Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 5
Artykuły > Terapia > Fitoterapia w chorobach alergicznych cz.1

Panacea Nr 3 (16), lipiec - wrzesień 2006 strony: 22-25

Fitoterapia w chorobach alergicznych

Alergią, nadwrażliwością lub uczuleniem nazywa się zmianę reaktywności układu immunologicznego i wytworzenie swoistych przeciwciał - po kontakcie z substancją lub czynnikiem alergizującym, czyli alergenem. Po powtórnym zetknięciu organizmu z tym samym alergenem, występuje reakcja alergiczna. Jest ona następstwem uwolnienia z komórek tucznych (mastocytów tkanki łącznej) biochemicznych przekaźników wyzwalających alergiczne odczyny zapalne, takich jak histamina, prostaglandyny E2, leukotrieny B4 i C4.

Cechą charakterystyczną alergii jest jej swoistość i charakter nabyty.

Reakcje alergiczne objawiają się najczęściej odczynami skórnymi w postaci zapalenia skóry, zaczerwienienia i świądu oraz podrażnieniem błon śluzowych, przede wszystkim nosa i spojówek. Mogą też wystąpić reakcje alergiczne układowe (narządowe), z których najczęstszą jest astma oskrzelowa, oraz reakcje ogólnoustrojowe (wstrząs alergiczny).

Alergenami
mogą być różnorodne substancje organiczne pochodzenia roślinnego, zwierzęcego, drobnoustrojowego, nawet endogenne metabolity własne ustroju. Do najbardziej znanych alergenów pochodzenia roślinnego należą

Fiołek trójbarwny - Viola tricolor
pyłki
niektórych roślin, głównie traw (w tym zbóż), topoli, olchy, akacji, brzozy, drzew owocowych, chwastów (np. komosy Chenopodium sp.), szczawiu, bylic (Artemisia sp.) oraz licznych gatunków z rodziny Asteraceae (Compositae) - w tym popularnych roślin leczniczych, takich jak rumianek lekarski Chamomilla recutita, rumian szlachetny Anthemis nobilis i inne dzikorosnące rumiany, np. Anthemis cotula, spotykane jako domieszka surowca zielarskiego, mniszek lekarski Taraxacum officinale, wrotycz Tanacetum vulgare, nawłoć Solidago virgaurea.
Do roślin zielarskich, wykazujących działanie alergizujące, należą obok gatunków z rodziny astrowatych, również niektóre gatunki z innych rodzin botanicznych, które zawierają w swoim składzie związki salicylowe (głównie pochodne kwasu salicylowego), dające objawy skórne (najczęściej zaczerwienienia skóry i wysypkę), określane jako

alergia salicylowa
Do surowców zielarskich o tych właściwościach należą kora wierzby Cortex Salicis, kwiaty wiązówki błotnej Flos Ulmariae, kwiatostany lipy Inflorescentia Tiliae, kwiaty bzu czarnego Flos Sambuci. Związkami alergizującymi w roślinach są substancje olejkowe (monoterpeny, diterpeny, seskwiterpeny, laktony seskwiterpenowe), poza tym białka, glikopeptydy, polisacharydy i inne. Substancje te mogą znajdować się w pożywieniu, lekach, kosmetykach, różnorodnych produktach chemicznych (np. w artykułach chemii gospodarczej), najczęściej jednak w pyłkach kwiatowych i wydzielinach roślin (olejkach zapachowych). Częstymi alergenami są

Nawłoć wielkolistna - Solidago macrophylla
drobnoustroje
zarodniki grzybów (często z rodzaju Alternaria i Cladosporium), pasożyty, mikroskopijne roztocza, znajdujące się w kurzu, w sierści zwierząt, pierzu, owady i ich wydzieliny (jady).

Alergenami mogą być nawet produkty własnej przemiany materii (autoalergeny wydzielane przez własne tkanki). Alergenem może być każda substancja, która w wyniku kontaktu z ustrojem wywołuje objawy uczulenia.

Alergeny są wprowadzane do organizmu różnymi drogami - pozajelitowo, przez przewód pokarmowy, układ oddechowy, przez skórę.

Czynnikami alergizującymi
usposobiającymi do wystąpienia objawów uczulenia, mogą być też zmiany temperatury otoczenia, np. nagłe oziębienie, wilgoć, a także przewlekłe schorzenia takich narządów, jak wątroba, nerki, trzustka, przewód pokarmowy, chroniczne stany zapalne (np. migdałków, zębów, przyzębia), wewnątrzustrojowe ogniska ropne, pasożyty przewodu pokarmowego, choroby infekcyjne, zwłaszcza schorzenia górnych dróg oddechowych o charakterze nawracającym (w tym chroniczne bronchity i zapalenia gardła). Stwierdzono większą podatność na alergię ludzi przeżywających silny stres oraz cierpiących z powodu depresji, niekiedy polekowej.

Szanta zwyczajna - Marrubium vulgare
Odczyny alergiczne
zależnie od mechanizmów ich powstawania, dzieli się na cztery typy, z których najczęstsze są odczyny wczesne (natychmiastowe) oraz odczyny późne. Odczyny wczesne są związane ze specyficznymi przeciwciałami krążącymi we krwi, indukującymi reakcję alergiczną. W tym przypadku reakcja pojawia się natychmiast lub po kilku - kilkunastu minutach po wprowadzeniu alergenu do ustroju. Odczyny późne, zależne od rozpadu komórek tucznych (mastocytów) i uwolnienia mediatorów alergicznych stanów zapalnych, występują zwykle po upływie kilku lub kilkudziesięciu godzin od kontaktu z alergenem. Jednym z typów alergii wczesnej jest

wstrząs anafilaktyczny
który może powstawać m.in. po podaniu dożylnym surowic odpornościowych (szczepionek), niektórych antybiotyków (zwłaszcza penicyliny i innych antybiotyków β-laktamowych) oraz leków, także po ukąszeniu przez owady (osy, pszczoły, owady), rzadziej po dostaniu się alergenu do organizmu drogą wziewną. Obserwuje się w nim zmiany w układzie krążenia, zaburzenia rytmu serca, duszność, niekiedy obrzęk błon śluzowych nosa i krtani. Mogą wystąpić również zmiany skórne - pokrzywka, rumień i inne.

Wstrząs anafilaktyczny jest ciężkim stanem organizmu i może zagrozić życiu, toteż bezwzględnie wymaga szybkiej interwencji lekarskiej i podania w iniekcjach silnie działających sterydowych leków przeciwalergicznych.

Do odczynów alergii wczesnej zalicza się ponadto dychawicę oskrzelową (czyli astmę), katar sienny, niektóre rodzaje migreny, obrzęk Quinckego, wyprysk atopowy u niemowląt (tzw. skaza atopowa, czyli atopia).
Niektóre choroby alergiczne, zwłaszcza w przypadku występowania uogólnionych zmian, bywają groźne dla życia, wszystkie zaś uczulenia, niezależnie od nasilenia zmian ustrojowych, są uciążliwe i trudne do leczenia (chociażby tylko objawowego), co znacznie pogarsza stan ogólny zdrowia.

Wiesiołek dwuletni - Oenothera biennis
Zapobieganie
reakcji alergicznej organizmu polega na rozpoznaniu swoistych alergenów – czyli identyfikacji substancji i czynników, które wywołały odczyn alergiczny - i unikanie ich przez całe życie. W cięższych przypadkach choroby alergicznej stosuje się, pod kierunkiem lekarza-alergologa, odczulanie chorego przez podawanie odpowiednich szczepionek. Stosowane mogą być również różnorodne leki syntetyczne, substancje roślinne oraz surowce zielarskie o działaniu przeciwalergicznym: hamujące uwalnianie histaminy, będącej neuroprzekaźnikiem reakcji alergicznej (czyli leki o działaniu przeciwhistaminowym); blokujące receptory histaminy i innych mediatorów reakcji alergicznej (głównie leukotrieny); hamujące reakcję antygen - przeciwciało (np. glikokortykosteroidy).

Fitoterapia
Właściwości przeciwalergiczne (w różny sposób) wykazują niektóre flawonoidy, np. kwercetyna (podawana razem z solami wapnia) i jej pochodne (m.in. rutyna, zwłaszcza w preparatach z kwasem askorbinowym), apigenina, myrycetyna, bajkalina i bajkaleina (z korzeni Scutellaria baicalensis).
Duże znaczenie ogólne w leczeniu chorób alergicznych mają surowce zielarskie flawonoidowe, np. ziele fiołka trójbarwnego Herba Violae tricoloris, liść brzozy Folium Betulae, ziele nawłoci Herba Solidaginis, ziele skrzypu Herba Equiseti, ziele rdestu ptasiego Herba Polygoni avicularis; także surowce antocyjanowe, np. kwiaty bławatka Flos Cyani w alergiach ocznych, liście i owoce czarnej porzeczki, owoce bzu czarnego, owoce aronii, owoce czarnej jagody (stosowane również w alergiach ocznych) i inne.

Drogi oddechowe
Podbiał pospolity - Tussilago farfara
W leczeniu stanów alergicznych dróg oddechowych (głównie oskrzeli) stosuje się od dawna aminek egipski (owoc keli) Ammi visnaga (Fructus Ammi visnagae). Działa rozkurczowo na mięśnie gładkie oskrzeli (także jelit, dróg żółciowych, moczowodów i pęcherza moczowego). Rozszerza też naczynia wieńcowe. Nalewkę z owoców keli Tinctura Ammi visnagae stosuje się w niewydolności wieńcowej, mało nasilonych stanach dławicy piersiowej i astmy oskrzelowej.
Podstawowym składnikiem leczniczym rumianku pospolitego Chamomilla recutita jest olejek eteryczny, zawierający m.in. chamazulen. Wykazuje on działanie przeciwzapalne, polegające na hamowaniu wyzwalania endogennej histaminy, pobudzaniu czynności układu makrofagów oraz wzmaganiu aktywności fagocytowej leukocytów. Działa również przeciwalergicznie, przeciwskurczowo, wiatropędnie, a także słabo bakteriobójczo. Stosowany jest powszechnie w preparatach zielarskich i wskazany w licznych stanach chorobowych, w tym o podłożu alergicznym, jak w astmie oskrzelowej, katarze siennym, alergicznym zapaleniu skóry.
Szanta zwyczajna Marrubium vulgare. Jej ziele Herba Marrubii zawiera diterpeny (głównie marubinę 0,6-1%), ponadto garbniki, fitosterole, cholinę, kwasy organiczne, olejek lotny. Marubina jest związkiem o gorzkim, ściągającym smaku i właściwościach żółciopędnych. Ziele szanty to lek żółciopędny i wykrztuśny, także przeciwastmatyczny. Stosowane jest najczęściej w mieszankach ziołowych w zapaleniu oskrzeli, astmie, kaszlu, przeziębieniu, także w chorobach wątroby i dróg żółciowych (w przypadku zmniejszonego wydzielania żółci i utrudnionego jej przepływu z powodu skurczu przewodów żółciowych).
Tarczyca bajkalska Scutellaria baicalensis. Jej korzeń Radix Scutellariae zawiera duże ilości flawonoidów typu lipofilnego (20-26%), m.in. bajkalinę (12-17%), bajkaleinę, wogoninę, wogonozyd, skutelareinę, oroksylinę, skulkapflawon. Zespół flawonoidów tego surowca wykazuje wiele kierunków działania biologicznego i farmakologicznego, m.in. działa silnie przeciwzapalnie i przeciwalergicznie, w tym przeciwastmatycznie. Hamuje świąd, również na tle alergicznym. Przetwory galenowe (odwary) i ekstrakty z surowca są stosowane w leczeniu astmy alergicznej oraz niektórych schorzeń dermatologicznych na tle bakteryjnym (trądzik młodzieńczy) i uczuleniowym, w tym alergicznego zapalenia skóry, oraz w terapii brunatnych plam pigmentowych (melaninowych) na skórze - flawonoidy tarczycy bajkalskiej, zwłaszcza bajkalina, hamują tyrozynazę, co wywołuje przekształcenie melaniny w postać niepigmentacyjną).
Ogórecznik lekarski - Borago officinalis
Bio-oleje: wiesiołkowy Oleum Oenotherae oraz ogórecznikowy Oleum Boraginis, zawierające kwas gamma-linolenowy (GLA). Wytwarzany w organizmie, GLA jest pośrednim produktem przemiany egzogennego kwasu linolenowego (pochodzącego głównie z olejów roślinnych) do kwasu dihomo-gamma-linolenowego oraz kwasu arachidonowego. Oba te kwasy uczestniczą w dalszych przemianach metabolicznych lipidów, prowadząc do otrzymania hormonów tkankowych - prostaglandyn, leukotrienów i tromboksanów. GLA podaje się leczniczo, gdy upośledzony jest szlak tych endogennych przemian, m.in. w atopii (wyprysku atopowym niemowląt), w przewlekłych chorobach alergicznych skóry, w nawracających zakażeniach bakteryjnych i wirusowych dróg oddechowych, w astmie oskrzelowej. Źródłem GLA jest mleko kobiece (naturalny czynnik zapobiegający atopii u niemowląt) oraz niektóre oleje roślinne, jak olej z nasion wiesiołka dwuletniego Oenothera biennis lub wiesiołka dziwnego Oenothera paradoxa, olej ogórecznikowy z nasion ogórecznika lekarskiego Borago officinalis, olej z nasion czarnej porzeczki Oleum Ribis nigri. Także niektóre glony (syn. algi), np. Spirulina maxima zawierają, obok innych składników, kwas gamma-linolenowy.

Także lukrecja i podbiał
Oprócz wymienionych wyżej surowców, w leczeniu różnych chorób alergicznych, w tym astmy oskrzelowej oraz w leczeniu alergicznego zapalenia błon śluzowych nosa (kataru siennego), stosuje się, najczęściej w mieszankach i preparatach złożonych, lukrecję gładką Glycyrrhiza glabra, lepiężnika japońskiego Petasites japonicus, biedrzeńca mniejszego Pimpinella saxifraga, biedrzeńca anyż Pimpinella anisum, doględę wielką Grindelia robusta, rosiczkę okrągłolistną Drosera rotundifolia, bluszcz pospolity Hedera helix, mikołajka polnego Eryngium campestre, dziewannę wielkokwiatową Verbascum thapsiforme, podbiał pospolity Tussilago farfara i inne surowce roślinne. Ekstrakty z korzenia i ziela biedrzeńca mniejszego Radix et Herba Pimpinellae są podstawą wytwarzania znanych preparatów wykrztuśnych i przeciwastmatycznych.

Lukrecja gładka - Glycyrrhiza glabra
Astma oskrzelowa
Leki roślinne mogą być pomocne w stanach przewlekłych. Stosuje się wymienione wyżej nasiona z aminka egipskiego, z korzenia biedrzeńca mniejszego, z ziela doględy i ziela stroiczki Herba Lobeliae. Częstym składnikiem preparatów przeciwastmatycznych jest alkaloid przęśli Ephedra distachya - efedryna.

Alergiczne zapalenie oczu
W fitoterapii jest stosowany przede wszystkim świetlik lekarski Euphrasia officinalis, a w krajach Europy Zachodniej i Ameryki - argemon meksykański Argemone mexicana oraz różne gatunki lepiężników: różowy Petasites hybridus i japoński Petasites japonicus.

Bona śluzowa
W alergicznym zapaleniu błony śluzowej nosa allergic rhinitis w zachodniej i azjatyckiej fitoterapii używa się obecnie najczęściej ekstraktów z lepiężnika japońskiego Petasites japonicus (ekstrakty - Butterbur Ze 339).

prof. dr hab. Eliza Lamer-Zarawska
- kierownik Katedry Biologii i Botaniki Farmaceutycznej Akademii Medycznej we Wrocławiu


Prof. dr hab. Eliza Lamer-Zarawska jest od 1981 roku kierownikiem Katedry Biologii i Botaniki Farmaceutycznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Jest profesorem nauk farmaceutycznych z zakresu farmakognozji. W latach 1987-93 pełniła funkcję Prodziekana Wydziału Farmaceutycznego AM we Wrocławiu. Od roku 1998 nadal jest członkiem Komisji Leku Naturalnego i Biotechnologii w Komitecie Nauk o Leku PAN. Opublikowała ponad 200 oryginalnych prac twórczych i przeglądowych, 8 książek popularnonaukowych z zakresu ziołolecznictwa i kosmetyki naturalnej, 7 patentów, w tym 2 patenty wdrożone do produkcji leków, m.in. Oeparol (olej leczniczy z nasion wiesiołka dziwnego Oenothera paradoxa Hudziok, odmiany wrocławskiej - Amar).


Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.