Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 4
Artykuły > Rośliny lecznicze > Kozłek lekarski - naturalny, bezpieczny lek uspokajający

Panacea Nr 2 (19), kwiecień - czerwiec 2007 strony: 7-9

Kozłek lekarski
- naturalny, bezpieczny lek uspokajający

Historia stosowania w lecznictwie kozłka lekarskiego, potocznie zwanego walerianą, sięga czasów starożytnych. Pisali o jego właściwościach Dioskorydes i Hipokrates. W czasach przed narodzeniem Chrystusa w Grecji i w Rzymie znany był jako „phu”. Jak głosi legenda, wchodził w skład sławnej odtrutki Mitrydatesa VI Eupatora, króla Pontu. W Polsce stosowano go już w XV w. Staropolska nazwa gatunku waldrian figuruje w jednym z pierwszych polskich manuskryptów medycznych, łacińsko - polskim słowniku simplicjów ks. kanonika Jana Stańki, datowanym na lata 1465-1472.

Valeriana officinalis L.
to łacińska nazwa gatunku, występującego w Europie, Azji i Ameryce Płn., jednego z 250 znanych gatunków rodzaju Valeriana L. Kozłek lekarski występuje w stanie naturalnym w miejscach wilgotnych i zacienionych, ale źródłem surowca stosowanego w lecznictwie są uprawy.
W korzeniach kozłka występuje kilka grup związków, warunkujących sedatywny wpływ na OUN. Najdawniej poznano olejek zawarty w surowcu, w ilości 0,5-2%, z głównymi składnikami - kwasami walerianowym, izowalerianowym i mirystycynowym oraz estrami tych kwasów z eugenolem, izoeugenolem i borneolem. W olejku występują także terpeny: borneol, kamfen, cyneol, cymen, kamfora i fenchon.
Odkrycie przez Thiesa w roku 1966, następnie izolacja i ustalenie struktury walepotriatów wykazało istnienie kolejnej grupy związków – triestrów irydoidowych o specyficznej strukturze, pochodnych irydianu: waltratu, acetowaltratu i dihydrowaltratu i izohydroksydihydrowaltratu - IVHD o wyraźnym, sedatywnym wpływie na układ nerwowy.
Walepotriaty są nietrwałe i w temperaturze powyżej 35°C rozpadają się do baldrynalu i homobaldrynalu. Dlatego w surowcu suszonym i w preparatach galenowych z korzeni kozłka występują w śladowych ilościach.
Kolejną grupą, istotną dla działania farmakologicznego kozłka, okazały się seskwiterpeny, stabilne i nielotne składniki olejku o charakterze kwasow (kwas walerenowy, hydroksy- i acetoksywalerenowy oraz kwas (-)-3β, 4β-epoksywalerenowy), ketonow (waleranon), alkoholi (maaliol, walerianol i odkryty w populacji V. officinalis występującej w Holandii alkohol kessylowy) oraz aldehydy, ktorych przedstawicielem jest walerenal. Seskwiterpeny występujące w surowcu europejskim, w ilości od 0,08 do 0,3%, nie są spotykane w gatunkach waleriany pochodzących z Azji i Ameryki środkowej - V. edulus i V. jatamansi.
Ostatnio prowadzone badania wskazują, że we wpływie waleriany na OUN mają udział także flawonoidy. Izolowane z korzeni V. wallichi i V. officinalis: hesperydyna w badaniach na zwierzętach działała sedatywnie i ułatwiała zasypianie, 6-metyloapigenina wykazywała właściwości przeciwlękowe i nasilała nasenne właściwości hesperydyny.

Mechanizm działania
waleriany nie został jeszcze całkowicie wyjaśniony. Jest on prawdopodobnie związany z systemem przekaźnictwa GABA-ergicznego. Już niskie stężenia wodnego wyciągu z waleriany hamowały wychwyt i stymulowały uwalnianie GABA z zakończe. nerwow. Izolowany kwas walerenowy także wpływał na system GABA przez hamowanie enzymatycznej degradacji kwasu γ-aminomasłowego. Efektem wzrostu stężenia GABA jest otwarcie kanałów chlorkowych błony neuronalnej i zwiększony przepływ jonów chlorkowych przez błonę do wnętrza komórki, co zmniejsza pobudliwość neuronów i hamuje odpowiedź na bodźce polaryzujące. Inne badania wskazują na silne powinowactwo wyciągów z kozłka do kompleksu receptorowego GABA-A/benzodiazepinowego. Wyciąg z korzeni kozłka, jak i izolowane z surowca alkohole i ketony seskwiterpenowe oraz walepotriaty, wypierały [3H] fluorodiazepam z połączeń z receptorami. Wpływ waleriany na mechanizm adenozynowy także może warunkować nasenne działanie tego surowca. Stwierdzono selektywne powinowactwo wyciągu z korzeni kozłka do receptora adenozynowego A1 i aktywność częściowego agonisty dla tego receptora. Stwierdzono również interakcję między wyciągiem a receptorami adenozynowymi i zależność mechanizmu tej interakcji od polarności wyciągu. Ekstrakty zawierające związki polarne aktywowały receptory adenozynowe A1, natomiast niepolarne działały antagonistycznie lub wykazywały odwracalną aktywność agonisty.
Wyniki badań wskazują, że sedatywne i ułatwiające zasypianie właściwości korzeni kozłka są efektem wpływu różnych grup związków na różne mechanizmy, związane głównie z układem GABA-ergicznym.

Bezpieczeństwo stosowania
Z przeglądu prac klinicznych wynika, że preparaty z waleriany powodują niewiele działań niepożądanych. O niskiej toksyczności leku świadczy jedyny, opisany przypadek znacznego przedawkowania waleriany. Przyjęcie 20 g sproszkowanych korzeni kozłka, dawki wielokrotnie przekraczającej dawkę leczniczą, nie spowodowało poważniejszych następstw. Pacjent, po spędzeniu jednej doby w szpitalu, całkowicie wrócił do zdrowia.
Nie udało się oznaczyć toksyczności ostrej kozłka. Podanie myszom sproszkowanego korzenia waleriany, nawet w dawce od 1600 mg/kg do 4600 mg/kg, nie powodowało śmierci zwierząt. Przypisywane walepotriatom działanie cytotoksyczne i mutagenne oraz hamowanie syntezy DNA stwierdzono tylko w badaniach in vitro z użyciem bakterii Salmonella typhimurium i chromo-testu SOS. Izowaltrat i dihydrowaltrat okazały się genotoksyczne dopiero po aktywacji metabolicznej, produkty rozpadu walepotriatów, baldrynal i homobaldrynal, działały mutagennie bez aktywacji. Wyniki tych badań uzyskane in vitro są dla ludzi bez znaczenia, nawet przy długim stosowaniu surowca.

Korzenie kozłka w terapii
Zaburzenia snu dotyczą od 20% do 40% populacji w Europie zachodniej i częstość ich występowania zwiększa się wraz z wiekiem. Szacuje się, że 60% Amerykanów cierpi z powodu bezsenności i przewiduje się, że ta liczba zwiększy się do 100 mln w połowie naszego wieku. Około 40% tych pacjentów używa okazjonalnie leki nasenne, a 4-6% przyjmuje je codziennie.
Wielu pacjentów z zaburzeniami snu preferuje leki naturalne z waleriany, chmielu, melisy i passiflory. Korzeń waleriany i produkowane z niego preparaty należą do najbardziej popularnych leków uspokajających OTC.
Początek badań klinicznych, mających wykazać skuteczność i bezpieczeństwo stosowania korzeni waleriany w terapii, to lata 70. minionego wieku. Pierwszą z kontrolowanych prób klinicznych była praca Jansena (1977), oceniająca wpływ preparatu z waleriany, standaryzowanego na zawartość walepotriatów, na jakość życia 150 pacjentów w podeszłym wieku, cierpiących na bezsenność, rozdrażnienie, depresję i trudności w kontaktach z innymi ludźmi. W ciągu 30 dni leczenia obserwowano zmniejszenie intensywności objawów, poprawę jakości życia chorych i umiarkowane działanie nasenne.
Działanie wodnego wyciągu z korzeni waleriany, stosowanego w dawce 400 mg na dobę, porównywano z działaniem preparatu OTC (60 mg wyciągu z korzeni kozłka, 30 mg wyciągu z szyszek chmielu) i z placebo w randomizowanym badaniu klinicznym z udziałem 166 ochotników. Wyciąg z waleriany, znamiennie w stosunku do placebo, skracał czas zasypiania u 37% badanych, preparat złożony u 31%. Bardziej znaczące efekty skrócenia czasu zasypiania obserwowano u 49% osób w wieku powyżej 40 lat, u 44% mężczyzn oraz u 43% zwykle źle i nieregularnie śpiących. Poprawę jakości snu obserwowano u 43% przyjmujących wyciąg z waleriany, w grupie przyjmującej placebo tylko u 25% uczestników. Stosowanie wyciągu z korzeni kozłka zwiększało poranną senność.
W badaniu krzyżowym, z udziałem grupy starszych, źle sypiających pacjentów, porównywano z placebo wpływ jednorazowego podania i następnie przez siedem dni preparatu zawierającego wyciąg alkoholowo-wodny z korzeni kozłka w dawce 405 mg na dobę. Lek nie wpływał znamiennie na czas zasypiania, jakość snu i liczbę przebudzeń w nocy. Natomiast badania polisomnograficzne wykazały wydłużenie snu wolnofalowego i skrócenie I stadium snu.
Brak wpływu pojedynczych dawek waleriany na subiektywnie ocenianą jakość snu i jego strukturę stwierdzono w krzyżowym badaniu z podwójnie ślepą próbą, z udziałem 16 pacjentów w wieku od 22 do 55 lat, cierpiących na bezsenność, którym podawano 600 mg wyciągu z korzeni kozłka (5:1) na godzinę przed snem. Inne wyniki dały badania polisomnograficzne. Po 14 dniach leczenia, znacznie poprawiła się jakość snu, zarówno w grupie przyjmującej lek, jak i placebo, natomiast znaczące różnice między grupami obserwowano w strukturze snu. Zwiększył się procentowy udział snu wolnofalowego po leczeniu walerianą (9,8% w stosunku do poziomu wyjściowego 8,1%), obserwowano także tendencję do skrócenia okresu zasypiania.
Porównano skuteczność i bezpieczeństwo krótkotrwałego stosowania preparatów zawierających wyciągi z korzeni Valeriana officinalis L. i Valeriana edulis ssp. procera, zwanej walerianą meksykańską. W podwójnie ślepym, krzyżowym, kontrolowanym badaniu klinicznym z udziałem 20 pacjentów cierpiących na bezsenność, stosowano preparat zawierający wodno-etanolowy wyciąg z V. edulis w dawce 450 mg na dobę, a jako kontrolę w tej samej dawce wyciąg z V. officinalis. Lek z korzeni V. edulis redukował liczbę przebudzeń w nocy, natomiast oba stosowane wyciągi przedłużały fazę snu REM, lek z korzeni V. officinalis w stopniu większym niż z V. edulis. Okazało się, że wyciągi z korzeni V. edulis i V. officinalis, stosowane jednorazowo wieczorem przed snem, mogą skutecznie pomagać pacjentom cierpiącym na bezsenność.

Wpływ na koncentrację
Stosowanie leków nasennych u pacjentów, następnego dnia po przyjęciu leku często powoduje zmniejszenie uwagi i możliwości koncentracji oraz wydłużenie czasu reakcji. Ogranicza to możliwości prowadzenia samochodu, obsługę urządzeń wymagającą koncentracji i uwagi, zmniejsza wydolność pracy umysłowej. Waleriana należy do leków nasennych i łagodnie uspokajających. Jak wpływa na czas reakcji i możliwość skupienia uwagi?
Sprawdzano to w randomizowanym badaniu klinicznym z udziałem 102 ochotników. W pierwszym etapie jednorazowo podano pacjentom wyciąg z korzeni kozłka w ilości 600 mg, flunitrazepam (1mg) lub placebo. Po 7-dniowej przerwie, w drugim etapie przez 14 dni wieczorem, podawano wyciąg z waleriany lub placebo. Stosowanie waleriany zarówno w I, jak i w II etapie nie wywarło negatywnego wpływu na czas reakcji, możliwość skupienia uwagi i koncentrację rano, po przyjęciu dawki wieczorem. W leczeniu stanów napięcia, łagodzeniu negatywnych skutków stresu, dobre efekty osiąga się przez stosowanie leków zawierających wyciąg z waleriany i inne ziołowe surowce o działaniu uspokajającym – melisę, chmiel, lawendę.
W randomizowanym, z podwójnie ślepą próbą badaniu sedatywnego i nasennego wpływu preparatu zawierającego w tabletkach wysuszone i sproszkowane korzenie waleriany 170 mg, szyszki chmielu 50 mg, liście melisy 50 mg i ziele serdecznika 50 mg, z udziałem 50 pacjentów uzależnionych od alkoholu, z objawami syndromu abstynencji, cierpiących na bezsenność, niepokój i rozdrażnienie, stwierdzono w porównaniu z grupą placebo znamienną poprawę jakości snu, której towarzyszyła większa senność po rannym przebudzeniu. Podawanie preparatu znamiennie zmniejszyło występowanie koszmarów sennych i częstość przebudzeń w nocy.
Preparat zawierający korzenie waleriany i liście melisy, stosowany u 918 dzieci poniżej 12 roku życia, okazał się skuteczny i dobrze tolerowany w leczeniu niepokoju i zaburzeń snu. Należy zaznaczyć, że monografia korzenia kozłka wydana przez EMEA w październiku 2006 r. zaleca stosowanie surowca u nastolatków dopiero od 12 roku życia.
W leczeniu stanów lękowych u dorosłych pacjentów wyciąg z korzeni waleriany stosowany w dawce 50-150 mg, pomagał w stopniu podobnym jak placebo i diazepam, natomiast wyciąg z waleriany w połączeniu z melisą działał wyraźnie przeciwlękowo u zdrowych ochotników, poddawanych działaniu stresu.

Wyniki badań pozwalają stwierdzić, że korzenie kozłka lekarskiego Valerianae radix działają uspokajająco, poprawiają jakość snu i są lekiem bezpiecznym i dobrze tolerowanym.

Pewne różnice w wynikach badań klinicznych, efekty działania obserwowane już po jednorazowym zastosowaniu lub dopiero po 14-28 dniach leczenia, mogą wynikać z różnych sposobów przygotowywania wyciągów użytych w doświadczeniach. Według meta-analizy badań klinicznych, wykonanej przez Benta w roku 2006, pacjenci przyjmujący preparaty z walerianą mają o 80% większą szansę poprawy jakości snu niż pacjenci przyjmujący placebo.

dr nauk farm. Jadwiga Nartowska
- Zakład Farmakognozji i Molekularnych Podstaw Fitoterapii Wydziału Farmaceutycznego AM w Warszawie

Dr n. farm. Jadwiga Nartowska jest adiunktem w Katedrze i Zakładzie Farmakognozji Wydziału Farmaceutycznego AM w Warszawie. Jest członkiem komitetu redakcyjnego dwutygodnika Farmacja Polska, Polskiego Towarzystwa Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej, Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego.

Piśmiennictwo:
Bent St., Padula A., Moore D. et al. Valerian for sleep: A systematic review and meta- analysis. Am. J. of Medicine 2006, 119; 1005-1012; Bos R., Hendriks H., Scheffer J.J. i wsp. Cytotoxic potential of valerian constituents and valerian tinctures. Phytomedicine 1999, 5(3):219- 225; Bruneton J. Pharmacognosy, Phytochemistry Medicinal Plants. Lavoisier, Londres, Paris, New York.1999, 595-600; Dharmaratne R. R., Nanayakkara N. P. D., Khan I.A. (-)-3β, β-. epoksyvalerenic acid from Valeriana officinalis. Planta Med. 2002, 68:661-662; Donath F., Quispe S., Diefenbach K. i wsp. Critical evaluation of the effect of Valerian extrakt on sleep structure and sleep quality. Pharmacopsychiatry 2000, 33:47-53; Ernst E. Herbal remedies for anxiety - a systematic review of controlled clinical trals. Phytomedicine 2006 13; 205-208; Hansel R., Keller K., Rimpler H. Hagerfs Handbuch der Pharmaceutischen Praxis. Springer Verlag, Berlin, Heidelberg, New York, London, Paris, Tokio 1992, 1082-1095; Herrera-Arellano A., Luna-Villegas G., Cuevas-Uriostegui L. i wsp. Polysomnographic evaluation of the hypnotic effect of Valeriana edulis standarized extract in patients suffering from insomnia. Planta Med. 2001, 67:695-6996; Jansen W. Doppelblindstudie mit Baldrisedon. Therapiewoche 1977, 27:2779-86; Kawa.ko M. J. Historie zio.owe. KAW Lublin 1986, 80-81; Kennedy D., Littre W., HaskellC. Anxiolytic effects of a combination of Melissa officinalis and Valeriana officinalis during laboratory induced stress. Phytother. Res. 2006, 20;96-102; Kohlmunzer S. Farmakognozja. PZWL, Wwa 1998, 394-396; Kuhlmann J., Berger W., Podzuweit H. i wsp. The influence of valerian treatment on .reaction time, alertness and concentrationh in volunteers. Pharmacopsychiat. 1999, 32:235- 240; Kumar V. Potential medicinal plants for CNS disorders: an overview. Phytother. Res. 2006, 20; 1023-1035; Lacher S., Mayer R., Sichart K. Interaction of valerian extracts of different polarity with adenosine receptors: Identification of isovaltrate as an inverse agonist at A1 receptors. Biochemical Pharmacology 2007, 73; 248-258; Leathwood P. D., Chauffard F., Heck E., Munoz-Box R. Aqueous extract of valerian root (Valeriana officinalis L.) improves sleep quality in man. Pharmacol. Biochem. Be. 1982, 17:65-71; Muller S., Klement S. A combination of valerian and lemon balm is effective in the treatment of restlessness and dyssomnia in children. Phytomedicine 2006, 13; 383- 387; Muller Ch. E., Schumacher B., Brattstrom A. i wsp. Interactions of valerian extracts and a fixed valerian-hop extract combination with adenosine receptors. Life Sci. 2002, 71:1939- 1949; Ortiz J., Rassi N., Maldonado P. Commercial Valerian interactions with [3H] Flunitrazepam binding to rat synaptic membranes. Phytoth. Res. (2006) 20; 794-798; Schulz V., Hansel R., Tyler V.E. Rational Phytotherapy. Berlin, Heidelberg, New York 2001, 87-96; Spinella M. Psychopharmacology of herbal medicine. The MIT Press, Cambridge, Massachusetts, London 2001, 200-211; Wagner H., Jurcuc K., Schaette R. Vergleichende Untersuchungen uber die sedierende Wirkung von Baldrianextrakten, Valepotriaten und ihren Abbauprodukten. Planta Med. 1980, 38:358-365; Willey L. B. Valerian overdose: a case report. Vet.Human Toxicol. 1995, 37(4):364-365; Schulz H., Stolz C., Muller J. The effect of valerian extract on sleep polygraphy in poor sleepers: A Pilot Study. Pharmacopsychiat. 1994, 27:147-151; Schulz H., Jobert M., Hubner W.D. The quantative EEG as a screening instrument to identify sedative effects of single doses of plant extracts in comparison with diazepam. 1998, 5(6):449-458; Widy-Tyszkiewicz E., Schminda R. A randomized double blind study of sedative effects of phythotherapeutic containg valerian, hops, balm and motherwort versus placebo. Herba Polonica 1997, XVIII:154-159.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.