Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 7
Artykuły > Zioła przyprawowe > Tymianek

Panacea Nr 3 (16), lipiec - wrzesień 2006 strony: 30-31

Tymianek

Przypominam
wszystkiego przypomnieć nie zdołam:
Trawa... Za trawą - wszechświat...
A ja - kogoś wołam.
Podoba mi się własne w powietrzu
wołanie - I pachnie macierzanką
- i słońce śpi - w sianie.

Bolesław Leśmian
Z lat dziecięcych (fragm.)
Tymianek pospolity Thymus vulgaris L.
znany jest też pod nazwą macierzanka tymianek, włoska macierzanka, tymianek ogrodowy. Jest to wiecznie zielony półkrzew o wysokości 20-50 cm. Pędy ma liczne, rozgałęzione, dołem drewniejące. Liście drobne, krótkoogonkowe, szarozielone, od spodu sinawe, ułożone naprzeciwlegle. Główkowate kwiatostany, złożone z nibyokółków drobnych, różowych lub fioletowych kwiatów, zebrane są na szczytach pędów. Kwitnie od końca maja do końca czerwca. Tymianek tworzy cienki korzeń palowy, rozgałęziony i drewniejący. Owoc to poczwórna rozłupnia, zawierająca nasiona typu orzeszki, o jasnobrunatnej barwie, długości 0,7-1 mm. Roślina odznacza się silnym, tymolowym zapachem. Tymianek należy do cennych roślin miododajnych, chętnie oblatywanych przez pszczoły

Pachnie tymiankiem...
Tymianek jest jedną z najstarszych roślin leczniczych. Nazwa wywodzi się od greckiego słowa thýmon (łac. thymum). Jego znaczenie mogło być związane ze składaniem ofiar dymnych lub po prostu z kadzidłem. Grecy używali ziela tymianku jako kadzidła, jako przyprawy i w celach leczniczych. Pachnie tymiankiem... Tak żartobliwie mówiono o pisarzach greckich, reprezentujących styl attycki. W dialogu „Krytiasz” Platon opisuje wylesione i zerodowane wzgórza Attyki jako „pachnące tymiankiem i innymi ziołami [...] pastwiska dla pszczół”. Miód tymiankowy jest szczególnie ceniony w niektórych chorobach, zwłaszcza górnych dróg oddechowych. W Egipcie używano tymianku do balsamowania zwłok i dodawano do kadzidła. Hipokrates zaliczył tymianek do leków moczopędnych. Wzmianki znajdujemy również w dziełach Teofrasta, Dioskuridesa i Galena. Św. Hildegarda z Bingen zaleca tymianek jako środek, który „rozgrzewa i osusza, a gdy ktoś dobrych ziół i przypraw doda, przez swoje ciepło i swą moc zgniliznę bolących wrzodów odejmuje [...]. Wziąć cały tymianek, razem z zawisłą nad nim ziemią, uwarzyć i przyrządzić zeń kąpiel na poty. Tak często czyniąc, sprawić można, że ciepło i suchość ziela wespół z suchą zagrzaną wprzódy wspomnianą ziemią złe soki umniejszy, chyba że się to Bogu nie spodoba”...
W różne rejony Europy tymianek został przeniesiony prawdopodobnie przez Rzymian. W Anglii już w XI w. istniały jego uprawy. Rzymscy żołnierze zażywali kąpieli w naparze z ziela tymianku w celu nabrania tężyzny fizycznej, był on bowiem symbolem męstwa i odwagi. W średniowieczu haftowano gałązki tymianku na podarunkach dla rycerzy. Niektórzy średniowieczni znawcy zielarstwa zalecali tymianek jako środek skuteczny przy astmie, duszności, robakach, zatruciach i do „spędzenia martwego płodu”. Szkoccy górale pili herbatkę tymiankową dla dodania sobie odwagi i odpędzenia nocnych strachów.

Do Polski
tymianek dotarł za czasów królowej Bony, za pośrednictwem zakonników. Stanowił wówczas amulet, ofiarowany przez damy rycerzom w czasie turniejów. Używano go do leczenia ran, a niewiasty kąpiące się w naparze z jego ziela wierzyły, że kąpiel taka wpłynie na powiększenie ich biustu. Uważano, że herbata tymiankowa wzmacnia nerwy i uśmierza spazmy. Świeże ziela, prażone na patelni i przykładane na bolesne miejsca w formie kataplazmy, stanowiły lek przy artretyzmie, reumatyzmie i podbitych oczach. Uchodził też za środek zapobiegający zapłodnieniu i poronny.

Jako przyprawa
ceniony jest przede wszystkim w kuchni śródziemnomorskiej. Nadaje potrawom wyrazisty smak i aromat, dodawany jest do wieprzowiny, baraniny, gęsiny, kaczek, drobiu, cielęciny, wołowiny, ryb, mdłych zup i zawiesistych sosów. Jest nieodzownym składnikiem bulionów jarzynowych, a w kuchni śródziemnomorskiej wchodzi w skład bouget garni. We Francji znana jest zupa tymiankowa na piwie, która dawniej uchodziła za napój miłosny. Tymianek nadaje się doskonale do przyprawiania sosów ziołowych, dań z grilla, potraw warzywnych, zwłaszcza z pomidorów i warzyw strączkowych. Wspaniałą przyprawę do wielu potraw stanowi olej tymiankowy. Gałązkę świeżego tymianku należy włożyć do butelki, zalać oliwą z oliwek lub olejem słonecznikowym, dodając kilka ziarenek pieprzu i odstawić w ciemne miejsce na 2 tygodnie. Olej można stosować do duszonych mięs, sałatek warzywnych, befsztyków i steków.

Zupa zielona
Po garści szpinaku, szczawiu, pokrzywy, natki pietruszki, koperku, bazylii i tymianku. Posiekać i udusić przez 5 minut na maśle. Zalać wrzątkiem i zagotować, doprawiając do smaku solą, cukrem i sokiem z cytryny. Zdjąć z ognia i wymieszać z jogurtem. Na patelni zrumienić na maśle kromki bułki, natrzeć je czosnkiem, wyłożyć na talerze i zalać zieloną zupą.

Uprawa
Tymianek właściwy jest uprawiany zarówno w klimacie ciepłym, jak i umiarkowanym. Jest dobrze przystosowany do warunków klimatycznych Polski. Pod uprawę najlepiej przeznaczyć pole o wystawie południowej. Rośnie dobrze na glebach średniozwięzłych, przepuszczalnych, o wysokiej kulturze. Nie znosi gleb zakwaszonych, podmokłych i zbyt suchych. Szczególne znaczenie ma zachowanie dostatecznej wilgoci w glebie. Optymalny odczyn gleby powinien wynosić 5,5-6,5 pH. Na glebach kwaśnych o odczynie niższym niż 5,5 pH należy przeprowadzić wapnowanie najlepiej w formie węglanowej, a na glebach ubogich w magnez w postaci wapna magnezowego.
Tymianek uprawia się wyłącznie z nasion. Kiełkują równie dobrze na świetle, jak i w ciemności. Optymalna temperatura kiełkowania wynosi około 20°C. W praktyce ogrodniczej stosuje się siew nasion bezpośrednio na pole lub rozsady. Nasiona wysiewamy na początku kwietnia lub późną jesienią „pod grudę”, w rzędy co 40 cm. Przy uprawie z rozsady nasiona wysiewa się na rozsadniku w drugiej połowie sierpnia, w listopadzie lub na początku kwietnia - w rzędy co 15-20 cm. Rozsadę sadzi się na miejsce stałe, gdy rośliny osiągną 7-8 cm wysokości, w rozstawie 40x20 lub 30x20 cm.

Surowiec tymianku
to ziele Herba Thymi, zbierane dwukrotnie w sezonie wegetacyjnym - w okresie kwitnienia roślin. Drugi zbiór nie powinien być wykonany później niż pod koniec września. Zbytnie opóźnienie zbioru powoduje wymarzanie roślin w zimie. Ziele ścina się na wysokości 5-10 cm nad powierzchnią gleby, aby uzyskać szybki odrost pędów. Do zbioru należy używać ostrych narzędzi, aby nie podrywać systemu korzeniowego. Po zbiorze rośliny rozkłada się luźno i suszy w temperaturze nie przekraczającej 35°C w cieniu. Mniejsze ilości można suszyć powiązane w pęczki, zawieszone na sznurach. Tymianek schnie dobrze zachowując zieloną barwę liści. Suche ziele przechowuje się w skrzynkach wyłożonych papierem lub w torbach papierowych kilkuwarstwowych. Do celów kulinarnych przygotowuje się tzw. ziele otarte. W tym celu należy wysuszone pędy ocierać na sicie o oczkach 4-5 mm.
Suszone ziele zawiera do 3,5% olejku eterycznego, niekiedy nawet do 5,4%. W olejku znajduje się 20-50% pochodnych fenolowych - tymolu i karwakrolu - oraz cyneol, cymen, .-pinen, linalol, octan linalolu, borneol i octan bornylu. W zielu stwierdzono też zawartość garbników (do 10%), kwasów polifenolowych (kawowy, chlorogenowy), związki trójterpenowe (kwas ursolowy i oleanolowy), flawonoidy, substancje gorzkie, saponiny i składniki mineralne ze znaczną ilością litu.

Wyciągi wodne
tymianku wzmagają wydzielanie śluzu w górnych drogach oddechowych. Stosowane są jako środki wykrztuśne, zwłaszcza u dzieci i młodzieży oraz u osób w podeszłym wieku (Sirupus Thymi compositus). Ziele tymianku jest komponentem mieszanek ziołowych stosowanych przy kaszlu (Zioła do płukania gardła Species ad gargarisma FP VI, Zioła przeciwkaszlowe Species antibechicae FP VI, Zioła wykrztuśne Species expectorantes FP VI), astmie, działających żółciopędnie i wzmacniająco na układ nerwowy. Związki gorzkie pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, poprawiają trawienie i przyswajanie pokarmów, znoszą stany skurczowe w obrębie przewodu pokarmowego.

Zewnętrznie
tymianek stosowany jest do płukania jamy ustnej i gardła w stanach wywołanych przez bakterie ropotwórcze lub grzyby, a w postaci kompresów, okładów i przemywań jako środek w niektórych chorobach skórnych, jak łojotokowe zapalenie skóry i wypryski bakteryjne. Olejek tymiankowy stosuje się zewnętrznie jako składnik niektórych preparatów przeciwreumatycznych, działa silnie bakteriobójczo na wszystkie niemal drobnoustroje chorobotwórcze. Tymol wyizolowany z olejku, odkryty w 1719 r., wykorzystuje się w stomatologii do odkażania ubytków w zębach, wchodzi w skład past do zębów i płukanek do ust.

dr inż. Dorota Jadczak
- Akademia Rolnicza w Szczecinie, Katedra Warzywnictwa
dr inż. Monika Grzeszczuk
- Akademia Rolnicza w Szczecinie, Katedra Mikrobiologii i Biotechnologii Środowiska

Piśmiennictwo
Bremness L. Wielka księga ziół. Wyd. Wiedza i Życie, Wwa; Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa pod red. H. Strzeleckiej i J. Kowalskiego. PWN, Wwa 2000; Kawałko M. J. Historie ziołowe. KAW Lublin; Metera P. i D. Zioła dla wszystkich. IWZZ, Wwa 1999; Nowiński M. Dzieje upraw roślin leczniczych. PWRiL, Wwa 1983; Ortiz E.L. Wielka księga ziół i przypraw. Wyd. Twój Styl, 1998; Ożarowski A., Jaroniewski W. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. IWZZ, Wwa 1987; Podgórscy B i A. Polski zielnik kulinarny. Wyd. Kurpisz, 2003; Rejewski M. Rośliny przyprawowe i używki roślinne. PWRiL, Wwa 1983; Rumińska A. Rośliny lecznicze. Podstawy biologii i agrotechniki. PWN, Wwa 1983; Rumińska A. Poradnik plantatora ziół. PWRiL, Poznań 1991; Samochowiec L. Kompendium ziołolecznictwa. Wyd. Med. Urban&Partner, Wrocław 2002; Senderski M.E. Prawie wszystko o ziołach. Podkowa Leśna 2004; Tyszyńska-Kownacka D. Zioła w polskim domu. Wyd. Watra, Wwa.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Propolis, mleczko...
Nadciśnienie tę...
Mniszek lekarski
Lucerna - niedoce...
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Wąkrota azjatyck...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Rumianek
Zioła dla niemow...
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2018 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.