Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 5
Artykuły > Terapia > Fitoterapia chorób przewodu pokarmowego

Panacea Nr 1 (22), styczeń - marzec 2008 strony: 14-17

Fitoterapia chorób przewodu pokarmowego

Stosowanie różnych postaci preparatów ziołowych jest powszechne w dolegliwościach przewodu pokarmowego. Około 51% chorych z takimi dolegliwościami stosuje różne preparaty ziołowe. Dotyczy to szczególnie dolegliwości przewlekłych lub nawracających. W chorobach wątroby ponad 30% chorych stosuje preparaty ziołowe, a w przypadkach nadwrażliwego jelita czyni to około 40% chorych [2, 6, 17]. Wiele z preparatów ziołowych poddano kontrolowanym badaniom klinicznym, jako podwójnie ślepe próby przy zastosowaniu placebo. Te właśnie programy badawcze są przedmiotem dalszych rozważań.

Camelia sinensis - zielona herbata

Herbata
Na wstępie warto zastanowić się, jak wielokrotnie spożywana herbata działa na przewód pokarmowy [10]. Najsilniej działającą postać, zieloną herbatę, otrzymuje się z młodych pędów różnych odmian rośliny herbacianej, najczęściej Camelia sinensis i Camelia assamica. Nazwa herbata pochodzi od łacińskiego słowa herba i chińskiego te. Herbata zawiera dużo flawonoidów, a jej postać zielona głównie pochodne polifenolowe - katechiny. Po zebraniu liście są zwijane i ogrzewane, aby inaktywować enzym oksydazą polifenolową, która utlenia katechiny do pochodnych teaflawiny i tearubiginy. Zielona herbata jest mało sfermentowaną postacią liści i zawiera wysokie stężenie katechin. Dłuższe działanie enzymu powoduje, że więcej katechin ulega przemianie do wyżej wymienionych związków, uzyskując kolor i aromat powszechnie znanej czarnej herbaty, która działa słabiej na przewód pokarmowy.


Mechanizm działania.
Badania farmakologiczne wykazały działanie przeciwzapalne i przeciwnowotworowe, które miałoby polegać głównie na hamowaniu powstawania wolnych rodników i hamowaniu karcynogenezy przez katechiny zawarte w herbacie. Ponadto pochodne kwasu garbnikowego okazały się silnym inhibitorem indukowanej syntazy tlenku azotu i cyklooksygenazy-2. Zawarte w herbacie katechiny dobrze wchłaniają się z przewodu pokarmowego, rozmieszczają się w całym organizmie, a szczególnie w przewodzie pokarmowym.
Działanie.
Substancje zawarte w zielonej herbacie hamują rozwój bakterii wywołujących powstawanie płytki nazębnej Staphylococcus mutans i Porphyromonas gingivalis. Ponadto hamują rozwój Helicobacter pylori, który jest przyczyną wielu dolegliwości żołądkowych, w tym również kancerogenzy. W obrębie jelit herbata działa także przeciwbakteryjnie. Stwierdzono, że hamuje rozwój Vibrio cholerae, Salmonella typhi, Campylobacter jejuni, Campylobacter coli, Shigella, Salmonella, Clostridium pseudomonas, Candida, Mycoplasma i Cryptococcus. Spożywanie dużych ilości zielonej herbaty, około 10 filiżanek dziennie, hamuje również wchłanianie cukrów, czynność lipazy i przeciwdziała wchłanianiu tłuszczów. Wymienione działania obserwowano głównie wśród populacji azjatyckich, na przykład w Japonii i w Chinach, gdzie spożywa się dużo zielonej herbaty.

Ostropest plamisty
Wyciągi z ostropestu plamistego Sylybum marianum stosowane były jako środek żółciopędny w chorobach wątroby już przez Pliniusza w I wieku n.e. Substancją działającą w ostropeście plamistym jest kompleks bioflawonoidów: sylibiny, sylidianiny i sylikrystyny, znany pod nazwą sylimaryny. Sylimaryna jest środkiem stosowanym w dolegliwościach wątroby przez 12% chorych. Standaryzowane preparaty ostropestu plamistego zawierają zwykle 70-80% sylimaryny. Najczęstszym wskazaniem do stosowania tego środka są choroby wątroby związane z alkoholizmem, ostre wirusowe zapalenie i przewlekłe stany zapalne tego narządu [2, 9, 11]. Mechanizm działania sylimaryny miałby polegać na działaniu antyoksydacyjnym, oszczędzającym glutation, antyfibrynolitycznym i blokującym toksyny. Ponadto sylimaryna pobudza polimerazę rybosomalną RNA, zwiększając syntezę białek w hepatocytach, hamuje powstawanie leukotrienów i prostaglandyn oraz izoenzymu CYP3A4, w układzie cytochromu P450, przez to hamuje metabolizm niektórych leków. Sylimaryna zapobiega także działaniu TNF, indukowanemu przez -amanitynę. Sylimarynę podaje się zwykle w dawkach 420 mg dziennie. Poddano leczeniu 170 chorych na alkoholową marskość wątroby, w próbie kontrolowanej za pomocą placebo. Terapię prowadzono przez 4-6 lat. Po 4 latach w grupie leczonej przeżyło 58% +/- 9%, a w grupie placebo 39% +/- 9% pacjentów (p=0,036) [5]. Korzystnych wyników nie potwierdził kolejny program badawczy [4], w którym leczono 200 chorych cierpiących na alkoholową marskość wątroby. Po 2 latach śmiertelność w grupie leczonej i po placebo była zbliżona. Przeprowadzono metaanalizę 14 badań, obejmujących 1209 chorych. W 4 badaniach stwierdzono niewielkie zmniejszenie śmiertelności u pacjentów cierpiących na przewlekłe choroby wątroby w porównaniu z placebo. Iloraz szans w grupie leczonej sylimaryną, w porównaniu z placebo, wynosił 0,8 (95% CI: 0,5-1,5). Inne trzy badania, mimo widocznej poprawy stanu chorych i jakości życia, nie osiągnęły statystycznej znamienności, jeśli chodzi o śmiertelność, z powodu zbyt małej ilości przypadków. Próby wątrobowe były podobne w grupie leczonej i otrzymującej placebo. Objawy niepożądane występowały rzadko i były podobne do spotykanych w grupie otrzymującej placebo. Najczęściej były to nudności i wymioty, biegunki i bóle brzucha, obserwowano też reakcje anafilaktyczne. Ponadto sylimaryna zmniejszała skuteczność doustnych środków antykoncepcyjnych.

Pistacia lentiscus - drzewo mastyksowe

Żywica z drzewa mastyksowego
Drzewo mastyksowe należy do rodzaju pistacja Pistacia lentiscus. Jego żywica była stosowana już przez starożytnych Greków oraz w X w. przez Arabów w leczeniu bólów, dyskomfortu oraz owrzodzeń przewodu pokarmowego [2, 17]. Mechanizm działania tego środka jest nieznany. Uważa się, że w grę może wchodzić działanie ochronne żywicy na śluzówkę żołądka lub antybakteryjne wobec Helicobacter pylori. Przeprowadzono badania na 38 chorych, cierpiących na chorobę wrzodową dwunastnicy. Podawano 1 g mastyksu doustnie przez 2 tygodnie, porównując wyniki leczenia z chorymi otrzymującymi placebo. Stwierdzono objawowo i endoskopowo poprawę w grupie otrzymującej mastyks 70-80%, a w grupie placebo tylko w 22% do 50% (p<0,01). Nie zanotowano poważniejszych działań niepożądanych.


Berberis vulgaris - berberys zwyczajny

Berberys
Z kory korzenia i owoców berberysu zwyczajnego Berberis vulgaris otrzymuje się szereg alkaloidów, w tym berberynę, berberubinę i inne [1, 2]. Berberyna była stosowana od wieków do leczenia biegunek. Używano jej w leczeniu biegunek wywołanych przez Vibrio cholerae, Escherichia coli i Giardia lamblia. Hamuje wydalanie elektrolitów, powstawanie enterotoksyn oraz działa rozluźniająco na mięśnie gładkie, zwalniając pasaż jelitowy, również poprzez blokowanie receptora muskarynowego. Rabbani i współpracownicy [16] przeprowadzili kontrolowane leczenie ostrych biegunek, wywołanych przecinkowcem cholery i pałeczką okrężnicy. Chorym, w przypadku biegunki wywołanej przez pałeczkę okrężnicy, podawano 400 mg siarczanu berberyny. W grupie leczonej berebryną znamiennie zmniejszyła się ilość płynnych stolców, w porównaniu z grupą otrzymującą placebo (42% wobec 20%, p<0,05). Podobnie w przypadku cholery, po 8 godz. terapii objętość stolców była znamiennie mniejsza niż w grupie placebo. Berberyna okazała się również znamiennie skuteczna w leczeniu inwazji pierwotniakiem Giardia lamblia. Badania wykazały, że działanie berberyny było bardzo zbliżone do skuteczności leczenia metronidazolem. W dawkach terapeutycznych lek był nietoksyczny. Wysokie dawki mogą powodować niedociśnienie, objawy podobne do grypy, zaburzenia dyspeptyczne. Berberyna wchodzi w interakcje z tetracyklinami. Jest przeciwwskazana u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią, ponieważ może hamować metabolizm bilirubiny u noworodków.

Mięta
Najczęściej stosowanym preparatem jest olejek z mięty pieprzowej Mentha piperita, który otrzymuje się za pomocą destylacji parą pod ciśnieniem. Również stosuje się napar z liści mięty, tak zwaną herbatę miętową [2, 6]. Środek ten stosowali już Egipcjanie, ponieważ miętę znajdowano w grobowcach datowanych na 1000 lat p.n.e. Także Rzymianie aromatyzowali wina i herbatę, posługując się miętą. Jako lek ma ona długą historię. Była stosowana w chorobach przewodu pokarmowego i w chorobie przeziębieniowej. Obecnie olejkiem z mięty pieprzowej leczy się zespół drażliwego jelita i objawy niestrawności. Głównym, czynnym składnikiem preparatów mięty jest mentol, cykliczny monoterpen, który blokuje kanały wapniowe, zależne od napięcia, przeciwdziałając w ten sposób skurczom mięśni gładkich przewodu pokarmowego. Preparaty mięty stosuje się w przeliczeniu na olejek miętowy 90 mg, około 0,1-0,4 ml, trzy razy dziennie. Olejek miętowy zwalcza szczególnie skutecznie objawy zespołu jelita drażliwego [6, 15]. Przeprowadzono metaanalizę 8 kontrolowanych programów badawczych, obejmujących 295 chorych, z czego w 5 programach (175 chorych) wprowadzono placebo. Lek stosowano przez 2 do 6 tygodni. Stwierdzono statystycznie znamienną poprawę wobec placebo (p<0,001). Działania niepożądane wystąpiły w 11% do 36%, były łagodne i polegały na wystąpieniu zgagi lub pieczenia w okolicy odbytu. Bardzo interesujące jest działanie połączonych olejku miętowego i kminku Carum carvi w leczeniu objawów dyspeptycznych, nie związanych z chorobą wrzodową żołądka [8, 12]. Stosowany preparat zawierał 90 mg olejku miętowego i 50 mg olejku kminkowego w kapsułce. Przebadano 39 chorych, lek stosowano przez 28 dni. Stwierdzono ustąpienie bólów, biegunki i poprawę jakości życia w 63%, w porównaniu z 25% w grupie placebo. Działanie preparatu złożonego było równie skuteczne jak leczenie z pomocą cisaprydu (69,7% wobec 70,2%). Ponadto wykryto, że olejek miętowy działa żółciopędnie i łagodzi wzdęcia wywołane pienieniem treści żołądkowej [7].


Glycyrrhiza glabra - lukrecja gładka

Lukrecja
Lukrecję otrzymuje się z korzeni rośliny lukrecja gładka Glycyrrhiza glabra. Była używana przez starożytnych Egipcjan w III w. p.n.e. jako lek od kaszlu, a w Indiach jako afrodyzjak. Stosowano również różne preparaty lukrecji w leczeniu choroby wrzodowej żołądka, przewlekłego zapalenia wątroby i w zapobieganiu nowotworom wątroby. Składnikiem czynnym w lukrecji jest kwas glicyryzynowy [13]. Ulegając hydrolizie, wywiera działanie przeciwzapalne, mineralokortykoidowe i przeciwwrzodowe [2, 13]. Mechanizm działania tego środka w chorobie wrzodowej żołądka miałby polegać na hamowaniu enzymów uczestniczących w metabolizmie prostaglandyn i zwiększeniu ukrwienia tkanek żołądka. Korzystne działanie środka wobec komórek wątroby nie zostało wyjaśnione do końca. Uważa się, że może to być działanie stabilizujące błonę komórkową, hamowanie stanu zapalnego wątroby, indukowanego przeciwciałami anty Fas oraz zahamowanie syntezy prostaglandyny F2. Stosowano wodny wyciąg z lukrecji (Stronger Neo- Minophagen - SNMC) w leczeniu chorych z przewlekłym zapaleniem wątroby, w kontrolowanych, podwójnie ślepych próbach. SNMC to preparat do wstrzyknięć dożylnych, który zawiera 0,2% glicyryzyny, 0,1% L-cysteiny i 2% glicyny w roztworze soli fizjologicznej. Po 4 tygodniach kuracji stwierdzono obniżenie stężenia transaminaz u 36% chorych. W przypadku przewlekłej postaci zapalenia wątroby typu C, leczenie za pomocą SNMC po 4 tygodniach wywoływało obniżenie ALT u 26% chorych, a nawet powrót stężenia ALT do normy u 10% badanych (p<0,02). Programy badawcze prowadzone w Japonii sugerują, że długotrwałe podawanie SNMC działało korzystnie w pierwotnym raku wątroby (HCC), przy czym działanie tego preparatu było skuteczniejsze w porównaniu z terapią interferonem. Niestety, leczenie preparatami lukrecji obarczone jest licznymi objawami niepożądanymi, głównie z powodu działania mineralotropowego. Występuje hipokaliemia, zatrzymanie płynów i nadciśnienie. Ponadto obniżenie stężenia testosteronu stwarza niebezpieczeństwo przedwczesnych porodów. Dlatego preparatów lukrecji nie powinno się podawać łącznie z diuretykami tiazydowymi oraz u chorych z nadciśnieniem, chorobami serca, nerek oraz w przypadkach impotencji, ciąży oraz u kobiet karmiących.


Zingiber officinale - imbir lekarski

Imbir
Surowiec otrzymuje się z wysuszonych kłączy rośliny imbiru lekarskiego Zingiber officinale. Znany był on już w starożytności - w Malezji, Indiach, Chinach oraz w Rzymie - jako lek w różnych chorobach, głównie w dolegliwościach przewodu pokarmowego [2]. Uważa się, że substancjami hamującymi wymioty w preparatach imbiru są głównie zingiberen (około 50% zawartości), zingierol i zingiberol. Mechanizm działania przeciwwymiotnego imbiru nie został poznany. Przyspieszenie pasażu jelitowego pod wpływem imbiru miałoby polegać na działaniu antagonistycznym wobec receptorów serotoninowych 5-HT3. Badano skuteczność preparatów imbiru w zwalczaniu wymiotów [3]. Poddano analizie 6 programów badawczych, uwzględniających wymioty w chorobie morskiej, poranne wymioty ciężarnych, wymioty po chemioterapii oraz wymioty pooperacyjne. Wyniki wypadły na korzyść preparatów imbiru w porównaniu z placebo, chociaż nie osiągnięto statystycznej znamienności (p< 0,052). We współczesnej pracy [18] badano wymioty u 70 kobiet ciężarnych, podając 1 g imbiru przez 4 dni, wyniki porównano z działaniem placebo. Natężenie nudności było mniejsze, a wymioty występowały rzadziej w grupie leczonej imbirem niż u ciężarnych otrzymujących placebo (p<0,014). Podobnie w badaniach na 120 ciężarnych cierpiących na poranne wymioty, po 125 mg wyciągu z imbiru podawanego parę tygodni wymioty występowały rzadziej niż po placebo [19]. U chorych leczonych imbirem nie obserwowano objawów niepożądanych. Jednak w próbach in vitro stwierdzono, że imbir przedłuża czas krzepnięcia. W związku z tym nie należy podawać tego środka chorym, którzy mają zaburzenia krzepliwości oraz przyjmującym leki przeciwkrzepliwe.

Uwagi końcowe
W przedstawionym przeglądzie uwzględniłem tylko niektóre prace, które odpowiadały wymogom medycyny opartej na faktach (Evidence Based Medicine). Nie wyczerpuje to tematu, ponieważ fitoterapia przewodu pokarmowego jest dziedziną rozległą, o bardzo starej tradycji. Nie sposób w pełni wyczerpać zagadnienia w krótkim przeglądzie. Ponadto należy pamiętać, o czym wielokrotnie wspominałem, że fitoterapia, aby uzyskać działanie, musi być długotrwała. W związku z tym wymaga dużej cierpliwości zarówno ze strony chorego, jak i lekarza. Tego rodzaju leczenie powinno być prowadzone przez doświadczonego lekarza specjalistę i nadaje się tylko w przypadkach przewlekłych chorób. Uwadze lekarza nie powinno umknąć, że preparaty ziołowe mogą wchodzić w groźne niekiedy interakcje z innymi lekami, których aktualnie chory zażywa. Tym bardziej, że wielu, zwłaszcza starszych chorych, często przyjmuje różne leki, w tym również ziołowe, bez zalecenia lekarskiego.

prof. dr hab. med. Konstanty Zbigniew Korolkiewicz

Prof. dr hab. med. Konstanty Zbigniew Korolkiewicz jest emerytowanym profesorem Akademii Medycznej w Gdańsku - Katedry i Zakładu Farmakologii. W czasie wojny kształcił się na tajnych kompletach w Wilnie, po wojnie w ramach ekspatriacji osiedlił się w Gdańsku. Po studiach medycznych doktoryzował się w roku 1962. Od roku 1988 prof. zwyczajny nauk medycznych. Był m.in. przez 30 lat [!] kierownikiem Katedry i Zakładu Farmakologii AM w Gdańsku, prorektorem i rektorem AM. Od 1998 r. na emeryturze. Autor licznych publikacji naukowych, członek wielu organizacji krajowych i międzynarodowych, m.in. Niezależnej Komisji Bioetycznej ds. Badań Naukowych przy AM w Gdańsku. Posiada liczne nagrody ministerialne i uczelniane.

Piśmiennictwo:
(1) Berberine. Altern. Med. Rev. 5, 175-77/2000; (2) Comar K.M., Kirby D.F. Herbal remedies in gastroenetrology. J.Clin.Gastroenterol. 39, 457-68/2005; (3) Ernst E., Pittler M.H. Efficacy of ginger of nausea and vomiting: a systematic review of randomized clinical trials. Br. J. Anaesth. 84, 367-71/2000; (4) Ferenci P. et al. Randomized controlled trial of silymarin treatment in patients with cirrhosis of the liver. J. Hepatol. 9, 105-113/1989; (5) Grigoleit H.G., Grigoleit P. Gastrointestinal pharmacology of peppermint oil. Phytomedicine 12, 607-611/2005; (6) Grigoleit H.G., Grigoleit P. Peppermint oil in irritable bowel syndrome. Phytomedicine 12, 601-606/2005; (7) Grigoleit H.G., Grigoleit P. Pharmacology and preclinical pharmacokinetics of peppermint oil. Phytomedicine 12, 612-16/2005; (8) Holtman G. et al. Effects of a fixed combination of peppermint oil and caraway oil on symptoms and quality of life in patients suffering from functional dyspepsia. Phytomedicine. 10, Suppl. IV, 56-57/2003; (9) Jacobs B.P. et al. Milk thistle for the treatment of liver disease: a systematic review and meta-analysis. Am. J. Med. 113, 506-515/2002; (10) Koo M.W.L., Cho C. H. Pharmacological effects of green tea on the gastrointestinal system. Eur. J. Pharmacol. 500, 177-85/2004; (11) Levy C. et al. Use of herbal supplements for chronic liver disease. Clin. Gastroenterol. Hepatol. 2, 947-56/2004; (12) Madissch A. et al. Treatment of functional dyspepsia with a fixed peppermint oil caraway oil combination as compared with cisapride: a multicenter reference-controlled double-blind equivalence study. Arzneimittelforschung. 49, 925- 32/1999; (13) Olukoga A., Donaldson D. Liquorice and its health implications. J.R.Soc.Health. 120, 83- 89/2000; (14) Pares A. et al. Effects of silymarin in alcoholic patients with cirrhosis of the liver: results of a controlled, double blind, randomized and multicenter trial. J. Hepatol. 28, 615-21/1998; (15) Pittler M.H. et al. Peppermint oil for irritable bowel syndrome: a critical review and metaanalysis. Am. J. Gastroenterol. 93, 1131-35/1998; (16) Rabbani G.H. et al. Randomized controlled trial of berberine sulfate therapy for diarrhea due to enterotoxigenic Escheria coli and Vibrio cholerae. J. Infect. Dis. 155, 979-84/1987; (17) Samochowiec L. Kompendium ziołolecznictwa. Wyd. II. Wyd. Med. Urban & Partner, Wrocław 2002; (18) Vutyavanich T. et al. Ginger for nausea an vomiting in pregnancy: randomized, double-masked, placebo controlled trail. Obstet. Gynecol. 97, 577-82/2001; (19) Willets K.E. et al. Effect of a ginger extract on pregnancy- induced nausea: a randomized controlled trial. Aust. N. Z. J. Obstet. Gynecol. 43, 139-44/2003.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.