Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 4
Artykuły > Nauka > Owoce malin - źródło cennych leczniczo metabolitów wtórnych i witamin

Panacea Nr 1 (26), styczeń - marzec 2009 strony: 14-15

Owoce malin – źródło cennych leczniczo metabolitów wtórnych i witamin

Leki roślinne, łączące w działaniu efekty przeciwzapalny oraz napotny i przeciwgorączkowy, są podstawowymi w fitoterapii grypy oraz infekcji grypopodobnych, tzw. chorób z przeziębienia [17, 27]. Przeziębienie jest łagodnym, nieżytowym zapaleniem górnych i środkowych dróg oddechowych, o podłożu wirusowym. Dane Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej w Polsce wskazują, że około 40% populacji przynajmniej raz w roku choruje na przeziębienie. Częstotliwość zachorowań zmniejsza się wraz z wiekiem. Dzieci w wieku przedszkolnym chorują przeciętnie 4-8 razy w roku, natomiast dorośli średnio 2-5 razy w roku [14, 29]. Racjonalne stosowanie leków roślinnych, szczególnie u dzieci, i zastępowanie nimi leków syntetycznych – paracetamolu czy ibuprofenu, obecnie powszechnie wykorzystywanych jako przeciwgorączkowe i przeciwzapalne w infekcjach o charakterze grypowym – daje możliwość uniknięcia działań ubocznych (hepatotoksyczność) oraz eliminacji antybiotykoterapii, wprowadzanej w wyniku rozwijającej się w następstwie infekcji bakteryjnej.

Rośliny na przeziębienie
W grupie leków roślinnych o działaniu „przeciwprzeziębieniowym” wymienia się zarówno pojedyncze surowce, jak i mieszanki ziołowe oraz preparaty złożone o charakterze syropów [14,17, 27, 29]. Do surowców roślinnych wykorzystywanych w leczeniu chorób z przeziębienia należą surowce salicylowe – kora wierzby, kwiat wiązówki błotnej; surowce flawonoidowe i śluzowe – kwiatostan lipy, kwiat bzu czarnego; surowce antocyjanowe – owoce porzeczki czarnej, aronii i surowce olejkowe – koszyczek rumianku, ziele krwawnika.

Malina
Długą tradycję stosowania, jako surowiec o działaniu napotnym, przeciwzapalnym oraz przeciwgorączkowym, mają również owoce maliny Rubi idaei fructus z rodziny Rosaceae [15,19, 21, 22, 26]. W ciągu ostatnich kilku lat obserwuje się wzrost zainteresowania fitochemików i farmakognostów owocami maliny jako surowcem o właściwościach przeciwzapalnych [28]. Badania koncentrują się na analizie występujących w nim związków czynnych – szczególnie antocyjanów [1, 2, 3, 5,10,18] i elagotanin [1, 6, 18, 23] oraz wyjaśnianiu mechanizmów jego aktywności przeciwzapalnej [28]. W medycynie ludowej, szczególnie wschodnich terenów Polski, a także Litwy i Białorusi, stosuje się jako diaphoreticum pędy maliny w postaci naparów [13]. Malina jako roślina lecznicza była znana i uprawiana już w starożytności. Z opisu podanego przez Dioskuridesa wywodzi się nazwa gatunkowa maliny idaeus – od góry Ida w Azji Mniejszej, skąd miały pochodzić najlepsze jakościowo maliny [30]. Rodzaj Rubus L., należący do rodziny Rosaceae (różowate), obejmuje około 750 gatunków rosnących w strefie klimatu umiarkowanego. Gatunek malina właściwa Rubus idaeus L. jest krzewem występującym w Polsce dość pospolicie. Wiele odmian jest obecnie uprawianych na dużą skalę jako krzew owocowy [22, 37]. W lecznictwie stosowane są owoc maliny świeży i suszony Rubi idaei fructus recens et siccatus oraz liść maliny Rubi idaei folium [15, 26, 30]. Napar z suszonych owoców oraz syrop malinowy są tradycyjnymi domowymi środkami napotnymi, stosowanymi w grypie i przeziębieniach jako antipyreticum [13,15,19, 26]. Świeże owoce służą do otrzymywania syropu malinowego Sirupus Rubi idaei, używanego do poprawienia smaku leków (corrigens). Otrzymywany z owoców sok jest składnikiem syropów stosowanych w profilaktyce i leczeniu przeziębienia. Natomiast maliny suszone wchodzą w skład mieszanek ziołowych o działaniu przeciwzapalnym, napotnym i przeciwgorączkowym, stosowanych w infekcjach wirusowych i bakteryjnych przebiegających z gorączką [15, 21, 22, 26]. Zawartość antocyjanów w owocach Rubus idaeus oraz w otrzymanych z nich świeżych sokach jest zmienna i zależy od odmiany i klonu. Najwyższe oznaczone zawartości wynoszą około 100 mg/100g świeżej masy [1, 2, 37] lub 100 g soku [2, 36], natomiast najniższe około 40 mg/100 g świeżej masy [1, 2]. W niektórych odmianach malin antocyjany nie występują [2]. Aktywność przeciwzapalną owoców maliny właściwej potwierdzają jedynie badania in vitro, które wskazują na antocyjany jako związki hamujące aktywność enzymów stanu zapalnego - cyklooksygenaz COX-1 i COX-2 [28]. Jednocześnie stwierdzono, że inhibicja obydwu enzymów przez antocyjany wzrasta wraz ze zmniejszaniem się liczby reszt cukrowych w cząsteczce i jest najsilniejsza dla wolnego aglikonu – cyjanidyny. Podobną zależność obserwowano, analizując aktywność antyutleniającą antocyjanów [3, 23, 28, 34, 35]. W analizowanych zespołach antocyjanów większości owoców różnych odmian malin oznaczono obecność jako dominujących pochodnych cyjanidyny, przede wszystkim 3-O-soforozydu [1, 6] obok 3-O-glukozydu [1, 6, 23]. Glikozydy innych antocyjanidyn, m.in. pelargonidyny, malwidyny i delfinidyny [1, 6] były obecne w znacząco niższych stężeniach. Jak wykazały badania, aktywność antyoksydacyjna owoców zależy nie tylko od zawartości antocyjanów, ale także od ich struktury – stopnia hydroksylacji i glikozydacji. W owocach maliny występują 3-O-glikozydy cyjanidyny (mono-, di- oraz triglikozydy), wykazujące znacznie silniejsze właściwości przeciwutleniające w porównaniu do innych antocyjanów [11, 37]. Obserwowano również zależną od stężenia aktywność triglikozydu cyjanidyny (3-O-(ksylozyloglukozylo)-5-O-galaktozyd), słabszą w niskich stężeniach oraz najsilniejszą wśród badanych związków antocyjanowych w wysokich koncentracjach [11]. Badania nad wchłanianiem i metabolizmem antocyjanów wskazują na słabszą, w porównaniu do innych flawonoidów, absorpcję i biodostępność [38]. Glikozydy antocyjanów wchłaniane są dopiero po hydrolizie prowadzonej przez bakterie jelitowe. Niektórzy autorzy sugerują jednak, że pochodne mono- i diglikozydowe oraz w mniejszym stopniu aglikony mogą być wchłaniane przez ścianę jelita z pomocą przenośników glukozy [4, 24, 38]. Passamonti i współpracownicy [24] wskazują na udział bilitranslokazy, przenośnika anionów organicznych, znajdującej się w błonie śluzowej żołądka i w wątrobie. Bitsch i współpracownicy [4] sformułowali wniosek, że absorpcja antocyjanów z soku z czerwonych winogron w wyniku obecności w nim glukozy jest wyższa niż z czerwonego wina. Wraz z rosnącą zapadalnością na choroby o etiologii wolnorodnikowej, intensywnie poszukiwane są naturalne antyoksydanty, których bogatym źródłem są liczne owoce – jagody czarnej, wiśni, jeżyny, truskawki, również owoce maliny właściwej Rubus idaeus. Zawierają one, obok pochodnych prostych fenoli - kwasów fenolowych [8, 31] oraz polifenoli - antocyjanów [1, 23, 37], flawonoidów [8, 31], proantocyjanidyn [3, 9] i elagotanin [18], także witaminy C i E [23, 37]. Stwierdzono, że aktywność antyoksydacyjna elagotanin stanowi 50% aktywności przeciwutleniającej malin, przy udziale antocyjanów na poziomie 25%. Zawartość elagotanin w owocach Rubus idaeus jest wysoka i wynosi 1-2 g na 100 g suchej masy [3]. Dotychczas w zespole elagotanin zidentyfikowano trzy związki: lambertianinę C oraz sanguiny H-6 i H-10 [18]. Z dotychczasowych wyników badań nad składem chemicznym owoców malin wynika, że zawierają one takie kwasy fenolowe, jak kwas elagowy i galusowy, obok kwasów salicylowego, kawowego, ferulowego, p-kumarowego i p-hydroksybenzoesowego [6, 8,15, 31]. Zawartość w odmianach malin wolnego kwasu elagowego oraz jako produktu rozpadu elagotanin jest zróżnicowana (38-118 mg/100 świeżej masy owoców) [2]. Wykazujący właściwości przeciwwirusowe, antyutleniające oraz antykancerogenne i antymutagenne kwas elagowy [7, 25, 33] jest jednym z głównych składników owoców z rodziny Rosaceae, w tym malin i truskawek [8]. Stanowi w owocach malin 88% zespołu polifenoli, oznaczonych jako suma flawonoli i fenolokwasów [8, 32]. Z punktu widzenia terapii i profilaktyki chorób z przeziębienia, szczególnie ważne są jego właściwości przeciwwirusowe. Z kolei inny kwas fenolowy zidentyfikowany w owocach, kwas galusowy, posiada właściwości antyoksydacyjne [12]. Zespół flawonoidów z owoców maliny w zakresie jakościowym tworzą pochodne flawonolowe, przede wszystkim kwercetyna oraz kemferol i ich 3-O-glikozydy – rutozyd, glukozyd i glukurunid [2, 8, 31]. Chromatograficznie w niektórych odmianach stwierdzono obecność mirycetyny. Zawartość flawonoidów w porównaniu do innych fenoli jest niewielka, stanowią one około 2-3% sumy wolnych kwasów fenolowych i flawonoidów [8, 31]. Flawonole, w tym szczególnie pochodne kwercetyny, posiadają silne właściwości antyoksydacyjne i w ten sposób współdecydują o takim efekcie surowca roślinnego. Oprócz wymienionych związków, owoce maliny stanowią źródło witamin - naturalnych antyoksydantów: witamin C, E oraz witamin z grupy B - B1, B2, B6, także związków mineralnych (sole potasu, magnezu, wapnia, żelaza). Witamina C aktywizuje system immunologiczny, pobudzając wzrost i sprawność komórek odpornościowych typu T i B oraz innych białych ciałek krwi, które zwalczają patologiczne drobnoustroje. Następuje również wzrost ilości interferonu i w efekcie znaczące skrócenie czasu trwania infekcji. Owoce maliny należą do grupy B w klasyfikacji surowców roślinnych zawierających witaminę C, a więc są uważane za surowiec o bardzo dużej zawartości tego związku. W liściach odnotowano zawartość około 300 mg%, natomiast w owocach świeżych 100 mg% i suszonych 9-44 mg% [20]. Zawartość kwasu askorbinowego w polskich odmianach i klonach malin jest zmienna. Najniższą koncentrację tego składnika stwierdzono w odmianie Rakieta (15,66 mg%). Odmiany o stosunkowo wysokim poziomie witaminy C, to Canby (około 30 mg%) [16] i Chilcotin (33,82 mg%) [37]. Uwzględniając powyższe informacje, należy propagować owoce malin i otrzymywane z nich leki w leczeniu grypy i chorób grypopodobnych.

dr hab. farm. Mirosława Krauze-Baranowska, prof. nadzw.
mgr farm. Magdalena Majdan
- Katedra i Zakład Farmakognozji z Ogrodem Roślin
Leczniczych AM w Gdańsku

Piśmiennictwo:
[1] Ancos B., Gonzáles E. M., Cano M. P. Differentiation of raspberry varieties according to anthocyanins composition. Eur. Food Res. Technol. 208/1999, 33-38; [2] Anttonen M. J., Karjalainen R. O. Enviromental and genetic variation of phenolic compounds in red raspberry. J. Food Compost. Anal. 18/2005, 759-69; [3] Beekwilder J., Hall R. D., Vos C. H. Identification and dietary relevance of antioxidants from raspberry. Biofactors 23, 4/2005, 197-205; [4] Bitsch R., Netzel M., Frank T., Strass G., Bitsch I. Bioavailability and biokinetics of anthocyanins from red grape juice and red wine. J. Biomed. Biotechnol. 5/2004, 293-98; [5] Costa C. T., Horton D., Margolis S. A. Analysis of anthocyanins in foods by liquid chromatography, liquid chromatography-mass spectrometry and capillary electrophoresis. J. Chromatogr. A. 881/2000, 403-10; [6] Duke J. A. Handbook of phytochemical constituents of gras herbs and other economic plants. CRC, London 2000; [7] Gudej J., Tomczyk M. Determination of flavonoids, tannins and ellagic acid in leaves from Rubus L. species. Arch. Pharm. Res. 27/2004, 1114-19; [8] Hakkinen S., Heinonen M., Karenlampi S., Mykkanen H., Ruuskanen J., Torronen R. Screening of selected flavonoids and phenolic acids in 19 berries. Food Res. Intern. 32/1999, 345-53; [9] Haslam E. Symmetry and promiscuity in procyanidin biochemistry. Phytochemistry 16/1977, 1625-40; [10] Hong V., Wrolstad R. E. Use of HPLC separation/photodiode array detection for characterization of anthocyanins. J. Agric. Food Chem. 38/1990, 708-15; [11] Kahkonen M. P., Heinonen M. Antioxidant activity of anthocyanins and their aglycons. J. Agric. Food Chem. 51/2003, 628-33; [12] Kroes B., Den Berg A., Ufford H. Dijk H., Labadie R. Anti-inflammatory activity of gallic acid. Planta Medica 58/1992, 499-504; [13] Kuźniewski E., Augustyn-Puziewicz J. Przewodnik ziołolecznictwa ludowego. PWN, Wrocław 1986; [14] Lutomski J. Fitoterapia chorób z przeziębienia. Post. Fitoter. 4/2003, 40-41; [15] Matławska I. Farmakognozja. AM w Poznaniu, 2005; [16] Mikos-Bielak M. Bioregulacja plonowania i chemicznej jakości plonu malin jako efekt zastosowania Asami. Annales UMCS, Sec. E, 59, 3/2004, 1471-79; [17] Mills S., Bones K. Principles and practice of phytotherapy. Modern herbal medicine, Churchill Livingstone, New York, 2000; [18] Mullen W., Mc- Ginn J., Lean M. E. J., MacLean M. R., Gardner P., Duthie G. G., Yokota T., Crozier A. Ellagitannins, flavonoids, and other phenolics in red raspberries and their contribution to antioxidant capacity and vasorelaxation properties. J. Agric. Food Chem. 50/2002, 191-96; [19] Muszyński J. Farmakognozja. Zarys nauki o surowcach leczniczych. PZWL, Wwa 1971; [20] Nowak R. Natura - nieocenione źródło kwasu askorbinowego. Post. Fitoter. 11/2004, 14-18; [21] Olechnowicz- Stępień W., Zarawska-Lamer E. Rośliny lecznicze stosowane u dzieci. PZWL, Wwa 1986; [22] Ożarowski A., Jaroniewski W. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, IWZZ, Wwa 1987; [23] Pantelidis G. E., Vasilakakis M., Manganaris G. A., Diamantidis G. Antioxidant capacity, phenol, anthocyanin and ascorbic acid contents in raspberries, blackberries, red currants, gooseberries and Cornelian cherries. Food Chem. 102/2007, 777-83; [24] Passamonti S., Vanzo A., Vrhovsek U., Terdoslavich M., Cocolo A., Decorti G., Mattivi F. Hepatic uptake of grape anthocyanins and the role of bilitranslocase. Food Res. Intern. 38/2005, 953-60; [25] Rommel A., Wrolstad R. E. Ellagic acid content of red raspberry juice as influenced by cultivar, processing, and environmental conditions. J Agric. Food Chem. 41/1993, 951-60; [26] Samochowiec L. Kompendium ziołolecznictwa. Urban and Partner, Wrocław 2002; [27] Schulz V., Hansel R., Tyler V. Rational phytotherapy, a physicians’ guide to herbal medicine. Springer-Verlag, Berlin 2001; [28] Seeram N., Momin R., Nair M., Bourquin L. Cyclooxygenase inhibitory and antioxidant cyanidin glucosides in cherries and berries. Phytomedicine 8/2001, 362-69; [29] Słowińska A. Miejsce homeopatii w leczeniu grypy i nieżytów górnych dróg oddechowych okresu jesienno- zimowego. Med. Rodz. 6/2003, 161-64; [30] Strzelecka H., Kowalski J. [red.] Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. PWN, Wwa 2000; [31] Torronen R., Hakkinen S., Kaarenlampi S., Mykkanen H. Flavonoids and phenolic acids in selected berries. Cancer Letters 114, 1-2/1997, 191-92; [32] Tyler V. R. Phytomedicines: Back to the future. J. Nat. Prod. 62/1999, 1589-92; [33] Vattem D. A., Shetty K. Biological functionality of ellagic acid: A review. J. Food Biochem. 29, 3/2005, 234-66; [34] Viljanen K., Kylli P., Kivikari R., Heinonen M. Inhibition of protein and lipid oxidation in liposomes by berry phenolics. J. Agric. Food Chem. 52/2004, 419-24; [35] Wada L., Ou B. Antioxidant activity and phenolic content of oregon caneberries. J. Agric. Food Chem., 50/2002, 3495 -3500; [36] Wang S., Lin H. Antioxidant activity in fruits and leaves of blackberry, raspberry, and strawberry varies with cultivar and development stage. J. Agric. Food Chem. 48/2000, 140-46; [37] Wieniarska J., Szember E, Żmuda E., Murawska D. Porównanie składu chemicznego owoców wybranych odmian maliny Rubus idaeus L. Annales Universitat is Mariae Curie-Skłodowska, Sectio EEE, 15/2005, 29-33; [38] Wu X., Cao G., Prior R. L. Absorption and metabolism of anthocyanins in elderly woman after consumption of elderberry or blueberry. J. Nutr. 132/2002, 1865-71.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.