Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 3
Artykuły > Dodatki żywnościowe > Nutraceutyki

Panacea Nr 2 (7), kwiecień 2004 strony: 11-13,33

 
Nutraceutyki

Wiele ludzi, z utrwalonymi nawykami w zakresie odżywiania, niechętnie traktuje dodatkowe składniki w codziennym pożywieniu, nie zdając sobie sprawy, że spożywanie produktów z dodatkiem witamin (C, E, beta-karoteny), minerałów (wapń, selen, żelazo) oraz innych składników odżywczych (błonnik, nienasycone kwasy tłuszczowe) może uchronić przed rozpowszechnionymi chorobami cywilizacyjnymi (nowotwory, choroby serca, choroby układu pokarmowego, układu nerwowego). Oczywiście, dodatki te powinny mieć wiarygodne uzasadnienie w badaniach naukowych.

Nutraceutyki obejmują produkty i półprodukty spożywcze, których spożywanie przynosi człowiekowi korzyści zdrowotne, np. zmniejszenie ryzyka zawału serca, polepszenie metabolizmu tłuszczowego, obniżenie poziomu cholesterolu itp.

Len zwyczajny
Linum usitatissimum
- len zwyczajny
Pojęcie zostało wprowadzone w roku 1979 w Stanach Zjednoczonych - przez Fundację do Spraw Innowacji w Medycynie. Zdefiniował je ostatecznie w roku 1999 Zeisel: "[Są to] dodatki dietetyczne, które dostarczają skoncentrowaną formę danego bioaktywnego składnika z pożywienia, podawanego w postaci innej niż pożywienie, używane w celu poprawy zdrowia, w dawkach przewyższających te, które mogą być otrzymane z normalnej żywności". Zamiennie używa się też pojęcia

"żywność funkcjonalna"
- czyli żywność, która w stanie naturalnym lub zmodyfikowanym w procesie produkcyjnym, poza normalną funkcją odżywczą, działa korzystnie na jedną lub więcej czynności organizmu, wpływając na poprawę stanu zdrowia i samopoczucia oraz (lub) zmniejszenie ryzyka zachorowania. Zaobserwowano zgodność opinii lekarzy i innych pracowników celowe i skuteczne, nadaje nowe znaczenie sentencji "Lepiej zapobiegać niż leczyć". Skuteczność nutraceutyków można mierzyć zmniejszającą się liczbą wizyt w punktach opieki zdrowotnej oraz mniejszymi kosztami związanymi z opieką zdrowotną.

Nasiona soi
Sojae semen
- nasiona soi
Postać nutraceutyków
może być różna: pojedyncze izolowane składniki spożywcze w postaci kapsułek, tabletek, wyciągów itp., dietetyczne dodatki do żywności, odżywki, żywność otrzymywana metodami technologii genetycznej, produkty ziołowe, przetwory spożywcze. Produkty te mają specjalne receptury, są specjalnie przetwarzane, przeznaczone jako dieta dla pacjentów, którzy skarżą się na dolegliwości wynikające z niedoborów pewnych składników w normalnej diecie lub mają ograniczoną zdolność przyjmowania i wchłaniania pewnych składników odżywczych z niektórych produktów żywnościowych. Do związków - otrzymywanych z roślin lądowych i wodnych - należą przeciwutleniacze, naturalne barwniki, witaminy i minerały, nienasycone kwasy tłuszczowe. Na przykład beta-karoteny, witamina C, E i selen są pomocne w ochronie organizmu przed chorobami nowotworowymi, chorobami serca, zapaleniem stawów i zaćmą. Nutraceutyki są także szeroko stosowane do pobudzania optymalnego funkcjonowania ciała ludzkiego oraz zwalczania objawów związanych ze starzeniem się organizmu, np. przeciwutleniacze stosowane jako związki przeciwdziałające niszczącemu działaniu wolnych rodników, które przyczyniają się do przyspieszenia naturalnego procesu starzenia.

Przed 25 laty pojawiło się na świecie pojęcie "nutraceutyki", zdefiniowane jako szczególne dodatki dietetyczne czy też "żywność funkcjonalna" - będąca czymś więcej niż tylko pożywieniem. Wszystko wskazuje na to, że w III tysiącleciu żywność prozdrowotna i jej suplementy będą - wraz z lekami roślinnymi - podstawą integralnego systemu ochrony zdrowia.

Brokuł włoski
Brassica oleracea
- brokuł włoski
Likopina z pomidorów
Dużym zainteresowaniem cieszy się ostatnio grupa bioflawonoidów obecnych w pomidorach oraz kilku innych czerwonych owocach. Naturalny czerwony barwnik likopina - wyizolowana z pomidorów, które są jej najbogatszym źródłem - jest jednym z najmocniejszych przeciwutleniaczy, naturalnie występujących w roślinach. Likopina jest dominującym karotenoidem surowicy krwi, w większych stężeniach występuje w prostacie, z wiekiem jej stężenia mogą się zmniejszać, jednocześnie zwiększając niebezpieczeństwo zachorowania na nowotwór prostaty. Odkryto, że likopina zmniejsza ryzyko nowotworów prostaty i płuc. Także ilość przypadków nowotworów układu pokarmowego może być zmniejszona przy zapewnieniu odpowiedniej dawki likopiny w codziennej diecie. Oprócz właściwości przeciwnowotworowych, przeciwutleniające działanie jest istotne w profilaktyce chorób układu krążenia (miażdżycy, choroby wieńcowej, dowiedzione obniżenie ryzyka zawału serca), osteoporozy (zapobieganie stresowi oksydacyjnemu), niepłodności u mężczyzn oraz chorób neurodegeneracyjnych (niszczące działanie wolnych rodników na tkankę nerwową).

Grzyby Ling Zhi
Ganoderma Lucidum
- grzyby Ling Zhi
Bogata soja
Jako źródło wielu nutraceutyków wymienić należy soję, w której zidentyfikowano wiele klas antykarcynogenów, m.in. inhibitory proteazy, fitosterole, saponiny, kwasy fenolowe, kwas fitynowy oraz izoflawony. Te ostatnie, szczególnie genisteina i daidzeina, zasługują na szczególną uwagę ze względu na fakt, że soja jest ich jedynym znaczącym źródłem. Soja zawiera również oligosacharydy gwarantujące wzrost prawidłowej flory jelita grubego, mającej duży wpływ na prawidłową pracę jelit oraz zmniejszającej ryzyko nowotworów. Inne produkty otrzymane z soi, takie jak serek tofu i mleko sojowe, mogą być włączone jako wspomagające dietę zapobiegającą osteoporozie - ze względu na zawartość ok. 130 mg wapnia na 120 g produktu. Dodając naturalnych soli wapnia do tych produktów, można podnieść tę wartość nawet do 300 mg zawartości.

Brokuły
oraz inne rośliny z rodziny Krzyżowych także zasługują na uwagę, ze względu na obecność charakterystycznych związków - glukozynolatów oraz enzymu myrozynazy, rozkładających je do izotiocyjanianów i indoli znanych z właściwości hamujących wzrost nowotworów. Owoce cytrusowe - cenne ze względu na zawartość witaminy C, foliatów, i błonnika - okazują się być także źródłem czynnych biologicznie związków - limonoidów. Istnieje coraz więcej dowodów na to, że monoterpenowy limonen posiada właściwości zapobiegające rozwojowi nowotworów. Przypuszcza się, że

czosnek
- znany od tysięcy lat jako najsilniej działający naturalny antybiotyk - także może być traktowany jako źródło środków przeciwnowotworowych.

Siemię lniane
jest brane pod uwagę jako źródło prekursorów lignanów enterodiolu i enterolaktonu, związków pomocnych w zapobieganiu estrogenozależnych nowotworów. Polifenolowe składniki herbaty, szczególnie zielonej, katechiny, są także znane ze swoich właściwości przeciwnowotworowych, ale działanie ich zaznacza się przy dużych dawkach dziennych. Związki te są dostępne obecnie w formie izolowanej jako ekstrakty w kapsułkach. Trwają badania nad pozytywnym wpływem diety bogatej w

warzywa i owoce
na kostną gospodarkę wapniową i zmniejszania wydalania wapnia. Ostatnie badania wykazały również, że związki normalnie występujące w owocach, warzywach i jajkach - luteina i zeaksantyna razem z naturalnymi antyoksydantami (witaminy C, E i beta-karoteny) - mogą zapobiegać chorobom ocznym wieku starczego: zaćmie i związanej z wiekiem degeneracją plamki żółtej (AMD). Dawki 5-6 mg luteiny dziennie mogą zmniejszyć ryzyko tych chorób nawet o połowę, w porównaniu do diety zawierającej poniżej 2 mg tego związku. Osobną grupą nutraceutyków, która w ostatnich dwóch dekadach zyskała znaczenie, jest grupa bioaktywnych związków otrzymywanych z

Grzyby Shiitake
Lentinula edodes
- grzyby Shiitake
grzybów jadalnych
Nowoczesna technologia analityczna pozwoliła na wyizolowanie dużej liczby związków z azjatyckich gatunków, takich jak Ganoderma Lucidum (Ling Zhi, Reishi), Grifola frondosa (Maitake) czy Lentinula edodes (Shiitake). Otrzymane związki to polisacharydy, triterpenoidy, lecytyny, sterydy, białka oraz polisacharydy powiązane białkami, które wykazują właściwości przeciwnowotworowe, przeciwwirusowe, immunostymulujące, obniżające cholesterol, osłaniające wątrobę oraz działanie ochronne na geny. Szczególnie zaznaczone jest działanie polisacharydów w zmianach nowotworowych układu pokarmowego, płuc, piersi, szyi. Szczegółowe badania, przeprowadzone w krajach azjatyckich, wykazały także zmniejszanie efektów ubocznych radioterapii i chemioterapii przez preparaty z nich otrzymywane.

Oleje roślinne - źródło steroli i stanoli
W leczeniu i profilaktyce chorób powodowanych hipercholesterolemią, główną rolę odgrywają obecnie leki z grupy statyn, jednakże badania wykazują, że stosowanie roślinnych steroli i stanoli zwiększa skuteczność terapii statynami oraz diet obniżających poziom cholesterolu we krwi. Sterolami najczęściej występującymi i wykorzystywanymi są beta-sitosterol, kampesterol i stigmasterol. Głównym ich źródłem są olej kukurydziany, słonecznikowy, sojowy i rzepakowy. Stanole są nasyconymi pochodnymi roślinnych steroli. Mechanizm działania przeciwmiażdżycowego polega na wnikaniu steroli i stanoli do mieszanych micelli w jelicie cienkim, kosztem cholesterolu. Skutkuje to obniżonym wchłanianiem cholesterolu i w związku z tym obniżeniem poziomu cholesterolu LDL we krwi. Dzienna dawka 2-2.5 g stanoli i steroli pochodzenia roślinnego obniża poziom LDL w surowicy nawet o 10-14%. Problemem, który uniemożliwia efektywną terapię sterolami, są wysokie koszty oraz fakt, że muszą one być podawane w formie solubilizowanej, w produktach zawierających tłuszcz, co jest paradoksem w przypadku pacjentów mających zalecenia o redukcji takich pokarmów w diecie. Rozwiązaniem mogą być osiągnięcia pewnej szwedzkiej firmy, która postanowiła dodawać niemodyfikowane roślinne sterole do niskotłuszczowych produktów, jak chleb i jogurt. Wyniki podawania ich przez cztery tygodnie w tych produktach były podobne do wyników uzyskanych w trakcie stosowania nowej margaryny z zawartością roślinnych stanoli otrzymywanych z pulpy drewna sosnowego.

Oliwka europejska
Olea europea
- oliwka europejska
Korzyść ze smakiem
Jedną z ciekawszych form nutraceutyków są składniki oferowane przez różnych producentów, które zachowując swoje właściwości lecznicze nie powodują zmiany smaku lub zapachu pożywienia. W for- mie proszku oferowane są np. olejek eteryczny oregano, który może pomóc w utrzymaniu sprawnego systemu odpornościowego, oliwa z oliwek polepszająca pracę układu sercowo-naczyniowego, witamina E jako silny przeciwutleniacz oraz polifenole zawarte w winogronach, posiadające potwierdzone działanie antyoksydacyjne (przeciwnowotworowe, oraz ochronne na witaminy). Jedna z europejskich firm oferuje nowy substytut sacharozy, suszony rozpyłowo syrop glukozowy, do stosowania w przemyśle cukierniczym. Zachowuje on wszystkie walory smakowe, przy zmniejszonej zawartości kalorii i obniżonych kosztach produkcji. Inna proponuje błonnik do użytku piekarniczego - o różnych długościach łańcucha polisacharydowego, w zależności od przeznaczenia - który zapewnia prawidłową pracę jelit i rozwój pożądanej flory bakteryjnej. Kolejny producent oferuje substytut tłuszczu o wartości kalorycznej o 1/3 mniejszej niż tradycyjne tłuszcze, dodatkowo nie zawierający kwasów tłuszczowych trans. Co ważniejsze, skład tego substytutu pozo- staje w 100% naturalny, bez kompromisu między smakiem a wartością odżywczą. Ostatnio otrzyma- no pochodną cukru, pod nazwą Isomalt, o zmienionych wiązaniach cząsteczkowych i stabilizowaną w sposób, który uniemożliwia rozkład zarówno przez bakterie próchnicze, jak i przez enzymy w jelicie cienkim. Otrzymano produkt o niskiej wartości kalorycznej i niskim indeksie glikemicznym (ważne dla chorych na cukrzycę). Isomalt chroni przed otyłością, jest bezpieczny dla cukrzyków oraz zapobiega próchnicy zębów, zachowując przy tym smak i wygląd cukru.

Nauka i prawo
Nutraceutyki i żywność funkcjonalna wymagają od konsumentów dużego zaufania do naukowych i prawnych działań związanych z promowaniem korzyści zdrowotnych płynących z ich stosowania. Unia Europejska powołała Porozumienie do Spraw Nauk o Żywności Funkcjonalnej w Europie (Functional Food Science in Europe Concerted Action - FUFOSE), które jest koordynowane przez europejski Międzynarodowy Instytut Nauk Życia (ILSI). Projekt ten ma na celu rozwinąć i wypracować naukowe podejście do dowodów - potrzebnych, aby sprostać zarówno wskazaniom zdrowotnym na polepszenie funkcjonowania organizmu, jak i na zmniejszenie ryzyka wystąpienia choroby. Te projekty przyniosą korzyść konsumentom i przedstawicielom służby zdrowia, zapewniając im informację na temat schematów zdrowego odżywiania oraz solidne naukowe podstawy dla zawartych w ulotkach informacji. Dodatkowo zachęcą one do nowych badań. 90% przepisów prawnych dotyczących żywności, w każdym z państw członkowskich, opartych jest już na prawie europejskim. Ciągle pozostają jednak pewne obszary, regulowane tylko na poziomie państwowym. To oznacza, że jest jeszcze wiele produktów, które nie będą mogły być sprzedawane bez przeszkód we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Jedną z pierwszych dyrektyw Unii Europejskiej była Dyrektywa 89/398/EEC o Żywności do Specjalnych Celów Żywieniowych (PARNUTS). Kolejna (2001/15/EC) została przyjęta w lutym 2001 r. i zawierała listę źródeł żywnościowych dodatków, takich jak witaminy, minerały i aminokwasy. Następne dyrektywy, których wprowadzenie jest planowane w najbliższym czasie, dopiszą kolejne związki do listy. Nutraceutyki, które nie podlegają tym dyrektywom, regulowane są prawem dotyczącym żywności. Jednym z najbardziej złożonych aspektów są prawne i handlowe kwestie związane z wskazaniami zdrowotnymi. Światowy rozwój nutraceutyków zależy od możliwości określenia wskazań zdrowotnych dla poszczególnych produktów. Potwierdzają to niektóre firmy, przedstawiając brak możliwości określenia wskazań zdrowotnych jako główny powód niechęci do większych inwestycji w przemysł nutraceutyczny.

Przyszłość
Stan aktualny żywności funkcjonalnej to dwie generacje. Pierwsza to żywność wzbogacana w składniki odżywcze (witaminy, minerały) lub o obniżonej zawartości jakiegoś składnika, przede wszystkim tłuszczu. Druga generacja to produkty żywnościowe z dodatkiem nutraceutyków (probiotyki, prebiotyki, fitoestrogeny, sitostanole i sterole, bioaktywne proteiny, peptydy, kwas linolowy, wielonienasycone kwasy tłuszczowe), określanych nie jako składniki odżywcze, ale jako bioaktywne substancje korzystne dla zdrowia. Wskazania zdrowotne dla tej grupy to polepszenie funkcji organizmu lub zmniejszenie ryzyka choroby. W przyszłości trzecia generacja ma obejmować produkty genetycznie modyfikowane, pozbawiane składników o negatywnym działaniu na funkcjonowanie organizmu. Stworzy to możliwość wytwarzania żywności "na miarę", odpowiadającej profilowi subpopulacji genetycznych. Będą to produkty żywnościowe, które mają swoim składem odpowiadać zapotrzebowaniom na składniki zapobiegające chorobom oraz eliminować składniki wywołujące je. Jednak wciąż wymagana jest większa wiedza na temat podłoża genetycznego poszczególnych chorób przewlekłych.

mgr farm. Krzysztof Ciepłucha - Labofarm



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.