panacea.pl

:: Fitoterapia w metodzie księdza Kneippa
Panacea Nr 3 (32), lipiec - wrzesień 2010, strony: 30-31
Artykuł dodany przez: admin (2010-07-07 09:40:02)


Fitoterapia w metodzie księdza Kneippa
System Kneippa przywraca równowagę psychofizyczną organizmu człowieka, poprzez uaktywnienie potencjalnych rezerw jego wydolności i odporności, trening jego mechanizmów regulacyjnych i obronnych, usprawnienie zasadniczych funkcji wegetatywnych i normalizację funkcjonowania narządów wewnętrznych.

Ksiądz Sebastian Kneipp (*1821 †1897) znany był przede wszystkim jako propagator hydroterapii. Pracował w bawarskiej miejscowości Bad Wörishofen. Był prekursorem systemu terapeutycznego, wykorzystywanego obecnie w lecznictwie uzdrowiskowym.

System leczniczy Kneippa – rozwinięty później przez lekarzy i naukowców – we współczesnej formie opiera się na pięciu filarach: hydroterapii, kinezyterapii, dietetyce, fitoterapii i terapii porządkującej życie. Koncepcja terapii Kneippa ma bowiem charakter kompleksowy i w założeniach proponuje edukację prozdrowotną, eliminację niezdrowych nawyków – na rzecz kształtowania oraz utrwalania nowych, służących zdrowiu zachowań, wreszcie przeciwstawienie się chorobotwórczemu wpływowi cywilizacji na zdrowie. Jako system holistyczny przywraca równowagę psychofizyczną organizmu, poprzez uaktywnienie potencjalnych rezerw jego wydolności i odporności, trening jego mechanizmów regulacyjnych i obronnych, usprawnienie zasadniczych funkcji wegetatywnych, normalizację funkcjonowania narządów wewnętrznych. Pobudzenie to odbywa się przez uporządkowanie podstawowych czynności organizmu, takich jak sen, przemiana materii, proces oddychania, krążenia. Kneipp, nie rozumiejąc do końca mechanizmów wspomagania procesu leczenia środkami roślinnymi, stosował je z dobrym rezultatem przez ponad trzydzieści lat. Podstawy jego wiedzy opierały się na wielowiekowej, przekazywanej z pokolenia na pokolenie tradycji pozyskiwania i wykorzystywania roślin leczniczych, oraz na własnym doświadczeniu. Swoje spostrzeżenia na temat leczniczego wykorzystania ziół zawarł w książce Atlas der Heilpflanzen (1892) – w przekładzie polskim Zielnik, czyli Atlas roślin leczniczych (1893).

W swej terapii stosował znane mu, używane od stuleci rośliny, występujące na rodzimych, podalpejskich łąkach, na skrajach lasów i te, które sam uprawiał w przyklasztornym ogrodzie. Przyrządzał z nich herbaty, soki, wina ziołowe, nalewki, oleje i proszki.

Kneipp zachęcał do spożywania miodu i jego przetworów, syropu z żywicy, cebuli lub czosnku, tranu, napoju z owsa, kiszonej kapusty, soku z rzodkwi, malin i igieł sosnowych. Zalecał spacery wśród ziół, obserwując pozytywny wpływ olejków eterycznych i aerozoli na układ oddechowy i zauważając ogólną poprawę samopoczucia po takiej „przechadzce”.

Fitoterapia Kneippa znalazła miejsce we współczesnym lecznictwie uzdrowiskowym, w prężnie rozwijającym się dziale balneofitoterapii, stała się również elementem profilaktyki w nowoczesnych europejskich uzdrowiskach, ośrodkach wellness i spa. Zaletą kuracji roślinami leczniczymi według Kneippa jest to, że jest ona częścią koncepcji, na którą składają się także inne czynniki wzajemnie się uzupełniające i wspomagające, a tym samym sprzyjające procesom zdrowienia. Najskuteczniejsza i najbardziej polecana przez specjalistów kuracja ziołowa w systemie Kneippa tworzy całość wraz z leczeniem wodą, ruchem, dietą i treningiem psychofizycznym. Zioła w skorygowanej i zmodernizowanej przez lekarzy i farmaceutów metodzie Knieppa, stosowane są w formie podobnej do oryginału. Rośliny lecznicze stosuje się jako okłady sienne, dodatki w zabiegach hydroterapeutycznych, na przykład w zmywaniach i zawijaniach, okładach, dodatkach do kąpieli wodnych, parowych, inhalacji, a także w formie herbat do picia i jako uzupełnienie diety. Stosowanie ziół w kuracji Kneippa zawsze przebiega pod kontrolą lekarza. Metoda ta stosowana jest obecnie przede wszystkim w krajach Europy Zachodniej, m.in. w Niemczech, Austrii, Szwajcarii.

Najczęściej stosowanymi dodatkami roślinnymi w metodzie Kneippa, w klinikach rehabilitacyjnych, są arnika górska Arnica montana, kora dębu Cortex Quercus, młode pędy sosnowe Turiones Pini, siano, nasiona traw Semina graminis, rumianek pospolity Chamomilla recutita, rozmaryn lekarski Rosmarinus officinalis, szałwia lekarska Salvia officinalis, skrzyp polny Equisetum arvense, tymianek (macierzanka) pospolity Thymus vulgaris. W klinice rehabilitacyjnej Sebastianeum (Bawaria), założonej w 1890 r. przez samego Kneippa, niezmiennie od 150 lat kultywuje się tradycję leczenia jego metodą. Dodatkiem do okładów i zawijań ciepłych są tam wyciągi z ziół. W stanach przeziębieniowych i w gorączce miesza się je z niewielką ilością alkoholu. Do zabiegów zimnych używa się octu winnego, soli, lnu, kwarku, mleka w proszku i soku z kiszonej kapusty. Częstym dodatkiem do zawijań, okładów i zmywań jest tak zwany Retterspitz – gotowa mieszanka ziół i ałunu, produkowana od 1902 r. W jej skład wchodzi kwasek cytrynowy, kwasek winny, olejek rozmarynowy, olejek tymiankowy, wyciąg z arniki górskiej i ałunu. Ma on działanie przeciwzapalne, antyseptyczne, usuwa opuchliznę. Stosowany jest jako dodatek do zawijań przy ropiejących ranach i owrzodzeniach kończyn dolnych (podudzi), do zawijań i okładów klatki piersiowej w stanach gorączkowych, do kąpieli częściowych kończyn górnych i dolnych oraz do kąpieli nasiadowych.

Popularnym zabiegiem są okłady sienne, zwane „morfiną przyrodolecznictwa”. Stosowane w oryginalnej metodzie przez Kneippa, polegają na miejscowym przegrzaniu odcinka ciała poddanego zabiegowi, przez przyłożenie do niego lnianego woreczka z sianem podgrzanym na parze do temperatury około 45°C. Siano pochodzi z majowych sianokosów, ma wtedy największą wartość terapeutyczną, gdyż w maju zakwita największa ilość roślin na łąkach. Przechowywane jest w specjalnych suszarniach. Zabieg ma działanie przeciwbólowe, uspokajające. Stosowany jest w nerwobólach i w bólach kręgosłupa, niezapalnych stanach napięcia mięśni szkieletowych i mięśni gładkich narządów wewnętrznych, w zaburzeniach miesiączkowania, chorobach reumatycznych, zwyrodnieniu stawów kręgosłupa, w ostrych, przewlekłych nieżytach oskrzeli, także jako zabieg relaksujący i rozluźniający.

Zioła w terapii Kneippa stosuje się także jako uzupełnienie diety oraz w postaci herbat. Herbatę jako napój obowiązkowy lekarz przepisuje każdemu pacjentowi na początku kuracji. Jest ona wpisana w książeczkę kuracyjną, w której zapisane są wszelkie zabiegi, wizyty lekarskie, i traktowana jest na równi z innymi formami leczenia.

Oryginalne przepisy na herbaty Kneippa, tak zwane recepty herbat, zawierały mieszanki rozmaitych ziół, stworzone na podstawie jego osobistego doświadczenia. Sebastian Kneipp stosował 31 mieszanek ziołowych, przyrządzonych z 46 gatunków roślin leczniczych. Były to arcydzięgiel litwor Angelica archangelica, arnika górska Arnica montana, babka lancetowota Plantago lanceolata, bez czarny Sambucus nigra, biedrzeniec anyż Pimpinella anisum, borówka czarna Vaccinium myrtillus, bobrek trójlistkowy Menyanthes trifoliata, bylica piołun Artemisia absinthium, centuria pospolita Centaurium erythraea, dąb szypułkowy Quercus robur, dziewanna wielkokwiatowa Verbascum densiflorum, koper włoski Foeniculum vulgare, goryczka żółta Gentiana lutea, jałowiec pospolity Juniperus communis, jemioła pospolita Viscum album, kminek zwyczajny Carum carvi, kozieradka pospolita Trigonella foenum-graecum, kozłek lekarski Valeriana officinalis, krwawnik pospolity Achillea millefolium, lawenda lekarska Lavandula angustifolia, len zwyczajny Linum usitatissimum, lipa drobnolistna Tilia cordata, malwa czarna Alcea rosea var. nigra, mięta pieprzowa Mentha xcitrata, mniszek lekarski Taraxacum officinale, nagietek lekarski Caledula officinalis, owies zwyczajny Hordeum vulgare, pierwiosnek lekarski Primula veris, pięciornik gęsi Potentilla anserina, podbiał pospolity Tussilago farfara, pokrzywa zwyczajna Urtica dioica, poziomka pospolita Fragaria vesca, prawoślaz lekarski Althaea officinalis, rdest ptasi Polygonum aviculare, rozmaryn lekarski Rosmarinus officinalis, róża dzika Rosa canina, rukiew wodna Nasturtium officinale, rumianek pospolity Chamomilla recutita, ruta zwyczajna Ruta graveolens, rzodkiew czarna Raphanus sativus var. niger, skrzyp polny Equisetum arvense, sosna zwyczajna Pinus sylvestris, szałwia lekarska Salvia officinalis, świetlik łąkowy Euphrasia rostkoviana, tatarak zwyczajny Acorus calamus oraz tymianek (macierzanka) pospolity Thymus vulgaris.

Obecnie, w ramach aromaterapii, na terenie klinik i sanatoriów utworzono specjalne rozaria - ogrody różane i herbaria - ogrody zielne, gdzie uwalniające się olejki eteryczne są wdychane przez kuracjuszy. Udogodnieniem jest możliwość nabycia gotowych mieszanek, wyprodukowanych fabrycznie lub przygotowanych bezpośrednio w aptekach przez farmaceutów po odpowiednim przeszkoleniu. Mieszanki, wykonywane zgodnie z receptami Kneippa, rozprowadza firma Kneipp-Werke GmbH z Würzburga, założona w 1891 r. przez współpracownika Kneippa, aptekarza Leonarda Oberhaeusera.

dr Krzysztof Spałek
- Katedra Biosystematyki Uniwersytetu Opolskiego
dr Izabela Trzewikowska
- Katedra Podstaw Fizjoterapii Instytutu Fizjoterapii Politechniki Opolskiej

Piśmiennictwo:
Eckstein F., Flamm S. Die Kneipp-Kräuterkur. Gesundheits Verlag GmbH, Bad Wörishofen 1933; Frochlich H. H., Muller-Limmroth W. Kneipp therapy effect of the Kneipp hay sack and balneological preparations of hay. Münchener Medizinische Wochenschrift 118/1976, vol. 11:317- 20; Hentschel C., Brinkhaus B., Lindner M. Phytobalneotherapy using Flores Graminis - prospective study of the transdermal absorption of coumarin. Focus Altern Complement Therapy 2/1997:189-90; Kaiser J. H. Viewpoints in the clinical and practical application of the Kneipp therapy. Hydrotherapie - Physiotherapie 30/1955, vol. 1:2-7; Kalendarz księdza Kneippa na rok 1891. Księgarnia Katolicka w Poznaniu, 1891; Kneipp S. Mein Testament für Gesunde und Kranke. Kösel Verlag, Kempten 1894; Kneipp S. Zielnik czyli Atlas roślin leczniczych. Kösel Verlag, Kempten 1893; Kochański J. W., Trzewikowska I., Kochański M. Rola modelu terapii Wellness w intensyfikacji wykorzystania bazy zabiegowej w uzdrowiskach. Balneologia Polska 46/2004, vol. 1-2:90-96; Maertens O. Die Heilkräuter nach Sebastian Kneipp. Kneipp Verlag, Leoben-Wien 2003; Spałek K., Trzewikowska I. Kuracja ziołowa w ramach metody Sebastiana Kneippa - stosowana w uzdrowiskach w Niemczech. Postępy Fitoterapii 7/2007, vol. 4:212-15; Straburzyński G. Księga przyrodolecznictwa. PZWL, Wwa 1997; Trzewikowska I. Miejsce metody Sebastiana Kneippa we współczesnej fizjoterapii. Fizjoterapia 11/2003, vol. 1:65-71.




adres tego artykułu: http://www.panacea.pl/articles.php?id=3210