Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 4
Artykuły > Ogrody botaniczne > Ogród Botaniczny Uniwersytetu Jagiellońskiego, cz.1

Panacea Nr 2 (15), kwiecień - czerwiec 2006 strony: 27-29

Ogród Botaniczny
Uniwersytetu Jagiellońskiego

Widok Ogrodu Botanicznego z 1833 roku.
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie jest najstarszym z obecnie istniejących w Polsce ogrodów botanicznych. Ma długą i bogatą historię.
Powstał oficjalnie w roku 1783, ale próby jego założenia były znacznie wcześniej. W 1602 r. doktor medycyny Jan Zemełko (Zemelius) przeznaczył pokaźną kwotę na utworzenie katedry botaniki lekarskiej, gdzie miano by nauczać botaniki vel in campo, vel in horto. Ostatecznie jednak do utworzenia ogrodu botanicznego doszło dopiero pod koniec XVIII w., dzięki reformie Uniwersytetu Krakowskiego, przeprowadzonej z inicjatywy Hugona Kołłątaja, oraz fundacji rektora Uniwersytetu, Kazimierza Stęplowskiego.

Collegium Śniadeckiego i kwitnące Derenie Śniadeckiego Cornus mas.
W Wesołej
Ogród botaniczny utworzono na terenie starego przypałacowego parku, znajdującego się w rekreacyjnej wówczas dzielnicy miasta, zwanej Wesoła. Park o powierzchni około 2,4 ha, o kompozycji barokowej typu francuskiego, położony był w dolinie Wisły, a znajdująca się w jego południowej części sadzawka była fragmentem starorzecza Wisły, zachowanym do dziś jako główny staw ogrodu botanicznego. Renesansowy pałac, wybudowany na początku XVII w. jako tzw. villa suburbana, został przekształcony w latach 1787-91 na Obserwatorium Astronomiczne i przebudowany w stylu barokowo-klasycystycznym. Obecnie nosi on nazwę Collegium Śniadeckiego i jest siedzibą Instytutu Botaniki UJ oraz Muzeum Ogrodu Botanicznego.

Jan Jaśkiewicz
Dział systematyki roślin kwiatowych - turzyca Graya Carex grayi
- lekarz i przyrodnik, mianowany także profesorem nowo utworzonej katedry chemii i historii naturalnej - był pierwszym dyrektorem Ogrodu. Działalność dydaktyczna Ogrodu na początku jego istnienia miała na celu głównie nauczanie botaniki studentów medycyny i farmacji. Jaśkiewicz urządził pierwsze kolekcje botaniczne, zlokalizowane w prostokątnych, geometrycznych kwaterach (tzw. gabinetach), otoczonych szpalerami strzyżonego grabu, rozmieszczonych wzdłuż głównej alei biegnącej od pałacu do stawu. W poszczególnych kwaterach rosły kolekcje roślin cebulkowych, rocznych i dwuletnich, wieloletnich bylin, krzewów i krzewinek oraz rośliny lecznicze. Wybudował też dwie pierwsze szklarnie. Z tego okresu pochodzą dwa okazy derenia jadalnego Cornus mas, posadzone na skarpie przed pałacem – jak głosi tradycja, przez samego Jana Śniadeckiego, wybitnego matematyka i astronoma.

Dział roślin leczniczych
Okres rozkwitu
Ogrodu przypadł po raz pierwszy na koniec XVIII w., jego kolekcje liczyły wówczas około 3000 gatunków roślin sprowadzanych z wielu ogrodów Europy, w tym wiele rzadkich gatunków egzotycznych. Na początku XIX w., za czasów rządów austriackich, dyrektorami Ogrodu było wielu sławnych profesorów, przyrodników austriackich i niemieckich, m.in. Suibert Baltazar Schivereck, Józef Augustus Schultes i Baltazar Hacquet. Ich nazwiska zostały uwiecznione w nazwach rodzajów roślin: Schivereckia, Schultesia i Hacquetia. Nie wnieśli oni jednak istotnego wkładu w rozwój Ogrodu. Po repolonizacji uczelni kolejnym polskim dyrektorem został Alojzy Rafał Estreicher, który przywrócił Ogród do dawnej świetności. Zbudowano nowe szklarnie i powiększono obszar Ogrodu do 3,6 ha. Środki na utrzymanie zdobywano m.in. dzięki sprzedaży egzotycznych kwiatów i owoców. Okres największej świetności Ogrodu to połowa XIX w., kiedy dyrektorem był Ignacy Rafał Czerwiakowski, lekarz i botanik, a głównym ogrodnikiem, czyli tak zwanym inspektorem ogrodu, sławny podróżnik i zbieracz roślin, Józef Warszewicz. Wzbogacił on Ogród Botaniczny o kilka tysięcy okazów gatunków roślin tropikalnych, zwłaszcza cennych storczyków, które przywiózł ze swoich wypraw do Ameryki Pd. i Środkowej. Z tego okresu pochodzi istniejący do dziś w kolekcji storczyków południowoamerykański gatunek Cyrtopodium andersonii – rozmnażany wegetatywnie od z górą 150 lat, a także kilka okazów sagowców.
Pod koniec XIX w. dyrektor Józef Rostafiński stworzył w Ogrodzie pierwszą w Krakowie pracownię botaniczną, która stała się zalążkiem najsławniejszego w Polsce ośrodka badań botanicznych. Przez następne 100 lat pracowali tu najwybitniejsi polscy botanicy, na przykład Antoni Rehman - geograf roślin i Edmund Malinowski - wybitny genetyk roślin, a na początku XX w. Emil Godlewski - twórca polskiej fizjologii roślin i Edward Janczewski - morfolog i anatom. W 1912 r. dyrektorem Ogrodu został wybitny botanik Marian Raciborski - systematyk, paleobotanik i fitopatolog, badacz paprotników Jawy. Do naszych czasów przetrwały dwie urządzone przez niego kolekcje – alpinarium geograficzne i dział genetyki roślin. Założył on w 1913 r. Instytut Botaniki UJ. Kolejnym dyrektorem Ogrodu został w 1918 r. profesor Władysław Szafer, jeden z największych polskich botaników, taksonom, fitogeograf i paleobotanik, jeden z animatorów ochrony przyrody w Polsce. Był dyrektorem Ogrodu aż do roku 1960! Za jego czasów zostały zmodernizowane drewniane, XIX- wieczne oranżerie (lata 1922-26), a obszar ogrodu powiększony został do około 10 ha. Jemu zawdzięcza Ogród dzisiejszą aranżację kolekcji. Obecnie dyrektorem Ogrodu (od roku 1991) jest prof. dr hab. Bogdan Zemanek.

Rośliny chronione - mieczyk dachówkowaty Gladiolus imbricatus
To już zabytek
W 1976 r. Ogród Botaniczny UJ został wpisany do rejestru zabytków Krakowa jako cenny obiekt przyrodniczy oraz pomnik nauki polskiej i sztuki ogrodniczej.

Kolekcje
Obecnie kolekcje Ogrodu liczą około 6000 taksonów (gatunków i odmian), zgrupowanych w działach gruntowych oraz w 3 kompleksach szklarni o ogólnej powierzchni około 2500 m2.

Dział genetyki i zmienności
Dział systematyki roślin kwiatowych
Zlokalizowany w przedniej, najstarszej części Ogrodu, prezentuje naturalny system roślin, czyli klasyfikację opartą na naturalnych pokrewieństwach poszczególnych grup. Dział systematyki jest jednym z najważniejszych w każdym ogrodzie botanicznym. Pierwsza kolekcja systematyczna została urządzona przez Alojzego Estreichera według sztucznego systemu K.L. Wildenowa, opartego na systemie Linneusza. Później dział ten był wielokrotnie modernizowany według nowo powstających, naturalnych systemów roślin.
W końcu XIX w. został urządzony przez Józefa Rostafińskiego według systemu wybitnego botanika niemieckiego Adolfa Englera, a w latach 20. XX w. zmodernizowany przez Władysława Szafera według systemu austriackiego botanika Richarda von Wettsteina. Kompozycja tego działu została zachowana do dziś. Obecnie trwają prace nad kolejną modernizacją działu. Urządzany jest on według współczesnego systemu Cronquista i Armena Tachtadżjana.
Zgromadzono tu przedstawicieli dwóch podgromad roślin nasiennych Spermatophyta: nagonasiennych Gymnospermae oraz okrytonasiennych Angiospermae. W sumie rośnie tu około 500 gatunków roślin zielnych, bylin, drzew i krzewów, przedstawicieli flory Polski i flor innych obszarów geograficznych klimatu umiarkowanego.

Dział ekologiczno-biologiczny
Dział roślin leczniczych
to także jeden z najważniejszych działów w ogrodach botanicznych. Wiele z nich powstało wszak jako ogrody roślin leczniczych, służące nauczaniu botaniki studentów nauk medycznych. Już na początku istnienia krakowskiego Ogrodu w jednym z „gabinetów” roślinnych zlokalizowano kolekcję roślin leczniczych. W 1933 r., dzięki funduszom z Ministerstwa Zdrowia i Okręgowej Izby Aptekarskiej, powstał duży dział roślin leczniczych w zachodniej części Ogrodu.
Tuż po wojnie (1946-48) nowy dział założono w południowo-wschodniej części Ogrodu, na dwóch tarasach o niewielkiej różnicy poziomu, a jego układ przetrwał w stanie niezmienionym do dziś. Na dolnym tarasie posadzono rośliny lecznicze, zgromadzone według substancji czynnych w nich występujących, a na górnym rośliny użytkowe, np. włóknodajne, barwierskie, miododajne, przyprawowe, a także warzywa i owoce. W sumie dział liczy około 300 gatunków.

Dział roślin chronionych - długosz królewski Osmunda regalis
Dział genetyki i zmienności
Niewielki dział, założony przez Mariana Raciborskiego jako tzw. systematyka dynamiczna, przedstawia podstawowe zjawiska i prawa genetyczne oraz ich efekty, np. mutacje genowe (albinizm, pełnokwiatowość, różne zmiany w morfologii liści), mutacje genomowe (aneuploidy i poliploidy) i różne drogi powstawania nowych gatunków i odmian (przez mutacje genowe, mutacje genomowe, krzyżowanie). Ciekawym przykładem mutacji genowej jest rosnąca pośrodku działu jednolistna forma jesiona wyniosłego Fraxinus excelsior var. monophylla - okaz znaleziony przez prof. Szafera w okolicach Tarnowa.

Dział ekologiczno-biologiczny
Przedstawione są tu różne sposoby zapylania (np. przez zwierzęta - zoogamia, przez wiatr - anemogamia) oraz przystosowania kwiatów do różnych pośredników zapylania (np. przez motyle lub ptaki - ornitogamia), także ochrony przed samozapyleniem (np. dwupienność, jednopienność, różnosłupkowość, przedsłupność i przedprątność). W dziale morfologiczno-biologicznym pokazano między innymi różne sposoby rozsiewania nasion, rozmnażania wegetatywnego, obrony przed zwierzętami (kolce, ciernie, parzące włoski itp.), a także różne inne przekształcenia liści i pędów. Rosną tu także rośliny zawierające olejki eteryczne oraz substancje trujące.

Dział roślin chronionych
zagrożonych i ginących prezentuje gatunki z listy roślin prawnie chronionych w Polsce oraz gatunki zagrożone, rzadkie i wymierające, umieszczone w Polskiej czerwonej księdze roślin. Rośnie tu około 50 gatunków pochodzących z różnych siedlisk – leśnych, stepowych, łąkowych i górskich. Lista gatunków prawnie chronionych obejmuje obecnie około 260 gatunków roślin naczyniowych. W Księdze umieszczono około 300 gatunków paprotników i roślin kwiatowych, co stanowi blisko 15% naszej flory. Ważną formą ochrony roślin zagrożonych jest ich ochrona ex situ, czyli w uprawie poza miejscem naturalnego występowania, a także w bankach nasion i kultur tkankowych. Jest to obecnie jedno z najważniejszych zadań ogrodów botanicznych.

Alpinaria
Pierwsze alpinarium, nad głównym stawem, założył Alojzy Estreicher w 1836 r. Obecnie Ogród posiada trzy alpinaria: geograficzne, urządzone przez Mariana Raciborskiego na skarpie przed pałacem, prezentujące obecnie rośliny gór Polski i Europy (Alpy, Pireneje, Kaukaz); wysokie alpinarium ozdobne, naprzeciw Palmiarni Jubileuszowej, urządzone na terenie przyłączonym do ogrodu w latach 60. XX w. oraz tzw. Murki o charakterze ozdobnym, koło najstarszego kompleksu szklarni. Nad głównym stawem znajduje się kolekcja ziołorośli karpackich.

dr Maria Lankosz-Mróz
- Ogród Botaniczny Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.