Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 3
Artykuły > Nauka > Znaczenie mieszanek ziołowych w terapii

Panacea Nr 1 (2), styczeń 2003 strony: 18-21

Znaczenie mieszanek ziołowych w terapii Mieszanki ziołowe, zwane inaczej ziołami, należą do najdawniej znanych i stosowanych postaci leku roślinnego. Mimo wprowadzenia do lecznictwa wielu nowoczesnych jego form (tabletki, drażetki, aerozole), cieszą się one nadal uznaniem wśród dużej grupy pacjentów.

Przestarzałe?
Mają też jednak swoich przeciwników. Ich zdaniem (np. Borkowski, 1992) mieszanki ziołowe są przestarzałą i mało ekonomiczną formą leku, bowiem przygotowując napary czy odwary wykorzystuje się tylko część związków występujących w ziołach; głównie tych, które dobrze rozpuszczają się w wodzie. Także trwałość ziół jest ograniczona, a zanieczyszczenia, zwłaszcza mikrobiologiczne, duże. Zastosowanie tej formy leku wymaga czasu i nabycia umiejętności przygotowania (tenże).
Zarzuty te były w pełni uzasadnione w okresie, kiedy ziołolecznictwo zbyt mało korzystało z osiągnięć fitochemii, farmakologii czy analizy leku. Dziś - przez właściwie przemyślany dobór składników mieszanki (stosowanie tych, których związki znajdą się w wyciągach wodnych), standaryzację surowców, zachowanie zasad dobrej praktyki produkcyjnej (GMP) - można te niedoskonałości w znacznym stopniu wyeliminować. Właściwa forma preparatu skraca czas przygotowania, a odpowiednie rozdrobnienie przyspiesza ekstrakcję (Janicki i wsp., 1996). Że tak się dzieje, świadczy istnienie niektórych mieszanek w obrocie farmaceutycznym od kilkudziesięciu lat. Pacjenci nie kupowaliby przecież nieskutecznego leku przez tak długi okres czasu. Wielu z nich ceni sobie niski koszt, dostępność i sporadyczne tylko występowanie działań niepożądanych. Przybywa zwolenników tej formy leków również wśród lekarzy. Ważnym argumentem pozytywnej ich oceny jest fakt, że w pomyślnym leczeniu i profilaktyce niektórych schorzeń istotne znaczenie ma również

nawodnienie organizmu
Picie naparów ziołowych jest jedną z form uzupełniania niedoborów wody. Odpowiednia ilość wody w tkankach jest niezbędna do utrzymania stałego stężenia (w określonych granicach) elektrolitów we krwi, prawidłowego krążenia płynów ustrojowych, właściwego przebiegu trawienia, wchłaniania - jak również transportowania składników pokarmowych do komórek i narządów.
Od zawartości wody w organizmie zależy też prawidłowe funkcjonowanie śluzówki, skład żółci, wydalanie moczu i kału. Obieg wody w organizmie jest szybki (zwłaszcza we krwi, limfie i sokach trawiennych). Duża część wydalana jest przez nerki, więc dla zapewnienia stałej zawartości wody w organizmie konieczne jest jej dostarczanie. Należy pamiętać, że zarówno osoby starsze jak i dzieci, zwłaszcza małe, często nie odczuwają pragnienia bądź nie potrafią tego wyrazić.
Picie naparów czy odwarów ziołowych nie tylko pomaga uzupełnić braki wody, ale wraz z nią wprowadza do organizmu szereg związków działających leczniczo. Warunkiem jest zaakceptowanie smaku mieszanki.
Uzupełnienie niedoborów wody jest wskazane w przypadkach:
1. Infekcji schorzeń układu oddechowego, przebiegających z podwyższoną temperaturą i przez to szybszą utratą wody, poprzez wzmożone wydalanie przez skórę. Deficyt wody utrudnia właściwe działanie leków wykrztuśnych, a usuwanie zagęszczonej wydzieliny ropnośluzowej z układu oddechowego jest jednym z warunków powrotu do zdrowia.
2. Biegunek czy uporczywych wymiotów, nie pozwalających na wchłonięcie wody (w procesie trawienia), dostarczonej wraz z pokarmem.
3. Niektórych schorzeń układu moczowego (nawracające infekcje, kamica moczowa). W nawracających infekcjach dolnych dróg moczowych istotne jest niszczenie bakterii za pomocą przechodzących do moczu związków bakteriobójczych, a także usuwanie kolonii bakteryjnych ze śluzówki pęcherza i cewki moczowej - strumieniem moczu; w przypadku kamicy moczowej - wydalanie piasku i drobnych złogów kamieni moczowych (terapia płucząca).
4. Profilaktyki kamicy moczowej, gdzie istotną rolę odgrywa dostarczenie określonej ilości wody w ciągu doby, tak aby stężenie związków mineralnych w osoczu nie sprzyjało powstawaniu kamieni moczowych. Oczywiście, może to być także woda mineralna, ale wypicie tak dużej ilości wody jest dla niektórych pacjentów trudne. Włączenie naparów ziołowych ułatwia spełnienie wymogu terapii, a dodatkowo umożliwia wprowadzenie związków działających leczniczo i regenerująco na układ moczowy.
5. Wysokiego poziomu cholesterolu i skłonności do powstawania kamieni żółciowych. Właściwe nawodnienie organizmu wpływa na takie rozrzedzenie żółci, że uniemożliwia to krystalizację litogennych składników żółci (Strzelecka, 1999).

Kryteria dobrej mieszanki
Jakie warunki musi spełnić mieszanka, aby związki o działaniu leczniczym znalazły się w przygotowanych z niej naparach czy odwarach i wykazywały działanie lecznicze?
1. Właściwy dobór składników nie tylko pod względem farmakologicznego działania (winny się wzajemnie wspierać, a nie działać przeciwstawnie), ale i właściwości chemicznych. Związki odpowiedzialne za działanie winny się rozpuszczać w gorącej wodzie, a więc "przechodzić" do przygotowanego naparu czy odwaru. I nie zawsze jest tu niezbędna bardzo dobra rozpuszczalność ich w wodzie. W surowcach często występują związki, których obecność ułatwia rozpuszczalność innych substancji (takie właściwości mają saponiny, niektóre alkohole, estry, fenolokwasy). Pożądany jest taki dobór składników mieszanki, aby wystąpiło działanie na wszystkie objawy schorzenia. Pada często zarzut, że stosowanie surowców olejkowych w mieszankach mija się z celem ze względu na dużą lipofilność terpenów, będących często ich głównymi składnikami. Badania niemieckie wykazały, że aż 50% olejku zawartego w liściach mięty przechodzi do naparu. Zależy to jednak od sposobu jego przygotowania. Napar winien być przygotowany pod przykryciem i kilkakrotnie mieszany, a rozdrobnienie surowca - odpowiednie. (Kiefel, 1998).
2. Właściwe proporcje poszczególnych składników tak, aby w mieszance obecny był przynajmniej jeden składnik, odpowiedzialny za jej działanie w dawce skutecznej, zalecanej przez Farmakopeę Polską czy Farmakopeę Europejską. Pozostałe składniki winny być co najmniej w dawkach odpowiadających 30-50%, chyba, że są to składniki korygujące smak czy zapach mieszanki bądź poprawiające jej wygląd. Te mogą występować w ilości 5% składu. Ponieważ dobowe dawki surowców roślinnych, uznane za działające, są zwykle w granicach kilku gramów, jest mało prawdopodobne, aby wieloskładnikowa mieszanka złożona z 8-10 składników spełniała te wymagania (Borkowski, 2000).
3. Właściwe dawkowanie. Zalecona dawka dobowa mieszanki winna zawierać 100% dawki składnika istotnego dla jej działania (przyjętej przez Farmakopeę Polską bądź Komisję E) (Farmakopea Polska V, 1999, Borkowski 2000).
4. Sposób przygotowania i stosowania naparu bądź odwaru winien być wyraźnie podany w drukach informacyjnych lub na opakowaniu. Winien zapewniać właściwą ekstrakcję związków farmakologicznie czynnych, z poszczególnych składników mieszanki. W przypadku możliwości wystąpienia interakcji, z innymi stosowanymi równocześnie lekami, należy je podać (Janiec, 1999). Należy wyraźnie zaznaczyć, kiedy trzeba przygotować odwar (bo tylko w tych warunkach zachodzi właściwa ekstrakcja), a kiedy nie wolno tego robić (możliwość ulatniania się olejków czy denaturacja śluzów). Każda wprowadzana obecnie do lecznictwa mieszanka musi być efektywna w podanym wskazaniu i dawkowaniu, standaryzowana (zawierająca określoną ilość związku farmakologicznie czynnego, odpowiedzialnego za jej działanie), trwała, (nie krócej niż 1 rok), bezpieczna, sporządzona z atestowanych surowców (Borkowski, 1992).

Nie wszystkie do rejestracji
W pierwszym okresie po transformacji naszej gospodarki nowo powstające firmy i importerzy wprowadzili do użytku leczniczego mieszanki, które nie spełniały wszystkich podanych wymagań. Część z nich posiadała recepturę wzorowaną na starych przepisach z poradników ziołolecznictwa, nie uwzględniających aktualnych wiadomości o surowcach leczniczych, związkach w nich występujących, bezpieczeństwie stosowania czy interakcji. Większość zawierała 8-10 składników występujących nierzadko w takich samych proporcjach. Obecność niektórych składników była nieuzasadniona. Takie receptury mieszanek nie mogły uzyskać pozytywnej opinii Komisji Rejestracji. Chcąc ułatwić producentom sięganie po właściwe wzory, Komisja zaleciła znowelizowanie farmakopealnej monografii

Zioła-Species
- tak, aby odpowiadała ona aktualnej wiedzy o tej formie leków - oraz przygotowanie receptur kilkunastu najczęściej stosowanych mieszanek. Po dyskusji w Zespole do Spraw Leku Roślinnego Komisji Rejestracji ustalono, że receptura ich winna determinować wyraźne i możliwie ograniczone wskazania, a w skład mieszanki winien wchodzić surowiec lub grupa surowców odpowiedzialnych za kierunkowe działanie oraz, o ile to niezbędne, surowce wspomagające. Zalecono ograniczenie ilości składników do 5-6. Konieczność większej ilości składników winna być dodatkowo uzasadniona. Poszczególne surowce, wchodzące w skład mieszanki, winny odpowiadać wymaganiom Farmakopei Polskiej V bądź Farmakopei Europejskiej, a standaryzacja dotyczyć powinna związku bądź grupy związków odpowiedzialnych za działanie.

Receptury z Farmakopei Polskiej
Receptury mieszanek opracowane do Farmakopei V - Suplement I spełniały postawione wymagania, dlatego po dyskusji zostały zatwierdzone przez Komisję Rejestracji. Są to:
Species ad gargarisma - zioła do płukania gardła;
Species advulnantes - zioła ułatwiające gojenie ran;
Species antibechicae - zioła przeciwkaszlowe;
Species antidiarrhoicae - zioła przeciwbiegunkowe;
Species antipyreticae - zioła przeciwgorączkowe;
Species antirheumaticae - zioła przeciwreumatyczne;
Species cholagogae - zioła żółciopędne;
Species digestivae - zioła poprawiające trawienie;
Species diureticae - zioła moczopędne;
Species expectorantes - zioła wykrztuśne;
Species laxantes - zioła przeczyszczające;
Species metabolicae - zioła metaboliczne;
Species reducentes - zioła pomagające w zmniejszeniu nadwagi;
Species sedativae - zioła uspokajające;
Species stomachicae - zioła wzmagające trawienie.
Wymagania czystości mikrobiologicznej leków ograniczyły dopuszczalną liczbę bakterii niechorobotwórczych. Wyższe ich normy dla surowców roślinnych stwarzały obawy, że mogą się one także znaleźć w naparach. Badania wykazały, że liczba bakterii obecnych w surowcach ulega znacznej redukcji podczas przygotowania naparów i odwarów. W jeszcze większej mierze dotyczy to zarodników grzybów.

Podstawą dokumentacja
W Farmakopei zamieszczono receptury mieszanek, w których główny składnik miał udokumentowane działanie w zaproponowanym dla mieszanki wskazaniu. Toteż nie znalazła się w niej mieszanka obniżająca poziom cukru czy ciśnienie krwi, poprawiająca laktację, działająca przeciwgrzybiczo czy zalecana w przeroście gruczołu krokowego. Brak było w owym czasie wiarygodnych dokumentacji badań skutecznego działania leków roślinnych w tych wskazaniach.
Dziś można by już, dla części z nich, o to się pokusić.

Większość stosowanych w terapii mieszanek działa objawowo, niektóre tylko również przyczynowo - i wówczas zaliczane są do leków wspomagających terapię zasadniczą.

Usuwanie przykrych dla pacjenta objawów schorzenia jest ważnym elementem terapii, gdyż wpływa pozytywnie na psychikę chorego i pozwala mu uwierzyć w skuteczność podjętego leczenia, zaakceptować je. W dziedzinie podniesienia jakości i skuteczności mieszanek ziołowych zrobiono wiele - to nie znaczy, że wszystko. Postęp badań nad lekiem wskazuje na możliwości stałego (dalszego) korygowania zarówno składu mieszanek (co producenci czynią), jak i ich formy.
Napary i odwary to bardzo złożona mieszanina wielu związków występujących w surowcach użytych do przygotowania mieszanek. Skład wyciągów wodnych z tej samej mieszanki może się różnić w zależności od sposobu przygotowania. Konieczne jest przestrzeganie przez pacjentów podanego przepisu, a także zaprogramowanie przez firmy dalszych badań dotyczących optymalizacji warunków przechodzenia aktywnych składników do wyciągów wodnych. Także roli składników im towarzyszących w procesie terapii.

prof. Halina Strzelecka

Prof. dr farm. Halina Strzelecka jest od 20 lat członkiem Komisji Farmakopei Polskiej, przewodniczącą Podkomisji Farmakognostycznej, członkiem Komisji Nauki o Leku PAN, rad naukowych i kolegiów redakcyjnych. Uczestniczy w pracach Komisji Rejestracji Środków Farmaceutycznych i Materiałów Medycznych, pełniąc funkcję przewodniczącej Zespołu do Spraw Leku Roślinnego.

Piśmiennictwo
Borkowski B. [red.] Rośliny lecznicze w fitoterapii. IRiPZ Poznań 2000; Borkowski B. Ziołolecznictwo i fitoterapia, "Herba Polonica" 1992, Suppl. I 38, 13-42; Farmakopea Polska V, T. V, 1999; Janicki S., Fiebig A. [red.] Farmacja stosowana 311-313, 1996; Janiec. Rejestracja środków farmaceutycznych i materiałów medycznych w Polsce. Warszawa 1997; Kiefel B., Franz G. Untersuchungen zur Freisetzung von ätherischen Ölen aus Drogen bei der Herstellung wäsrige Extracte. "Zeitschrift für Phytotherapie" 1998, 19, 31-36; Strzelecka H. i wsp. Aktualna pozycja leku roślinnego [w]: Wybrane zagadnienia towaroznawstwa zielarskiego i ziołolecznictwa, 5-15,78-94, 194-196. AM Warszawa 1999; Strzelecka H., Derwińska M., Kiss A. Konferencja "Jakość warzyw i ziół na tle uwarunkowań uprawowych i pozbiorczych", 27-28 VI SGGW Warszawa 2002, referat "Perspektywy stosowania leków roślinnych w terapii".



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Propolis, mleczko...
Nadciśnienie tę...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Lucerna - niedoce...
Pomarańcza
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Wąkrota azjatyck...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Rumianek
Zioła dla niemow...
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2018 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.