Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 5
Artykuły > Rośliny lecznicze > Borówka czernica

Panacea Nr 4 (21), październik - grudzień 2007 strony: 5-7

Borówka czernica

Czy antocyjany borówki czernicy poprawiają widzenie w nocy?

Brytyjscy piloci z Royal Air Force (RAF) podczas wojny jadali przed nocnymi lotami bojowymi dżem z czarnych jagód, aby lepiej widzieć w ciemności. Czy słusznie? Ta niezwykła okoliczność dała początek badaniom, ale i sporom między specjalistami, trwającym już prawie 70 lat! Czy antocyjany borówki czernicy rzeczywiście poprawiają widzenie w ciemności?

Stosowanie czarnych jagód w medycynie sięga wieków średnich. W XVI w. zielarze zalecali je w różnych dolegliwościach - kaszlu, gruźlicy płuc, nawet w chorobach wątroby.

Prowadzone badania znacznie ograniczyły dawne wskazania, ale jednocześnie pozwoliły na poznanie cennych właściwości farmakologicznych czarnej jagody i na ustalenie jej nowych zastosowań w lecznictwie.

Borówka czernica Vaccinium myrtillus
z rodziny wrzosowatych Ericaceae to gatunek występujący pospolicie w północnej i środkowej Europie, Ameryce Pn. i w Azji. W Polsce spotykamy ją na obszarze całego kraju, także w górach, aż do wysokości 1800 m n.p.m. Mała krzewinka o wysokości 15-30 cm, o cienkich liściach, pojedynczych kwiatach w kątach liści, o koronie czerwonawozielonej lub zielonawobiałej, kwitnąca od kwietnia do czerwca, tworzy poszycie leśne w borach sosnowych i świerkowych, na glebach wilgotnych i kwaśnych.

Owoce
borówki czernicy Myrtilli fructus to czarne jagody o wspaniałym smaku. Chętnie je zjadamy surowe lub w postaci przetworów. Sok z jagód czernicy używany jest w tkactwie artystycznym do barwienia wełny, bawełny i jedwabiu (po zaprawieniu ałunem) na fioletowo, a tkanin lnianych- na błękitno.

Właściwości lecznicze
warunkuje bogaty zespół związków czynnych. Największe znaczenie mają garbniki, głównie pochodne katechiny, epikatechiny i antocyjany - glukozydy, galaktozydy i arabinozydy pochodne delfinidyny, cyjanidyny, peonidyny, petunidyny i malwidyny (15 związków) oraz dwa sambubiozydy cyjanidyny i delfinidyny. W jagodach występują też procyjanidyny B1 i B4, flawonoidy, kwasy organiczne i kwas elagowy. Istotny dla aktywności antyoksydacyjnej czarnych jagód jest resveratrol, którego obecność wykryto w surowcu w roku 2004.

Owoce borówki, ze względu na działanie ściągające garbników, są zalecane wewnętrznie w biegunkach, szczególnie u dzieci, zewnętrznie w stanach zapalnych błony śluzowej jamy ustnej i gardła. Duże dawki działają przeciwrobaczo.

Dawniej stosowano liście borówki czernicy w leczeniu lekkich przypadków cukrzycy, ale straciły one znaczenie w terapii, ze względu na możliwość zatruć. Obecnie największe zastosowanie w lecznictwie ma

Kompleks antocyjanów
wykazujących różnorodne właściwości farmakologiczne i związane z tym różne kierunki działania. Jednym z ważniejszych jest poprawa przepływu krwi w naczyniach żylnych, szczególnie kapilarnych, oraz zwiększanie ich szczelności. W badaniach na szczurach stwierdzono, że antocyjany czernicy chronią ściany żył i kapilar przed wzrostem przepuszczalności, powodowanym przez nadciśnienie. Może to być wynik hamowania aktywności elastazy - enzymu proteolitycznego, powodującego degradację włókien kolagenowych ścian naczyń. W innym badaniu antocyjany czernicy dwukrotnie silniej niż rutyna zmniejszały przepuszczalność naczyń, indukowaną chloroformem u królików i szczurów. Podane dożylnie chomikom syryjskim, poprawiały przepływ krwi, szczególnie w naczyniach kapilarnych mięśni szkieletowych i skóry. Także u chomików syryjskich zmniejszały uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych, powstałe w wyniku niedokrwienia i reperfuzji, powodując zmniejszenie adhezji leukocytów do ścian naczyń, działając ochronnie na endotelium i poprawiając przepływ krwi w kapilarach. W badaniach wpływu antocyjanów czernicy na naczynia wieńcowe, izolowane z serc świń, stwierdzono, że powodują one rozkurcz naczyń wieńcowych, nawet w bardzo niskich stężeniach, zapobiegając zmniejszeniu relaksacji naczyń (powodowanemu przez negatywny wpływ wolnych rodników tlenowych).

W cukrzycy
Zwiększanie przepuszczalności ścian kapilar i różnego rodzaju zaburzenia krążenia obserwowane są u diabetyków oraz u zwierząt z eksperymentalnie wywołaną cukrzycą. Dobrym sposobem zapobiegania powikłaniom powodowanym przez tę chorobę może być stosowanie owoców czarnej jagody. Skuteczność wyciągu z tego surowca w hamowaniu rozwoju wczesnych stadiów retinopatii (słabszą wprawdzie niż trokserutyny) wykazano w badaniach na szczurach. W innej pracy stwierdzono, że antocyjany borówki czernicy zmniejszały przenikanie albumin przez ściany kapilar i zapobiegały uszkodzeniu śródmiąższowych naczyń limfatycznych u szczurów, z doświadczalnie wywołaną cukrzycą. Długoterminowe podawanie preparatu antocyjanowego cofało już istniejące, spowodowane przez cukrzycę zmiany w przepuszczalności kapilar.

Działanie przeciwwrzodowe
Znane jest także hamowanie powstawania wrzodów żołądka i dwunastnicy, indukowanych przez kwas octowy, etanol, stres, niesterydowe leki przeciwzapalne u zwierząt doświadczalnych - przez podawanie wyciągu z czarnych jagód.

Aktywność przeciwutleniająca
Wiele prozdrowotnych działań antocyjanów borówki czernicy jest warunkowanych przez ich wysoką aktywność przeciwutleniającą. Wyciąg z owoców borówki w badaniach in vitro chronił frakcję LDL cholesterolu przed utlenieniem, w stężeniu 15-20 ug/ml, redukując powstawanie nadtlenków lipidów. Silne działanie antyoksydacyjne antocyjanów czernicy warunkowało hamowanie całego szeregu reakcji utleniania, powodowanych przez stres oksydacyjny, prowadzących do zmian degeneracyjnych w układzie dopaminergicznym, wiązanych z patogenezą choroby Parkinsona. W hodowli szczurzych hepatocytów antocyjany czernicy, w stężeniu 500 ug/ml, działały cytoprotekcyjnie, chroniąc przed uszkodzeniami powodowanymi przez wolne rodniki, generowane przez alkohol allilowy. Także z silną aktywnością antyoksydacyjną antocyjanów borówki czernicy wiąże się najsilniejsze, wśród badanych 10 wyciągów z owoców jagodowych, hamowanie wzrostu komórek ludzkiej leukemii HL 60 i raka jelita grubego HCT 116 oraz indukowanie apoptozy w tych komórkach.

Czarne jagody mogą się stać cennym lekiem w prewencji chorób, w których patogenezie ma udział stres oksydacyjny.

Zaburzenia wzroku
Antocyjany borówki czernicy mają obecnie największe znaczenie w leczeniu i prewencji zaburzeń wzroku. To także wiąże się w pewnym stopniu z ich aktywnością antyoksydacyjną. Powstawanie katarakty i degeneracja plamki żółtej są głównymi przyczynami pogarszania ostrości wzroku i ślepoty u osób starszych. W patogenezie tych zmian istotną rolę mają uszkodzenia powodowane przez wolne rodniki. W badaniach na szczurach, narażonych na działanie wolnych rodników, po 3 miesiącach stwierdzono u 70% zwierząt kataraktę i zmiany degeneracyjne w plamce żółtej. Podawanie zwierzętom wyciągu z owoców borówki czernicy zapobiegało całkowicie występowaniu zmian w rogówce i plamce żółtej. Wykonano wiele badań klinicznych efektywności terapeutycznej wyciągów antocyjanowych z owoców borówki czernicy, ale tylko jedno, z udziałem 51 pacjentów, dotyczyło wpływu tego leku na rozwój katarakty starczej u ludzi. Wyciąg z czarnych jagód, przyjmowany z witaminą E przez cztery miesiące, powodował hamowanie rozwoju zmian, a nawet obserwowano zmniejszenie zmętnienia rogówki. Niekontrolowane wprawdzie i dość słabe metodologicznie badania wskazywały także na poprawę wrażliwości siatkówki i zwiększenie pola widzenia u pacjentów z krótkowzrocznością i jaskrą - w wyniku leczenia antocyjanami czernicy przez 6 miesięcy. Badanie kliniczne z randomizacją, podwójnie ślepą próbą i kontrolą placebo, z udziałem 40 pacjentów z retinopatią spowodowaną przez cukrzycę lub nadciśnienie, wykazały skuteczność preparatu Myrtocyan (wyciąg z czarnych jagód, zawierający 25% antocyjanów), stosowanego przez miesiąc, i poprawę u 77-90% leczonych pacjentów (stwierdzoną badaniami angiograficznymi). Podobne wyniki uzyskano u pacjentów z wczesnym stadium retinopatii cukrzycowej, podając Myrtocyan przez 12 miesięcy. Ten sam preparat, podawany 30 zdrowym ochotnikom, hamował agregację płytek krwi, indukowaną przez kolagen i ADP.

Na zaburzenia krążenia
Liczne prace kliniczne potwierdziły korzystny wpływ na krążenie obwodowe - u pacjentów z zaburzeniami krążenia żylnego - różnych preparatów antocyjanów borówki czernicy. Preparat flawonoidowy Colladen, zawierający wyciągi z nasion winogron, owoców borówki czernicy i żurawiny błotnej, zmniejszał zatrzymywanie wody u kobiet w okresie przedmiesiączkowym i poprawiał stan nóg, usuwając uczucie ich ciężkości.

Piloci RAF-u mieli rację?
Wyniki badań wskazują na liczne możliwości stosowania preparatów zawierających antocyjany borówki czernicy w lecznictwie. Ogromne znaczenie dla pacjentów ma wpływ tych związków na widzenie przy złym oświetleniu. Największa liczba badań klinicznych, bo aż 30, dotyczyła właśnie wpływu antocyjanów borówki na widzenie w nocy. Poprawa widzenia przy braku światła jest bardzo ważna dla kierowców, pilotów i ludzi starszych, często ze zmianami degeneracyjnymi w oczach.

Wpływ antocyjanów borówki na widzenie w nocy wynika z przyspieszania regeneracji rodopsyny, zwanej też purpurą wzrokową, z aktywności enzymów w siatkówce i poprawy mikrokrążenia.

W świetle tych badań piloci RAF-u mieli rację! Jadanie dżemu z czarnych jagód poprawiało ostrość widzenia w nocy, pozwalało na szybsze dostosowanie się do ciemności i szybsze odzyskiwanie ostrości widzenia po ostrym błysku światła. Późniejsze badania, wykonane w latach 60., potwierdziły obserwacje z czasów wojny! W jednym z nich brało udział 40 wojskowych pilotów odrzutowców i helikopterów, podzielonych na dwie grupy. Grupa leczona przyjmowała tabletki Difrarelu, zawierające po 100 mg antocyjanowego wyciągu z czarnych jagód i 5 mg beta karotenu. Była też grupa kontrolna placebo. Uczestnicy badań raportowali łatwiejsze odzyskiwanie ostrości widzenia po gwałtownym błysku. Przyjmujący lek odczuwali mniejsze zmęczenie wzroku i poprawę adaptacji do gorszego oświetlenia. W badaniu z udziałem starszych pacjentów Difrarel, po 6 dniach leczenia, spowodował znacząco szybszą adaptację do ciemności.

 

Wątpliwości
Jednak nie wszystkie badania dały tak pozytywne wyniki. Praca kliniczna - wykonana w roku 2000, zgodnie z GCP, z udziałem 15 zdrowych, młodych i dobrze widzących mężczyzn, którzy podzieleni na dwie grupy, przyjmowali 160 mg/d wyciągu, zawierającego 25% antocyjanów lub placebo, przez 21 dni - nie wykazała leczniczego wpływu antocyjanów czernicy. Nie było istotnych statystycznie różnic między grupą przyjmującą lek, a grupą placebo w ostrości widzenia nocą i w zdolności oceny kontrastu przy gorszym oświetleniu. Odmienne wyniki, uzyskane w różnych badaniach, mogą być spowodowane stosowaniem różnych dawek i preparatów o niejednakowej zawartości związków czynnych oraz różnych metod oceny skuteczności. Metaanaliza prób klinicznych, dotyczących wpływu antocyjanów borówki czernicy na widzenie w nocy, wykonana w roku 2004, ocenia, że badania nie potwierdzają hipotezy o wpływie tych związków na widzenie w nocy, a znaczna część badań budzi wątpliwości pod względem metodologicznym. Ta surowa, ostrożna ocena nie zmienia faktu powszechnego stosowania preparatów z czarnych jagód w zaburzeniach widzenia, wynikającego z pozytywnych ocen skuteczności w wielu pracach i doświadczeń pacjentów. Zresztą, nawet autorzy metaanalizy w podsumowaniu stwierdzają, że uzyskane wyniki badań klinicznych i badań na zwierzętach wskazują na potrzebę dalszych prac, szczególnie z udziałem pacjentów z zaburzeniami widzenia w nocy.


Spór o to, czy antocyjany borówki czernicy poprawiają widzenie w nocy, czeka ciągle na rozstrzygnięcie!

Syndrom przewlekłego zmęczenia
Być może, zanim jeszcze ten problem zostanie wyjaśniony, owoce borówki czernicy znajdą nowe zastosowanie. Syndrom przewlekłego zmęczenia - dolegliwość trapiąca 522 kobiety i 291 mężczyzn na 100 000 ludności, o nie wyjaśnionej w pełni etiologii - może być powodowany przez stres oksydacyjny. W zalecanej terapii roślinnymi środkami o dużym potencjale antyutleniającym, ważnym i skutecznym lekiem mogą się stać antocyjany borówki czernicy.


dr n. farm. Jadwiga Nartowska
- Katedra i Zakład Farmakognozji i Molekularnych Podstaw
Fitoterapii Wydziału Farmaceutycznego
Akademii Medycznej w Warszawie

Piśmiennictwo:
Anonymus. Vaccinium myrtillus (Bilberry) Monograph. Alternative Med. Rev. 2001, 6 (5); 500-504; Barnes J., Anderson L., Phillipson J.D. Herbal Medicines. Pharmaceutical Press 2002 - London, Chicago; Bell D.R., Gochenaur K. Direct vasoactive and vasoprotective properties of anthocyjanin-rich extracts. J.Appl. Physiol. 2006, 100; 1164- 1170; Bertuglia S., Malandrino S., Colantuoni. Effect of Vaccinium myrtillus anthocyanosides on ischaemia reperfusion injury in hamster cheek pouch microcirculation. Pharmacological Research, 31(3/4), 1995; Bent S., Ko R. Commonly used herbal medicines in the United States: A review. Am. J. Med. 2004, 116; 478-485; Bruneton J. Pharmacognosy, phytochemistry medicinal plants. Lavoisier 1999 - Londres, Paris, New York; Canter P., Ernst E. Antocyanosides of Vaccinium myrtillus (Bilberry) for night vision - a systematic review of placebo-contolled trals. Surv.Ophthalmol. 2004, 49; 38-50; Christe S., Walker A., Hicks S., Abeyasekera S. Flavonoid supplement improves leg health and reduces fluid retention in pre-menopausal women in a double- blind, placebo-controlled study. Phytomedicine 2004, 11; 11- 17; Chung H.K., Choi S.M., Ahn B.O., Kwak H.H., Kim J.H., Kim W.B. Efficacy of troxerutin on streptozotocin - induced rat model in the early stage of diabetic retinopathy. Arzneimittelforschung 2005, 55 (10); 573- 80; Cohen-Boulakia F., Valensi P., Boulahdour H., Lestrade R., Hort-Legrand C., Behar A. In vivo sequential study of skeletal mescle capillary permeability in diabetic rats: Effect of anthocyanosides. Metabolism 2000, 49 (7); 880-885; Furosova A.Zh., Gesarevich O.G., Gonchar A.M., Trofimova N.A., Kolosova N.G. Dietary supplementation with bilberry extract prevents macular degeneration and cataracts in senesce- accelerated OXYS rats. Adv Gerontol. 2005, 16; 76-9 (wg abstract PubMed PMID:16075680); Katsube N., Iwashita K., Tsushida T., Kobori M. Induction of apoptosis in cancer cells by Bilberry (Vaccinium myrtillus) and the anthocyanins. J. Agric. Food Chem. 2003, 51(1); 68-75; Kohlmünzer S. Farmakognozja. Wyd. PZWL, 1998; Laplaud P.M., Lelubre A., Chapman M.J. Antioxidant action of Vaccinium myrtillus extract on human low density lipoproteins in vitro: initial observations. Fundam. Clin. Pharmacol. 1997, 11; 35-40; Logan A., Wong C. Chronic fatique syndrome: Oxidative stress and dietary modifications. Altern. Med. Rev. 2001, 6(5); 450-459; Magistretti M.J., Conti M., Cristoni A. Antiulcer activity of anthocyanidin from Vaccinium myrtillus. Arzneimittelforschung 1988, 38(5); 686-90; Matławska I. Farmakognozja. Ak. Med., Poznan 2005; Muth E., Laurent J., Jasper P. The effect of bilberry nutritional supplementation on night visual acuity and contrast sensitivity. Alternative Med. Rev. 2000, 5(2); 164-73; Nakajima J., Tanaka I., Seo S., Yamazaki M., Saito K. LC/PDA/ ESI-MS profiling and radical scavenging acticvity of antocyyanins in various berries. J. of Biomedicine and Biotechnology 2004, 5; 241-247; Rimado A.M., Kalt W., Magee J.B., Dewey J., Ballington J.R. Resveratrol, pterostilbene, and picetannol on vaccinium berries. J. Agric. Food Chem. 2004, 52 (15); 4713-9; Savickiene N., Dagilyte A., Lukosius A., Zitkevicius V. Medicina 2002, 38 (10); 970-5 (wg abstract PubMed - PMID: 12532704; Talavera S., Felgines C., Texier O., Besson C., Manach C., Lamaison J-L., Remesy C. Anthocyanins are efficiently absorbed from the small intestine in rats. J. Nutr. 2004, 134; 2275-2279; Talentowa K., Ulrichova J., Czak L., Sianek V. Cytoprotective effect of a bilberry extract against oxidative damage of rat hepatocytes. Food Chemistry 2007, 101; 91-917; Törrönen R., Häkkinen S., Kärenlampi S., Mykkänen H. Flavonoids and phenolic acids in selected berries. Cancer Letters 1997, 114; 191-192; Yao Y., Vieira A. Protective activites of Vaccinium antioxidants with potential relevance to mitochondrial dysfunction and neurotoxicity. Neurotoxicology 2007, 8; 93-100.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Nadciśnienie tę...
Lucerna - niedoce...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Wąkrota azjatyck...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Rumianek
Zioła dla niemow...
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2018 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.