Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 6
Artykuły > Badania > Estragon odkrywany na nowo

Panacea Nr 1 (22), styczeń - marzec 2008 strony: 9-11

Estragon odkrywany na nowo

Artemisia dracunculus - bylica estragon

Bylica estragon Artemisia dracunculus L.
Bylica estragon Artemisia dracunculus L. to inaczej bylica estragonowa, estragon, draganek, dragun, bylica głupich. Należy do rodziny astrowatych Asteraceae (dawniej złożone Compositae). Jest to aromatyczna bylina, która dorasta do 150 cm wysokości, wytwarza całobrzegie, niepodzielone liście, w zarysie lancetowate lub równowąskie, siedzące. Na szczytach łodyg znajdują się wiechy z licznymi, prawie kulistymi, zwisającymi koszyczkami. Kwiaty są zielonkawożółte, tylko rurkowe; brzeżne żeńskie, wewnętrzne obupłciowe. Roślina wytwarza liczne zdrewniałe, pełzające kłącza, których podobieństwo do węża lub smoka znalazło odzwierciedlenie w łacińskiej nazwie gatunku dracunculus (zdrobniała forma łacińskiego draco). Niektórzy autorzy wywodzą ją jednak od zniekształconej arabskiej nazwy estragonu tharchum. W polskich herbarzach i w literaturze kulinarnej z XV i XVI w. pojawiają się również inne synonimy, wywodzące się z łaciny i z języka arabskiego, takie jak bertram, biertram, tarhun oraz torhun, a nawet toruń ziele [!]. Pierwotnym obszarem występowania estragonu były środkowa i południowa Rosja, Syberia oraz zachodnia część Ameryki Płn. Przyjmuje się, że uprawę rozpoczęto w południowo-zachodniej Azji. Od średniowiecza estragon uprawia się również w Europie, gdzie jest rośliną dziczejącą, głównie na siedliskach ruderalnych.

Francuska i rosyjska
Zazwyczaj wyróżnia się dwie formy tego gatunku bylicy, które poza różnicami morfologicznymi wykazują również zróżnicowany skład olejku eterycznego, odpowiadającego w głównej mierze za właściwości aromatyczno-smakowe oraz lecznicze rośliny. Zwykle zawartość olejku w nadziemnych częściach estragonu waha się w granicach 0,25-3,1%. Forma rosyjska A. dracunculus charakteryzuje się jasną barwą liści, dojrzewającymi owocami oraz słabym zapachem. Zawiera olejek eteryczny, składający się w około 68% z monoterpenoidów. Dominującymi w olejku tej formy związkami są trans-anetol (izoestragol), a-transocymen, limonen, a-pinen, allo-ocymen, metyloeugenol, ß-pinen, ß-terpinolen, octan bornylu i dicyklogermakren. Forma francuska A. dracunculus subsp. dracunculoides, zwana również niemiecką lub prawdziwą, ma ciemnozielone, gładkie liście, rzadko kwitnie corocznie, a jej nasiona nie dojrzewają. Forma ta ma jednocześnie interesujące cechy organoleptyczne, które decydują o jej szerszym wykorzystaniu kulinarnym i dietetycznym. Stwierdzono, że składnikiem dominującym w olejku eterycznym formy francuskiej jest estragol. Wspólną cechą olejków obu form estragonu jest występowanie pochodnych fenylopropanoidowych jako głównych składników (anetol, metyloeugenol, metylochawikol = estragol). Ponadto w olejku stwierdza się zwykle obecność monoterpenów (np. ß-ocymen, limonen) , seskw iter penów (ß-kariofilen, a-kariofilen = humulen), a także hydroksyi metoksykumaryn.

Tradycja i współczesność
Na przestrzeni wieków ziele estragonu Herba dracunculi znajdowało różnorodne, przeważnie kulinarne zastosowania. Wykorzystywane było, i nadal się je stosuje, do przygotowania m.in. octu estragonowego, surówek ziołowych czy ruskiej zupy rybnej (ucha). Istnieją jedynie nieliczne doniesienia, dotyczące wykorzystania właściwości leczniczych tej rośliny. W tradycyjnym ludowym lecznictwie Iranu wysuszone nadziemne części estragonu były podawane doustnie przy padaczce, natomiast w Persji ziele stosowano do oczyszczania krwi oraz w bólach i zawrotach głowy. W Wielkiej Brytanii bliżej nieokreśloną odmianę estragonu stosowano jako środek w cukrzycy. Doniesienia piśmiennictwa z ostatnich lat wskazują na zainteresowanie autorów prac szerokim spektrum działania składników nadziemnych części bylicy estragonu. Inspiracją do podjęcia takich prac jest często tradycyjne zastosowanie ziela estragonu i jego przetworów w lecznictwie krajów Bliskiego Wschodu (Turcja, Iran, Irak). Interesujące są także próby wykorzystania estragonu lub jego składników w walce ze szkodnikami powodującymi straty w uprawie i przechowywaniu warzyw i zbóż.

Artemisia absinthium - bylica piołun

Aktywność przeciwdrgawkowa
Prowadzone ostatnio badania wskazują na obecność w zielu estragonu niewielkich ilości substancji o aktywności przeciwdrgawkowej, o budowie benzodiazepin. Występowanie w świecie roślin substancji o strukturze zbliżonej do syntetycznych leków przeciwdrgawkowych, przeciwlękowych, uspokajających i nasennych jest zjawiskiem interesującym i inspirującym do dalszych poszukiwań. Jednak działanie przeciwdrgawkowe kojarzone jest raczej z obecnością składników olejku. Według danych piśmiennictwa, olejek eteryczny z A. dracunculus, zawierający głównie trans-anetol (E-anetol), a-trans-ocymen (a-E-ocymen) i limonen hamował drgawki u myszy wywołane impulsem elektrycznym, zapobiegał też występowaniu konwulsji farmakologicznie prowokowanych po podaniu pentylenotetrazolu (PTZ). Efektywna dawka olejku, znosząca drgawki po pobudzeniu elektrycznym, wynosiła średnio 0,84 ml/kg masy ciała (0,66-1,01). Olejek estragonowy w średniej dawce 0,26 ml/kg masy ciała (0,18-0,38) zapobiegał powstawaniu drgawek po podaniu PTZ u myszy. Aktywność przeciwdrgawkową porównywano z klasycznymi syntetycznymi lekami przeciwpadaczkowymi (fenytoiną i etosuksymidem), traktując je jako punkt odniesienia. Za aktywność przeciwdrgawkową olejku estragonowego mogą być odpowiedzialne monoterpeny, których łączna zawartość w badanym olejku sięgała 60%, oraz trans-anetolu, będącego przedstawicielem fenylopropanoidów.

Olejek eteryczny
Autorzy tureccy poddali analizie olejek eteryczny, uzyskany z kilku gatunków rodzaju Artemisia (A. dracunculus, A. absinthium, A. santonicum, A. spicigera). Badania prowadzono w celu określenia składu olejku i jego aktywności przeciwgrzybiczej, przeciwbakteryjnej i antyoksydacyjnej. Głównymi składnikami badanego olejku z estragonu były Z-anetol 81,0%, Z-ß-ocimen 6,5%, E-ß-ocimen 3,1%, limonen 3,1% i metyloeugenol 1,8%. Stwierdzono, że olejek z A. dracunculus, stosowany w stężeniu 100 ug/ml, wykazuje umiarkowaną aktywność antyoksydacyjną (doświadczenie z użyciem DPPH). W badaniach in vitro zaobserwowano działanie fungistatyczne badanego olejku wobec patogenów roślin użytkowych Sclerotia sp. oraz aktywność przeciwbakteryjną. Były one jednak relatywnie niższe niż aktywność olejków otrzymanych z pozostałych badanych gatunków. Autorzy uzasadniają zaobserwowane różnice w aktywności badanych surowców odmiennym składem olejków przedstawicieli rodzaju Artemisia. W A. santonicum i A. spicigera głównymi składnikami olejku są monoterpeny cykliczne (1,8-cyneol, kamfora, terpinen-4-ol, borneol), w A. absinthium seskwiterpeny (chamazulen, pochodne nucyferolu, tlenek kariofilenu), w A. dracunculus wspomniane już fenylopropanoidy. Istnieją doniesienia piśmiennictwa, wiążące działanie fungistatyczne i działanie przeciwbakteryjne z obecnością w olejku eterycznym utlenionych pochodnych monoterpenowych. Wśród pozostałych składników nadziemnych części estragonu w literaturze wymieniane są głównie związki kumarynowe, polifenolowe i alkamidy. Badania autorów japońskich wskazują na obecność w wyciągach alkoholowo-wodnych z ziela estragonu 7-metoksykumaryny (herniaryny) o potencjalnym działaniu przeciwalergicznym. Badania prowadzono in vitro na granulocytach zasadochłonnych linii komórkowej szczurzej białaczki RBL-2H3, obserwując zmianę degranulacji bazofilów pod wpływem badanego wyciągu i jego składników. Zauważono, że zdolność do hamowania degranulacji komórek związana jest z obecnością grup funkcyjnych, zawierających tlen w pozycji 7 pierścienia kumarynowego (bezno-a-pironu).

Aktywność przeciwgrzybowa
Obszerne badania nad aktywnością przeciwgrzybową związków kumarynowych, występujących u przedstawicieli rodziny Asteraceae, prowadzone w ośrodkach naukowych w Austrii, wskazują na szczególne znaczenie 3-butyloizokumaryn jako substancji odpowiedzialnych za działanie fungistatyczne. Z kilku prób surowca, pozyskiwanych z różnych źródeł (ogrody botaniczne w Nowosybirsku, Taszkiencie i Krefeld), wyizolowano szereg 3-izobutylokumaryn: (E,Z)-artemidynę, 5-hydroksyartemidynę (artemidol), artemidynol, 8-hydroksyartemidynę, drakumerynę, kapilarynę, izowalerianian kapilaryny, (-)-(R)-2'-metoksydihydroartemidynę, (+)-(S,R)-epoksyartemidynę, (+)-(R)-E-3'-hydroksyartemidynę. Stwierdzono, że aktywność wobec komórek grzybów Pyricularia grisea i Cladosporium herbarum (jako szczepów testowych) wykazują 3-butylowe pochodne, natomiast sam szkielet izokumarynowy ma stosunkowo niewielkie działanie przeciwgrzybowe.

Działanie owadobójcze
Według doniesień piśmiennictwa, występujące w surowcu alkamidy - izobutyloamid kwasu deka-2E, 4Z-diynowego (pelitoryna), izobutyloamid kwasu undeka-2E, 4Z-dien-7,9-diynowego (neopelitoryna A) i piperydyloamid kwasu eka-2E, 4Z-dienowego (neopelitoryna B), w stężeniu 200 ug/ml, wykazywały działanie owadobójcze wobec Sitophillus oryzae i Rhyzopertha dominica - owadów czyniących szkody podczas przechowywania owsa i kukurydzy. Opisane działanie posiadała także herniaryna.

Działanie przeciwcukrzycowe
Etanolowy wyciąg z zamrożonych, nadziemnych części rosyjskiej formy estragonu analizowano pod kątem aktywności przeciwhiperglikemicznej. Badania przeprowadzono na myszach zdrowych oraz wykazujących objawy cukrzycy (typu 1 - indukowanej streptozoocyną - STZ, typu 2 - uwarunkowaną genetycznie - myszy KK-Ay). Stwierdzono, że podanie wyciągu z estragonu w dawce 500 mg/kg masy ciała na dzień przez 7 dni, myszom z genetycznie uwarunkowaną cukrzycą, spowodował zmniejszenie stężenia glukozy w ich krwi o 24% w porównaniu do zwierząt kontrolnych. Zastosowanie znanych leków przeciwcukrzycowych - tiazolidinedionu (troglitazonu) w dawce 30 mg/kg masy ciała na dzień oraz metforminy 300 mg/kg masy ciała na dzień spowodowało zmniejszenie stężenia glukozy o odpowiednio 28% i 41%. Zaobserwowano również zmiany w stężeniu insuliny we krwi myszy z cukrzycą typu 2. Wyciąg z estragonu powodował zmniejszenie stężenia insuliny o 33%, troglitazonu o 48%, a metforminy o 52%. Myszy z cukrzycą doświadczalnie indukowaną STZ również wykazywały reakcję na podanie wyciągu z estragonu, który powodował zmniejszenie stężenia glukozy o 20%. Działanie przeciwcukrzycowe wyciągu z estragonu prawdopodobnie związane jest z obecnością substancji o charakterze inhibitorów reduktazy aldolowej. Właściwości takie posiada kilka związków wyizolowanych z rosyjskiej formy estragonu: kwas 4,5-di-O-kawoilochinowy, dawidygenina, 6-demetoksykapilaryzyna, 2',4',-dihydroksy- 4-metoksydihydrochalkon.

Nietoksyczny
Równolegle przeprowadzono badania chromatograficzne etanolowego wyciągu z formy rosyjskiej i francuskiej estragonu. Stwierdzono różnice w obrazie chromatograficzym obu form oraz obecność flawonoidów, laktonów seskwiterpenowych oraz pochodnych kumaryn. Badania toksykologiczne etanolowego wyciągu z ziela estragonu nie wykazały jego toksycznego wpływu na organizm, szczury dobrze tolerowały dzienną dawkę 1000 mg/kg masy ciała. Nie zaobserwowano również negatywnych efektów długotrwałego (90 dni) podawania wraz z pokarmem wyciągu na zdrowie i zachowanie zwierząt doświadczalnych. W teście Amesa nie stwierdzono aktywności mutagennej wyciągu z rosyjskiej formy estragonu. Jak widać, estragon jest nie tylko cenioną aromatyczną przyprawą, ale także interesującym i inspirującym do dalszych badań potencjalnym surowcem leczniczym.

dr n. biol. Maciej Balcerek
dr n. farm. Daniel Modnickib>

Dr n. biol. Maciej Balcerek jest absolwentem Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi UMK w Toruniu. Pracę doktorską (2002) poświęcił fizjologii i genetyce kwitnienia. Obecnie pracuje jako adiunkt w Katedrze i Zakładzie Farmakognozji Collegium Medicum w Bygdoszczy UMK. Zainteresowania zawodowe: aktywność farmakologiczna i biologia roślin wykorzystywanych w lecznictwie i kosmetyce.

Dr n. farm. Daniel Modnicki jest absolwentem Wydziału Farmaceutycznego Akademii Medycznej w Łodzi (obecnie Uniwersytet Medyczny w Łodzi). Jego praca doktorska (2005) dotyczyła badań fitochemicznych kocimiętki cytrynowej. Aktualnie jest adiunktem w Katedrze i Zakładzie Farmakognozji Collegium Medicum w Bydgoszczy UMK. Zainteresowania zawodowe: chemia związków naturalnych pochodzenia roślinnego, surowce roślinne wykorzystywane w kosmetyce i dietetyce.

Piśmiennictwo:
Engelmeier D., Hadacek F., Hofer O., Lutz-Kutschera G., Nagl M., Wurz G., Greger H. Antifungal 3-butylisocoumarins from Asteraceae-Anthemideae. J. Nat. Prod. 67:19-25/Jan 2004; Kawałko M. J. Historie ziołowe, KAW Lublin, 1986. Kavvadias D., Abou- Mandour A., Czygan F.C., Beckmann H., Sand P., Riederer P., Schreier P. Identification of Benzodiaepines in Artemisia dracunculus and Solanum tuberosum. Rationalizing Their Endogenous Formation in Plant Tissue, Biochem. Biophys. Res Commun., 269:290-295/2000; Kordali S., Kotan R., Mavi A., Cakir A., Ala A., Yildirim A. Determination of the Chemical Composition of Antioxidant Acitivity of the Essential Oil of Artemisia dracunculus and of the Antifugal and Antibacterial Activities of Turkish Artemisia absinthium, A. dracunculus, A. santonicum, and A. spicigera, Essential Oils. J. Agric. Food Chem. 53:9452-9458/2005; Logendra S., Ribnicky D.M., Yang H., Poulev A., Ma J., Kennelly E.J., Raskin I. Bioassayguided isolation of aldose reductase inhibitors from Artemisia dracunculus. Phytochemistry 67:1539- 46/2006; Nowiński M. Dzieje upraw i roślin leczniczych. PWRiL, Wwa 1980; Podbielkowski Z. Rośliny użytkowe. WSiP, Wwa 1992; Podbielkowski Z. Słownik roślin użytkowych. PWRiL, Wwa 1985; Rejewski M. Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Przewodnik botaniczny. KiW, Wwa 1996; Rejewski M. Rośliny przyprawowe i używki roślinne. PWRiL, Wwa 1992; Ribnicky D.M., Poulev A., Watford M., Cefalu W.T., Raskin I. Antihyperglycemic activity of TarralinTM, an ethanolic extract of Artemisia dracunculus L., Phytomedicine 13:550- 557/2006; Ribnicky D.M., Poulev A., O`Neal J., Wnorowski G., Malek D.E., Jager E., Raskin I. Toxicological evaluation of the ethanolic extract of Artemisia dracunculus L. for use as a dietary supplement and in functional foods. Food Chem. Toxicol. 42:585- 98/2004; Saadali B., Boriky D., Blaghen M., Vanhaelen M., Talbi M. Alkamides from Artemisia dracunculus, Phytochemistry 58:1083-86/2001; Sayyah M., Nadjafnia L., Kamalinejad M. Anticonvulsant activity and chemical composition of Artemisia dracunculus L. essential oil. J. Ethnopharmacol. 94:283-287/2004; Watanabe J., Shinmoto H., Tsuschida T. Coumarin and flavone derivatives from estragon and thyme as inhibitors of chemical mediator release from RBL-2H3 Cells. Biosci Biotechnol. Biochem. 69:1-6/2005.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.