Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 3
Artykuły > Terapia > Azjatyckie psychostymulatory i tonica

Panacea Nr 3 (24), lipiec - wrzesień 2008 strony: 12-14

Azjatyckie psychostymulatory i tonica - Część 2

Mniej znane rośliny o działaniu adaptogennym – stosowane w geriatrii

Traganek błoniasty
Astragalus membranaceus (Fisch.) Bunge

Traganek błoniasty mongolski
Astragalus membranaceus (Fisch.) Bunge var. mongholicus Bunge
Należy do rodziny bobowatych Fabaceae. Surowcem leczniczym jest korzeń traganka błoniastego Astragali membranaceus Radix (ang. Milkvetch root, chin. Huang qi). Jest zielną rośliną wieloletnią, pochodzącą z północno- wschodnich Chin, centralnej Mongolii oraz Syberii. Użycie surowca w Chinach do celów leczniczych sięga czasów legendarnego cesarza Shen- Nonga. Surowiec korzenny, w medycynie chińskiej znany jako Huang qi, pochodzi zarówno z traganka błoniastego, jak i jego odmiany mongolskiej. Zawiera triterpenowe saponiny - astragalozydy I-VIII i ich acetylowe pochodne, agroastragalozydy I-IV, astramembraniny i inne. Występują też izoflawony, m.in. formononetyna oraz polisacharydy (astrogaloglukany) o właściwościach immunostymulujących. W korzeniach traganka mongolskiego bogata jest frakcja flawonoidowa – pochodne kwercetyny, kemferolu, izoramnetyny, kalykozyny, izoflawonoidy pochodne formononetyny i metoksy izoflawonu. Traganek stosowany jest profilaktycznie w razie epidemii grypowych i innych chorób wirusowych. Przeprowadzone ostatnio w Chinach badania farmakologiczne i kliniczne wyciągów z surowca (dla 1000 pacjentów) potwierdziły jego silne właściwości immunostymulujące, porównywalne z preparatami jeżówki Echinacea. Surowiec wskazany jest również w przewlekłej leukopenii, także jako środek pomocniczy w onkologii. Wyciągi z traganka potencjalizują działanie interferonu (IF-?). Składniki surowca wykazują silne działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne, hepatoprotektywne oraz normalizują poziom cukru we krwi.

W Tradycyjnej Medycynie Chińskiej traganek błoniasty jest ceniony jako środek adaptogenny, na równi z żeń-szeniem Panax ginseng, zwłaszcza w geriatrii.

Nie powinien być jednak stosowany w chorobach autoimmunologicznych. Istotne jest, że w badaniach farmakologicznych nie obserwowano działań ubocznych nawet w wysokich dawkach surowca. Dobowa dawka przy podaniu doustnym wynosi 10-15 g. Niektóre gatunki traganka uprawia się jako rośliny jadalne i paszowe oraz jako źródło substancji żelujących (gumy tragankowej, czyli tragakanty). Tragakanta zawiera mieszaninę kwaśnych i obojętnych polisacharydów, głównie tragakantyny (40%) i basoryny (60%), także nieco skrobi i celulozy. Guma tragankowa obniża poziom cukru we krwi i stosowana jest jako lek pomocniczy w cukrzycy. Zatrzymując resorpcję wody w jelicie grubym, przyspiesza i ułatwia przesuwanie się mas kałowych, wchodzi w skład preparatów o działaniu łagodnie przeczyszczającym i odchudzającym. Jako środek wiążący wodę, jest używana przy sporządzaniu kremów, maści i emulsji – produktów przemysłu spożywczego i farmaceutycznego. Polisacharydy tragakanty wykazują działanie immunostymulujące i ograniczają rozwój guzów nowotworowych.

W tradycyjnym ziołolecznictwie arabskim tragakanta stosowana jest w leczeniu nowotworów wątroby.

Atraktylod wielkogłówkowy
Atractylodes macrocephala Nemoto syn. Atractylis macrocephala Koidz.
Należy do rodziny astrowatych Asteraceae, surowcem jest kłącze Rhizoma Atractylodis macrocephalae (chin. Bai Zhu, ang. Largehead Atractylodes Rhizome). Jest najważniejszym gatunkiem leczniczym z rodzaju Atractylodes (7 gatunków rosnących we wschodniej Azji), szeroko stosowanym w TMC. Surowiec chiński Bai Zhu stanowi wysuszone kłącze, surowiec japoński pochodzi z pokrewnego gatunku Atractylodes japonica Koidz. ex Kitam. Główne substancje czynne farmakologicznie są składnikami olejku eterycznego, który występuje w 0,35-1,35%. Są to keton atraktylon i pochodne laktonowe – atraktylenolidy II i III (butenolidy A i B). Poza tym w olejku występują 3-ß-acetoksyatraktylon oraz 3-ß-hydroksyatraktylon. Ostatnio z surowca wyizolowano grupę węglowodorów pochodnych tetradekadienu, wykazujących działanie przeciwwrzodowe w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy.

Atraktylod wielkogłówkowy wykazuje działanie psychostymulujące i zwiększa wytrzymałość fizyczną człowieka w starszym wieku. Wyciągi z surowca są bardzo często używane w Chinach i Japonii jako tonica.

Poza tym surowiec działa moczopędnie, hepatoprotektywnie, przeciwwrzodowo i przeciwcukrzycowo (hipoglikemicznie). Wykazuje też aktywność przeciwzakrzepową, po doustnym podaniu znacznie wydłuża czas protrombinowy. Dawka dobowa suchego surowca wynosi 6-15 g. Działania uboczne i toksyczność są nieznaczne. W obrocie farmaceutycznym w Europie surowca się nie spotyka, natomiast zapotrzebowanie w Azji jest tak duże, że prowadzi się w Chinach i w Japonii uprawy przemysłowe. Dużą popularnością cieszą się zwłaszcza tonika wzmacniające przewód pokarmowy, polecane nawet w anoreksji, stosowane poza tym w leczeniu jaskry i „kurzej ślepoty”.

Korzeń dzwonkowca chińskiego
Radix Codonopsis pilosulae
Chińska nazwa tego surowca znanego z TMC to Dang Shen lub Tangshen. Jest otrzymywany z gatunków dzwonkowca Codonopsis: Codonopsis pilosula (Franch) Nannf., Codonopsis pilosula var. modesta (Franch.) Nannf. lub Codonopsis tangshen Oliv. (dzwonkowiec tangszeński), z rodziny oliwkowatych Oleaceae. Ma bardzo bogaty skład chemiczny, wśród związków czynnych biologicznie dominują fitosterole i triterpeny (?-spinasterol i jego glukozyd, stigmasterol, tarakserol, octan tarakserylu, fridelina i inne), diterpeny oraz związki fenolowe (syringina, aldehyd syringowy, tangszenozydy, kwas wanilinowy i inne fenolokwasy, jak kwas p-kumarowy i 4-hydroksybenzoesowy). W korzeniu występuje również olejek eteryczny, zwierający głównie węglowodory i długo-łańcuchowe kwasy karboksylowe. Surowiec, przede wszystkim dzwonkowiec tangszeński, jest bardzo ceniony w Chinach, jako środek o typie działania żeń-szenia. Korzeń dzwonkowca nazywa się „żeń-szeniem ubogiego Chińczyka”, gdyż jest tańszy niż prawdziwy Panax ginseng. Używany głównie w tonikach „na długowieczność”, wykorzystywany jest też kulinarnie. W badaniach farmakologicznych i klinicznych potwierdzono działanie immunostymulujące surowca, charakteryzujące się znacznym wzrostem fagocytozy. Surowiec wykazuje również działanie hormonalne, po podaniu doustnym obserwowano wzrost kortykosteronu w surowicy. Przeciwstresowe działanie, jak również działanie pobudzające pamięć i postrzeganie, obserwowano u zwierząt doświadczalnych, przy podawaniu doustnym wyciągów i odwarów. Dawka dobowa suchego surowca (doustnie) wynosi 9-30 g (wg You-Ping Zhu-Chinese Materia Medica. Chemistry, Pharmacology and Applications, ed. Harwood Academic Publishers, Amesterdam 1998). W dawkach terapeutycznych nie daje żadnych objawów ubocznych, przekroczenie dawki doustnej o 60% może dawać objawy niezbyt nasilonej arytmii.

Korzeń remanii kleistej
Radix Rehmanniae
Remania kleista Rehmannia glutinosa Libosch (chin. Sheng Di Huang) należy do rodziny trędownikowatych Scrophulariaceae. Jest jednym z najpopularniejszych chińskich ziół tonizujących, należy do podstawowych 50 roślin leczniczych TMC. Świeże lub suszone korzenie zostały opisane jako surowiec leczniczy po raz pierwszy w okresie dynastii Han (206 p.n.e. - 23 n.e.). Korzenie gotowane w winie ryżowym, znane obecnie jako Radix Rehmanniae preparata (ang. prepared Rehmannia root, chin. Shu Di Huang), zostały opisane w Illustrated classic of the Materia medica w roku 1061 przez Su Songa. Rehmannia glutinosa była pierwszym gatunkiem tego rodzaju, uprawianym w Europie. Obecnie surowiec pochodzi głównie z Chin, gdzie uprawiany jest w prowincjach Henan i Zhejiang. Głównymi związkami czynnymi surowca są glikozydy irydoidowe (katalpol, aukubina, melittozyd i remaniozydy A-D. Poza tym opisano występowanie 6 estrów pochodnych ajugolu i kwasów p-ferulowego, p-kumarowego, wanilinowego, p-hydroksybenzoesowego i innych oraz monoterpenowych glikozydów – remanozydy A, B i C. W surowcu występuje też bogata frakcja steroli (ß-sitosterol, kampesterol i inne).

Korzeń remanii wykazuje działanie hormonalne, regulując wydzielanie kortykosteroidów i chroniąc korę nadnerczy przed atrofią. W badaniach farmakologicznych i klinicznych potwierdzono korzystne działanie surowca na układ krążenia wieńcowego (pozytywny wpływ na „starcze serce”).

Także działanie rozszerzające naczynia krwionośne (hypotensyjne) oraz przeciwcukrzycowe – w tym działaniu surowiec jest często łączony z korzeniem Codonopsis pilosula, gdyż obydwa surowce wykazują synergizm działania hypoglikemicznego. Korzeń remanii jest, zwłaszcza w Azji i w USA, suplementem żywnościowym wzmacniającym krew (Blood tonic), stosowanym głównie w anemii, osłabieniu sił witalnych, w rekonwalescencji, w chorobach gorączkowych, w ciężkich zatruciach, także przy osłabieniu pracy nerek i wątroby oraz jako środek przeciw cukrzycy typu 2. Odwary z surowca, przygotowywane łącznie z kardamonem lub imbirem, polecane są przy złym trawieniu, w połączeniu z żeń-szeniem czy z tragankiem błoniastym – przy osłabieniu z powodu podeszłego wieku. Dawka dobowa suchego surowca wynosi 9-15 g (nawet do 30 g). Nie poleca się w ciąży i w okresie karmienia. Gdyby przy podaniu doustnym surowca obserwowano ból brzucha lub biegunkę, należy zaprzestać podawania, można powrócić do kuracji po ustąpieniu objawów.

Grzyb Reishi
Ganoderma ssp.
W TMC i w KAMPO używa się często, jako surowców adaptogennych, owocników grzybów Ganoderma lucidum (Curtis Fr.) P. Karst oraz Ganoderma japonicum (Fr. Lloyd ) z rodziny żagwiowatych Polyporaceae. Są to grzyby nadrzewne, rosnące na pniach drzew iglastych w Chinach, Japonii i w Ameryce Płn., bywają też uprawiane. Od starożytności do dziś są stosowane w lecznictwie geriatrycznym, jako surowce adaptogenne, najwyżej cenione przez taoistycznych mnichów. W owocnikach Reishi występują związki triterpenowe, głównie pochodne lanostanu, do których należą kwasy ganoderowe A-Z, ganoderale A i B, ganoderiole A i B, epoksyganoderiole A-C, kwasy ganolucydynowe A-F i kwasy lucydenowe A-M. Drugą grupę substancji aktywnych stanowią polisacharydy, głównie glukany i arabinoksyloglukany o silnych właściwościach immunomodulacyjnych (głównie immunostymulujących) oraz przeciwnowotworowych.

W badaniach farmakologicznych i klinicznych określono grzyby Reishi jako ogólne tonicum i surowiec adaptogenny, szczególnie podnoszący sprawność fizyczną i psychiczną starego człowieka, zwiększający jego odporność na choroby infekcyjne i nowotworowe.

Ostatnio Reishi zaczęła stosować również medycyna Zachodu w onkologii, jako środek pomocniczy w chemioterapii i radiacji u pacjentów z obniżoną odpornością wrodzoną, bardziej narażonych na nawroty choroby. Związki odpowiedzialne za powyższe działanie to polisacharydy i frakcja triterpenowa. Ponadto wykazano doświadczalnie aktywność sedatywną surowca, także jego korzystne działanie w miażdżycy i w chorobie niedokrwiennej serca (obniża poziom cholesterolu w surowicy krwi), w nadciśnieniu tętniczym (ekstrakty z owocników Reishi są inhibitorami enzymu konwertującego angiotensynę). Dawka dzienna suchych owocników Reishi wynosi 6-12 g. Wykazano też działanie hepatoprotektywne wyciągów z Reishi. Nie stwierdzono działań ubocznych stosowania surowca. Nie powinien być jednak stosowany w przypadku choroby autoimmunologicznej, ze względu na silną stymulację układu odpornościowego (Upton R ed. 2000, Reishi mushroom. American herbal pharmacopeia and therapeutic compendium, AHP Sacramento).

prof. dr hab. Eliza Lamer-Zarawska

Prof. dr hab. Eliza Lamer-Zarawska jest profesorem nauk farmaceutycznych z zakresu farmakognozji. W latach 1981- 2005 roku kierowała Katedrą Biologii i Botaniki Farmaceutycznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. W latach 1987-93 pełniła funkcję Prodziekana Wydziału Farmaceutycznego AM we Wrocławiu. Od roku 1998 nadal jest członkiem Komisji Leku Naturalnego i Biotechnologii w Komitecie Nauk o Leku PAN. Opublikowała ponad 200 oryginalnych prac twórczych i przeglądowych, 8 książek popularnonaukowych z zakresu ziołolecznictwa i kosmetyki naturalnej, 7 patentów, w tym 2 patenty wdrożone do produkcji leków.


Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.