l wody o temperaturze pokojowej, dodając łyżkę stołową płynu do prania. Następnie wełnę wygniata się i odsącza. Do płukania dodajemy trochę octu do wody. Wełnę należy suszyć rozłożoną z dala od źródła ciepła. Moczenie. Wypraną i wysuszoną wełnę na godzinę przed zaprawianiem trzeba zwilżyć letnią wodą z dodatkiem płynu do mycia naczyń. Można ją również zamoczyć w wodzie o temperaturze 49°C z dodatkiem 0,9 g sody oczyszczonej na każde 450 g wełny. Moczenie jest procesem, po którym środki chemiczne i barwniki roślinne są lepiej wchłaniane. Podbarwianie. Wykonuje się je za pomocą środków chemicznych. Każdy z tych środków specyficznie działa na barwnik roślinny, co powoduje, że otrzymana barwa jest czysta i intensywna.

Zaprawy chemiczne
Do najczęściej stosowanych należą ałun i kwas winowy. Całość rozpuszcza się w niewielkiej ilości wrzątku. Ałun nadaje barwom czystość i jasność.
Chrom.
Stosuje się dwuchromian potasu. Nadaje wełnie elastyczność i puszystość, podkreśla głębię barw i zwiększa ich trwałość. Ponieważ chrom wykazuje reakcję na światło, zmieniając przy tym swe cechy i właściwości fizykochemiczne, w czasie gotowania należy przykryć garnek, a podbarwianą wełnę, do momentu farbowania, położyć w ciemnym miejscu. Nadmiar chromu powoduje przyciemnienie koloru.
Cyna. Stosuje się chlorek cynowy, dodając go do kąpieli ciepłej (nie gorącej!). Cyna rozjaśnia odcienie, lecz jej nadmiar może spowodować kruchość wełny.
Siarczan żelaza. Najpierw do farbowania dodaje się ałunu i ogrzewa przez 45 minut. Następnie wyjmuje się wełnę, do farby dodaje się siarczanu żelaza i ponownie ogrzewa przez 30 minut. Związek ten sprawia, że kolory są matowe i mają głęboki odcień. Nadmiar żelaza powoduje sztywnienie włóczki.
Siarczan miedzi
. 12-15 g tego związku, z jedną filiżanką octu, utrwala i wzmacnia kolor niebieskozielony.

Metody farbowania
Znane są dwie metody farbowania włókien wełnianych lub bawełnianych za pomocą naturalnych barwników roślinnych:

  • gotowanie roślin do momentu, aż barwnik w całości wniknie do wody, a następnie użycie otrzymanego wyciągu do farbowania - metoda ta jest stosowana, gdy barwnik występuje w twardych częściach rośliny, np. w korzeniu lub w korze;
  • gotowanie odpowiednio dobranych pod względem barwy, zawartych w surowcu pigmentów – które występują w „miękkich” częściach rośliny, np. liściach, kwiatach, owocach lub zielu – wraz z materiałami barwionymi.

 

Barwienie żywności
także ma długą historię. Wynikało z chęci nadania środkom spożywczym zalet wizualnych, czasem w celu ukrycia ich wad… Duża dowolność w doborze barwników oraz związane z tym zagrożenia stały się przyczyną wydania w większości krajów odpowiednich aktów prawnych, które określają rodzaje środków dopuszczonych do barwienia żywności. Zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej (1971) dopuszcza w Polsce pięć barwników syntetycznych: tetraezynę, żółcień pomarańczową S, czerwień koszenilową, czerń brylantową BN i indygotynę, a z naturalnych barwniki należące do grup: karotenowej, flawonowej i antocyjanowej.

Karotenoidy. Karoten w marchwi Daucus carota, likopen w owocu pomidora Lycopersicon esculentum, ksantofil (żółty barwnik liści), kapsaicyna w owocu papryki rocznej (pieprznik jadalny) Capsicum annuum.

Szafran. Suszone znamiona kwiatów szafranu siewnego Crocus sativus. Zawierają żółty barwnik z grupy karotenoidów, krocetynę. Służy do barwienia ciasta.

Orlean (annato). Wytwarzany jest w miąższu krzewu Bixa orellana. Zawiera pomarańczowy barwnik z grupy karotenoidów, biksynę. Karoten i orlean stosowane są do barwienia masła, margaryny i serów.

Chlorofil. Zielony barwnik roślinny występujący w chloroplastach obok dwóch substancji żółtych, karotenu i ksantofilu. Wykorzystywany jest też miedziowy kompleks chlorofilu.

Indygo naturalne. Barwnik niebieski. Występuje w postaci indykanu, tj. glikozydu indoksylu, w podzwrotnikowym indygowcu barwierskim (syn. Indygo) Indigofera tinctoria.

Kurkuma. Kłącze ostryżu długiego Curcuma longa. Zawiera żółty barwnik kurkuminę. Stosowana do barwienia koncentratów zup (buliony, rosoły), przypraw i koncentratów obiadowych.

Betamina. Czerwień burakowa z buraka ćwikłowego Beta vulgaris L. convar. crassa Alef. var. conditiva Alef. Do barwienia środków spożywczych i używek dopuszczone są również zawierające pigment części tych roślin, które są jadalne.

Wszystkie rośliny
zawierają barwniki, jednak wiele z nich jest bardzo słabych i nietrwałych, dlatego nie nadają się do barwienia tkanin.

Do najczęściej spotykanych barw pigmentów roślinnych należą jasnozielony, żółtozielony, żółtobrązowy, brązowoszary, brązowy, pomarańczowy i złocisty. Rzadki jest kolor niebieski.

Najprzydatniejsze do jego otrzymania są urzet (urzeł, unet) barwierski Isatis tinctoria L. i indygowiec Indigofera tinctoria L.
Czyste kolory dają świeżo zebrane rośliny. Z surowców wysuszonych uzyskuje się gorsze barwy. Owoce mogą być użyte zarówno świeże, jak i nieco przejrzałe, zmrożone bądź wysuszone. Korzenie i łuski cebuli powinny być wysuszone. Rośliny zawierające substancje barwnikowe do tkanin rosną wokół nas – w lasach, na łąkach, torfowiskach, skałach, na brzegach rzek, jezior i stawów, w wodach oraz w innych naturalnych ekosystemach. Spotykane są często także na miejscach antropogenicznie odkształconych – rumowiskowych (ruderalnych) w miastach, na przydrożach i w bliskim otoczeniu zagród i domów mieszkalnych na wsiach. Nierzadkie są w pielęgnowanych przy siedzibach ludzkich ogrodach kwiatowych oraz jako rośliny towarzyszące wielu uprawom, czyli chwasty polne (segetalne). Reprezentują znaczne zróżnicowanie pod względem przynależności do określonych form życiowych, do grupy drzew, krzewów, krzewinek, półkrzewów (podkrzewów), bylin, gatunków dwuletnich i jednorocznych terofitów, do pnączy, półpasożytów i pasożytów. Liczba roślin barwierskich we florze Polski obejmuje łącznie około 110 gatunków Wśród docierających do naszego kraju leczniczych surowców roślinnych obcego pochodzenia oraz w grupie roślin introdukowanych w celach użytkowych (jadalne, paszowe) i ozdobnych (w tym dekoracyjnych) występuje około 70 dalszych gatunków. W porównaniu do ogółu taksonów flory naczyniowej z obszaru Polski – rośliny określone jako barwierskie mają niewielki udział liczbowy i procentowy (3,6%). Są one jednak równocześnie cenne leczniczo, dość liczna grupa objęta jest na obszarze Polski ochrona prawną. Zastosowanie w barwierstwie roślin niższych ma znikome znaczenie, ze względu na niewielką zawartość barwników w ich plechach. Wykorzystuje się w niewielkim zakresie niektóre gatunki porostów Lichenomycota. Z plech orselek Racella tinctoria i R. fuciformis oraz ochrostu spękanego Ochrolechia tartarea otrzymuje się barwniki: orceinę, persio i czerwone indygo, które stosowane było od wieków w naturalnym farbiarstwie. Słynne szkockie kraty barwione były niegdyś wyłącznie wyciągami z porostów. Obecnie wykorzystanie porostów w takich celach ma jedynie znaczenie historyczne lub jest stosowane lokalnie. Lakmus uzyskuje się z ochrostów Ochrolechia parella i O. tartarea. Powszechne występowanie barwników w roślinach można stwierdzić już u przedstawicieli paprotników. Jednak paprotniki i rośliny nagonasienne są w znikomym stopniu wykorzystywane do celów barwierskich. Bogactwo barw i ich odcieni występuje w roślinach okrytonasiennych. Do egzotycznych roślin barwierskich, nie występujących w Polsce, których barwniki często spotykamy, należą m.in. lawsonia bezbronna (nabarwia) Lawsonia inermis, indygowiec barwierski Indigofera tinctoria oraz modrzejec kompechański (kampeszyn, drzewo kampeszowe) Hemataxylum campechianum. Przegląd gatunków roślin barwierskich i zawartych w nich barwników pozwala stwierdzić, że najobficiej i najczęściej występuje w roślinach barwnik żółty, który można pozyskać z 60 gatunków. Drugim jest barwnik czerwony - 23 gatunki, następnie zielony - 17, czarny - 16, siny - 14, brunatny - 13, żółtozielony i niebieski - po 10, pomarańczowy - 8, fioletowy - 6, szary – 5, oliwkowozielony - 3. Wśród licznych gatunków roślin barwierskich, znaczną liczbę stanowią gatunki zaliczane do cennych roślin leczniczych.

prof. dr hab. Krzysztof Jędrzejko
- Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.