Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 3
Artykuły > Nauka > Krwiścig

Panacea Nr 4 (25), październik - grudzień 2008 strony: 11-13

Krwiściąg

Krwiściąg lekarski Sanguisorba officinalis L. oraz gatunki z nim spokrewnione – krwiściąg mniejszy Sanguisorba minor L. i krwiściąg kanadyjski Sanguisorba canadensis L. – należą do rodziny Rosaceae. Do rodzaju Sanguisorba należy około 20 gatunków bylin kłączowych, występujących w północnej strefie klimatu umiarkowanego. Krwiściąg zadomowił się także w wielu rejonach Ameryki Płn., gdzie ceniony jest nie tylko jako roślina lecznicza czy dodatek do potraw. Uprawiany jest jako roślina rabatowa o eleganckim ulistnieniu i „szczotkowatych” kwiatostanach, jest też wartościową rośliną pastewną. W Polsce występuje pospolicie na niżu i w górach, aż po regiel dolny (w Tatrach do 970 m n.p.m.), na suchych, słonecznych zboczach, skałach i kamieńcach, suchych łąkach i murawach, przede wszystkim na wapieniach. Jest rośliną wieloletnią, wytwarzającą w glebie krótkie kłącze z grubymi wrzecionowatymi korzeniami. Liście krwiściągu są odziomkowe, długoogonkowe, nieparzystopierzaste, o 7-15 jajowatopodługowatych, piłkowanych lub karbowanych listkach. Łodygi wyrastające do wysokości 150 cm, są słabo rozgałęzione i prawie nagie. Kwiaty bez korony, z 4-krotnym ciemnopurpurowym kielichem, zebrane są w szczytowe elipsoidalno-walcowate kłosy. Kwitnie od czerwca do września. Nazwa Sanguisorba, która jest złożeniem łacińskich słów sanguis (krew) i sorbere (wyssać), nawiązuje do ściągających właściwości krwiściągu lekarskiego.

Pierwsze wzmianki
dotyczące zastosowania krwiściągu lekarskiego odnajdujemy w chińskiej literaturze medycznej Shen-Nunga. W starożytnej Europie krwiściąg nie był znany, rozpowszechniony został dopiero w średniowieczu. W XVI i XVII w. opisywany był m.in. w księgach zielarskich przez Hieronima Bocka, Adama Lonicera czy Piotra Matthiolusa.

Surowcem zielarskim
jest ziele krwiściągu Herba Sanguisorbae lub korzeń Radix Sanguisorbae, zawierające znaczną ilość garbników (około 17%) o zróżnicowanym składzie chemicznym. Duże znaczenie mają także występujące w korzeniu saponiny (około 4%), w tym głównie sanguisorbina. Są to związki o charakterze glikozydowym. Do ich głównych zalet należy zwiększanie wydzielania śluzu i ułatwianie odkrztuszania z górnych dróg oddechowych. Saponiny odgrywają również istotną rolę w trawieniu tłuszczów, zapobiegają odkładaniu się cholesterolu i ciał tłuszczowych w ścianach naczyń krwionośnych, także emulgują tłuszcze. W korzeniu krwiściągu obecne są także flawonoidy i fitosterol. Ziele krwiściągu, podobnie jak korzeń, zawiera garbniki, choć w mniejszej ilości, ponadto gorycze, olejek eteryczny, cukry i znaczne ilości witaminy C.

W fitoterapii
ziele i korzeń krwiściągu lekarskiego (Herba et radix Sanguisorbae) mają, dzięki dużej zawartości garbników, działanie przeciwkrwotoczne, przeciwbiegunkowe i ściągające w obrębie przewodu pokarmowego. Wyciągi wodne z korzenia mogą być pomocne w leczeniu żylaków odbytu i przy zbyt obfitych krwawieniach miesiączkowych. Ziele posiada również właściwości przeciwbakteryjne i mlekopędne. Krwiściąg przyspiesza gojenie się ran na skórze i na błonach śluzowych, dlatego może być zalecany w leczeniu choroby wrzodowej i przy nieżytach przewodu pokarmowego. Okłady z odwaru z krwiściągu, stosowane na oczy, hamują nadmierne łzawienie, zmniejszają obrzęk powiek i gałki ocznej oraz ściągają wysięk i ropę przy infekcjach oraz stanach zapalnych. Odwar z krwiściągu zalecany jest także do płukania włosów przetłuszczających się i z łupieżem.

Krwiściąg mniejszy
Sanguisorba minor L.
jest rośliną wieloletnią, wyrasta do wysokości 63-75 cm, tworzy rozety o średnicy 50-60 cm. Liście są odziomkowe, długoogonkowe, nieparzystopierzaste, o 7-25 listkach podłużnie sercowatych lub okrągłojajowatych, ząbkowanych, mają barwę sinozieloną. Kwiaty obupłciowe lub jednopłciowe, promieniste, barwy różowej, bez korony, zebrane są w podłużne główkowate kwiatostany na szczytach rozgałęzionych pędów. Rośliny kwitną od czerwca do września, owocem są niełupki o kubkowatym hipancjum. Częścią użytkową są liście lub ziele. Skład chemiczny ziela krwiściągu mniejszego nie jest jeszcze dokładnie poznany. Wiadomo, że zawiera ono garbniki i związki flawonowe. Krwiściąg mniejszy jest typową rośliną przyprawową, dostarczającą surowca przyprawowego w postaci delikatnych liści o orzechowo-ogórkowym smaku i ostrym, przyjemnym zapachu. W kuchni jego ziele używane jest do sałatek, masła i sera ziołowego oraz warzyw, także zup-kremów, potrawek i ryb. Może być łączony z innymi ziołami, np. z estragonem, rozmarynem, pietruszką, trybulą, miętą. Jest wykorzystywany do aromatyzowania octu ziołowego, zimnych napojów i ponczów. Bogaty zestaw substancji biologicznie czynnych – takich jak saponiny, fitoncydy, flawonoidy, garbniki i substancje lotne – a także doniesienia naukowe na temat aktywności biologicznej surowca (przeciwnowotworowej, przeciwzakrzepowej, przeciwwrzodowej oraz przeciwdrobnoustrojowej), czynią krwiściąg mniejszy obiektem badań.

Działanie przeciwutleniające
W Katedrze Warzywnictwa oraz w Katedrze Mikrobiologii i Biotechnologii Środowiska Akademii Rolniczej w Szczecinie przeprowadzono w latach 2006-07 badania wstępne, których celem było porównanie zawartości związków o działaniu przeciwutleniającym dwóch form krwiściągu mniejszego – duńskiej i niemieckiej. Nasiona krwiściągu, po uprzednim zaprawieniu na sucho zaprawą nasienną T (4 g na 1 kg nasion), wysiewano 10 kwietnia w rzędy co 40 cm (norma siewu wynosiła 80 g·100-2). Pole przed założeniem doświadczenia przygotowano zgodnie z opracowanymi wstępnie zaleceniami przy uprawie badanego gatunku. Nawożenie mineralne wykonano na podstawie analizy chemicznej gleby pola doświadczalnego odnośnie zawartości makroskładników. Ze względu na brak zaleceń dotyczących nawożenia krwiściągu, jako orientacyjne dawki nawozów mineralnych ustalono 100 kg N·ha-1, 80 kg P2O5·ha-1 oraz 120 kg K2O·ha-1. Nawozy fosforowe i potasowe oraz połowa dawki azotu wniesiona została podczas przygotowania gleby przed siewem nasion. Pozostała część dawki nawozu azotowego została zastosowana po wschodach roślin, podczas pierwszego odchwaszczania i spulchniania gleby. Rośliny zbierano wielokrotnie, po osiągnięciu przez nie około 30 cm wysokości. Bezpośrednio po pierwszym zbiorze (pierwsza dekada lipca) wykonano analizy chemiczne świeżego ziela, obejmujące ocenę zawartości suchej masy (metodą suszenia do stałej masy w 105°C), kwasu L-askorbinowego (metodą Tillmansa), barwników chlorofilowych (Lichtenthaler i Wellburn 1983), karotenoidów ogółem (Lichtenthaler i Wellburn 1983), polifenoli ogółem (metodą spektrofotometryczną z użyciem odczynnika Follin-Ciocalteu wobec kwasu galusowego jako wzorca, wg Singleton i Rossi 1965). Określono również aktywność zmiatania wolnych rodników DPPH (Yen i Chen 1995). Na podstawie otrzymanych wyników badań (patrz ryciny) stwierdzono, że forma niemiecka krwiściągu mniejszego charakteryzuje się wyższą wartością biologiczną w porównaniu z formą duńską. Zawartość kwasu L-askorbinowego w zielu formy niemieckiej była średnio o 56,64 mg·100 g-1 większa w porównaniu z formą duńską, zawartość chlorofilu a - o 23,91 mg·kg-1, chlorofilu b - o 5,36 mg·kg-1, chlorofilu ogółem o 20,94 mg·kg-1, karotenoidów ogółem o 29,43 mg·kg-1, polifenoli ogółem o 81,51 mg·100 g-1. Aktywność przeciwutleniająca ziela krwiściągu mniejszego była bardzo wysoka. Jej oznaczenie przeprowadzono w próbach 500-krotnie rozcieńczonych w 70% metanolu. Pomimo tak wysokiego rozcieńczenia, DPPH wyniosła w przypadku formy niemieckiej średnio 74,09%, u formy duńskiej była tylko o 0,4% mniejsza. Ferreira i inni (2006) porównywali aktywność przeciwutleniającą DPPH olejków eterycznych wybranych gatunków roślin leczniczych, uprawianych w Portugalii. Aktywność zmiatania rodników DPPH olejku krwiściągu mniejszego wyniosła 11%. Zawartość suchej masy była zbliżona dla obu form i wyniosła średnio 23,69% w przypadku formy duńskiej oraz 23,13% dla formy niemieckiej. Otrzymane wyniki badań wykazały, że porównywane w doświadczeniu formy krwiściągu mniejszego różnią się między sobą nie tylko morfologią (forma duńska charakteryzuje się mniejszą wysokością roślin oraz długością i szerokością liści w porównaniu z formą niemiecką), lecz także składem chemicznym, a szczególnie zawartością kwasu L-askorbinowego oraz polifenoli ogółem.

dr hab. inż. Dorota Jadczak, prof. nadzw.
– AR w Szczecinie, Katedra Warzywnictwa
dr inż. Monika Grzeszczuk – AR w Szczecinie,
Katedra Mikrobiologii i Biotechnologii Środowiska

Piśmiennictwo:
Antkowiak L. Rośliny lecznicze. Wyd. AR, Poznań 1998; Bremness L. Wielka księga ziół. Wyd. Wiedza i Życie, Wwa 1991; Bown D. Wielka encyklopedia ziół. Wyd. Muza, Wwa 1999; Cai Y., Luo Q., Sun M., Corke H. Antioxidant activity and phenolic compounds of 112 traditional Chinese medicinal plants associated with anticancer. Life Sciences 74/2004:2157-2184; Ferreira A., Proença C., Serralheiro M.L.M., Araújo M.E.M. The in vitro screening for acetylcholinesterase inhibition and antioxidant activity of medicinal plants from Portugal. Journal of Ethnopharmacology 108/2006:31-37; Goun E.A., Petrichenko V.M., Solodnikov S.U., Suhinina T.V., Kline M.A., Cunningham G., Nguyen C., Miles H. Anticancer and antithrombin activity of Russian plants. Journal of Ethnopharmacology 81/2002:337-342; Gürbüz I., Özkan A.M., Yesilada E., Kutsal O. Anti-ulcerogenic activity of some plants used in folk medicine of Pinarbasi (Kayseri, Turkey). Journal of Ethnopharmacology 101/2005:313-318; Jadczak D., Smolik M., Rzepka-Plevneš D., Jurga B. Morphological and molecular characteristics of some Sanguisorba species. Monography: Spontaneus and induced variation for the genetic improvement of horticultural crops, red. Paweł Nowaczyk, 167-178/2007; Kokoska L., Polesny Z., Rada V., Nepovim A., Vanek T. Screening of some Siberian medicinal plants for antimicrobial activity. Journal of Ethnopharmacology 82/2002:51-53; Kuźniewski E., Augstyn-Puziewicz J. Przewodnik ziołolecznictwa ludowego. PWN, Wwa-Wrocław 1986; Lichtenthaler H.K., Wellburn A.R. Determination of total carotenoids and chlorophylls a and b of leaf extracts in different solvents. Biochem. Soc. Trans. 603/1983:591- 592; Nowiński M. Dzieje upraw roślin leczniczych. PWRiL, Wwa 1983; Ożarowski A., Rumińska A. Leksykon roślin leczniczych. PWR i L, Wwa 1990; Podgórscy B. i A. Polski zielnik kulinarny. Wyd. Kurpisz, 2003; Rejewski M. Rośliny przyprawowe i używki roślinne. PWRiL, Wwa 1992; Rumińska A., Ożarowski A. [red.]. Leksykon roślin leczniczych. PWRiL, Wwa 1990; Rutkowski L. Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Wyd. PWN, Wwa 2005; Sarwa A. Wielki leksykon roślin leczniczych. Wyd. Książka i Wiedza, Wwa 2001; Senderski M.E. Prawie wszystko o ziołach. Podkowa Leśna 2004; Singleton V. L., Rossi J. A., Jr. Colorymetry of total phenolics with phosphomolybdic- phosphotungstic acid reagents. American Joumal of Enology and Viticulturae 16/1965:144-158; Strzelecka H., Kowalski J. [red.] Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. PWN, Wwa 2000; Yen G.C., Chen H.Y. Antioxidant activity of various tea extracts in relation to their antimutagenicity. J. Agric. Food Chem. 43/1995:27-32; Yermulen N. Encyklopedie bylin a koreni. Rebo Productions, Praha 2001.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.