panacea.pl

:: Wpływ olejków eterycznych i ich niektórych składników na odporność humoralną
Panacea Nr 4 (21), październik - grudzień 2007, strony: 11-13
Artykuł dodany przez: admin (2007-10-02 09:22:58)


Wpływ olejków eterycznych i ich niektórych składników na odporność humoralną

Świat wokół nas jest pełen zapachów. Miliony aromatycznych drobinek atakują nozdrza i ingerują w różne funkcje naszego organizmu.

Każdego dnia przez nasze płuca przepływa ok. 440 stóp3 powietrza (ok. 12,46 m3). Wraz z nim pochłaniamy wiele substancji zapachowych. Duża część z nich to mieszaniny związków pochodzenia roślinnego, obecne w olejkach eterycznych, uwalniane w sposób naturalny lub pozyskiwane różnymi metodami (wyciskanie, destylacja z parą wodną). Substancje te, a także ich syntetyczne pochodne, towarzyszą nam w codziennym życiu. Wchodzą w skład produktów przemysłu kosmetycznego, stanowią powszechnie stosowane aromatyczne dodatki do żywności. Niektóre z nich to wartościowe leki, o działaniu wszechstronnym i różnorodnym.

Już w starożytności
doceniano wartość olejków eterycznych. Stosowano je jako pachnidła, jako środki pobudzające (olejek różany) lub uspokajające (olejki chmielowy i lawendowy). Wykorzystywano je również jako środki antyseptyczne o szerokim spektrum działania. W starożytnym Egipcie używano olejków eterycznych do balsamowania ciał władców. Powszechnie też dodawano olejki eteryczne do materiałów budowlanych, wykorzystując ich właściwości antyseptyczne. W Indiach świątynie budowane z drzewa sandałowego były schronieniem podczas epidemii. Przez wieki stosowano aromaterapię w medycynie ludowej wielu krajów i kontynentów, między innymi w postaci poduszek wypełnionych ziołami, stosowanych w przypadku trudności z zasypianiem. Silne właściwości antyseptyczne olejków wykorzystano w XX w. na frontach pierwszej wojny światowej (olejek lawendowy) i drugiej (olejek lawendowy i olejek drzewa herbacianego).

Współcześnie
aromaterapia stanowi element medycyny profilaktycznej, a niektóre olejki eteryczne wykorzystywane są m.in. w leczeniu różnych infekcji - jako antyseptyki o działaniu przeciwbakteryjnym, przeciwwirusowym, przeciwgrzybiczym i przeciwpierwotniakowym.

Nasze badania
W latach 90. rozpoczęliśmy badania wpływu niektórych olejków eterycznych na reakcje odpornościowe u myszy. W tym czasie w piśmiennictwie brak było doniesień na ten temat, choć istniały publikacje opisujące właściwości antyseptyczne olejków eterycznych i stosowano je w tym celu - przykładem olejek goździkowy, powszechnie stosowany przez stomatologów. Zwracano też uwagę na niektóre oddziaływania olejków na stany psychiczne człowieka. Jako jeden z najsilniej działających w infekcjach opisywany był

Olejek drzewa herbacianego
tea tree oil, Melaleuca alternifolia, otrzymywany z liści tych drzew, dawniej rosnących dziko, obecnie uprawianych na podmokłych terenach Nowej Południowej Walii w Australii. Opisywano jego wartość kliniczną w schorzen iach d róg oddechowych, moczowych i narządu rodnego, w łupieżu i grzybicach skóry i śluzówek, w zmianach skórnych o różej etiologii. Głównym składnikiem tego olejku jest terpinen-4-ol, który stanowi około 40% jego masy. Badania przeprowadziliśmy u myszy, inhalowanych olejkiem drzewa herbacianego, a także jego głównym składnikiem. Wykazały one między innymi silną stymulację odpowiedzi humoralnej na antygen. Stymulację uzyskano w schemacie profilaktycznym (jednogodzinne inhalacje przez 5 dni, przed podaniem antygenu, którym były krwinki czerwone owcy SR BC) oraz w schemacie terapeutycznym (inhalacje przez 5 dni, po podaniu antygenu). Podobne wyniki uzyskaliśmy dla olejku lawendowego (1, 2).

Jak pokazały dalsze badania, podobną stymulację uzyskano inhalując myszy tylko jeden raz, w dniu podania antygenu, jak inhalując je dwu-, trzy- lub czterokrotnie (3). Dowodzi to działania olejku drzewa herbacianego na bardzo wczesną fazę odpowiedzi immunologicznej.


Okazało się ponadto, że wyizolowany z olejku drzewa herbacianego jego główny składnik terpinen-4-ol również silnie stymuluje produkcję przeciwciał, chociaż przy jednorazowej inhalacji jego działanie było słabsze niż pełnego olejku, co nasuwa przypuszczenie, że stymulacja może być wynikiem synergicznego działania kilku składników (4).


Uzyskaliśmy również pobudzenie wielu parametrów odporności typu komórkowego - swoistej i nieswoistej. W niektórych przypadkach okazało się, że zbyt częsta i zbyt długa ekspozycja na olejek stosowany drogą wz iew ną, może prowadzić do niewystąpienia tego efek t u, a nawet do obniżenia odpowiedzi, co może być związane ze stymulacją populacji komórek supresyjnych. Również badania wpływu niektórych innych olejków na odporność humoralną u myszy wykazały ich wpływ hamujący. Do takichnależał olejek manuka oraz syntetyczny olejek migdałowy (5). Bardzo dobre wyniki uzyskaliśmy u chorych na przewlekłe zapalenia oskrzeli, inhalowanych olejkiem drzewa herbacianego. Dzięki pobudzeniu ich odporności, a także dzięki działaniu przeciwbakteryjnemu olejku, uzyskano negatywizację posiewów plwociny oraz drastyczne zmniejszenie liczby nawrotów, wymagających antybiotykoterapii (6).

Pozytywne wyniki naszych badań nad immunotropowym działaniem olejków eterycznych były powodem rozpoczęcia przez nas - we współpracy z Politechniką Łódzką, Uniwersytetem Warmińsko- Mazurskim i Wojskowym Instytutem Higieny i Epidemiologii - badań dotyczących ewentualnego wpływu na odporność swoistą i nieswoistą niektórych substancji zapachowych pochodzenianaturalnego i syntetycznego, stosowanych lub mogących znaleźć zastosowanie w przemysłach kosmetycznym i spożywczym. Badania były prowadzone, w ramach grantu KBN, przez dr Julię Gibkę (kierownik grantu, Politechnika Łódzka), przez zespoły prof. Andrzeja K. Siwickiego (Olsztyn), prof. Janusza Bany`ego (WIHE Warszawa) oraz zespół kierowany przeze mnie (AM Warszawa). Badania dotyczyły związków należących do grupy alifatycznych ketonów, m.in. 2-undekanonu (U-2-on) i jego pochodnych, undekan-2-olu (U-2-ol) i octanu undekan-2-olu. Wszystkie te związki są obecne w olejkach eterycznych, pozyskiwanych z różnych odmian ruty: Ruta graveolens, Ruta chalepensis, Ruta montana. W zależności od odmiany ruty, warunków uprawy i od części rośliny, z której jest otrzymywany, olejek zawiera od kilku do kilkudziesięciu procent U-2-onu. Obecność U-2-onu i U-2-olu wykryto również w innych roślinach: Cymbopogon nardus, Eucalyptus risdoni, Eucalyptus globulus, Litsea odorifera, Pistacia lentiscus, Rosa rugosa, Salvia blepharochlaena, Zanthoxylum pinnatum, Siparuma guianensis, Cinnamonium glaucescens, Curcuma aeruginosa, Curcuma heyneana.
Także w olejku imbirowym i olejku lemongrasowym, choć tam w niewielkich ilościach.U-2-on posiada zapach kwiatowo-cytrusowy i jest stosowany jako składnik kompozycji perfumeryjnych i aromatów spożywczych. Przeprowadzone przez nas badania, u myszy inhalowanych przez 3 dni, wykazały silną stymulację produkcji przeciwciał przez wszystkie 3 badane związki. Ponadto w surowicach inhalowanych myszy wzrastało stężenie lizozymu, jednego z czynników humoralnej odporności nieswoistej (7, 8). Z innych badanych przez nas związków, mniej rozpowszechnionych w przyrodzie, undekan-3-on i undekan-4-on nie wpływały na produkcję przeciwciał, natomiast ich pochodne pobudzały ten parametr odporności.

Wniosek
Niektóre z badanych związków działają immunostymulująco, korzystne jest zatem ich stosowanie do aromatyzowania leków, kosmetykówi produktów spożywczych, przeznaczonych dla osób cierpiących na różnego rodzaju infekcje lub będących w okresie rekonwalescencji.

prof. dr hab. n. med. Ewa Skopinska-Rózewska
Zakład Anatomii Patologicznej Instytutu Biostruktury
Akademii Medycznej w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Ewa Skopinska-Rózewska jest profesorem w Zakładzie Anatomii Patologicznej AM w Warszawie. Była m.in. organizatorem i kierownikiem Zakładu Immunosupresji Doswiadczalnej w Instytucie Transplantologii AM w Warszawie (1976-83), kierownikiem Zakładu Diagnostyki Laboratoryjnej i Immunologii Klinicznej Instytutu Pediatrii AM w Warszawie (1983-87), kierownikiem Pracowni (potem Zakładu) Immunofarmakologii Zakładu Immunologii Instytutu Gruzlicy i Chorób Płuc (1987-2000). W latach 2000-05 była kierownikiem Zakładu Diagnostyki Laboratoryjnej i Immunologii Instytutu Gruzlicy i Chorób Płuc w Warszawie oraz Pracowni Immunofarmakologii i Immunologii Nowotworów tego Zakładu. W latach 1991-95 przewodniczaca Rady Naukowej Instytutu Gruzlicy i Chorób Płuc. Jest autorka ponad 460 publikacji z dziedziny immunologii i transplantologii doswiadczalnej i klinicznej, immunofarmakologii, immunotoksykologii i immunologii nowotworów.

Pismiennictwo:
Pismiennictwo: Brophy J.J., Goldsack R.J., Forster P., Hutton I. Composition of the Leaf of the Australia and Lord Howe Island Species of Zanthoxylum (Rutaceae). J. Essent. Oil Res 12/2000: 285-291; Brud W. S., Konopacka-Brud I. Pachnaca apteka. Wwa 2001; Burdock G.A. Handbook of flavor ingredients. CRC Press, Boca Raton, 1758/2002; Choudhury S.N., Ghosh A.C., Choudhury M., Leclercq P.A. Essential oils of Listea monopetala (Roxb.). A new report from India. J. Essent. Oil Res 9/1997: 635-639; Chrzaszcz M. Biologiczna aktywnosc wybranych składników olejków eterycznych. "Aromaterapia" nr 4(11)/1998 (cz.1) i nr 5(12) (cz. 2); Cougiu R., Falconieri D., Marongiu B., Piras A., Porcedda S. Extraction and isolation of Pistacia lentiscus L. essential oil by supercritical CO2. Flavour Fragr J 17/2002: 239-244; Demirci B., Baser K.H.C., Yildiz B., Bahceciolu Z. Composition of the essential oils of six endemic Salvia spp from Turkey, Flavour Fragr J 18/2003:116-121; Fischer D.C., Limberg R.P., Henriques A.T., Moreno P.R. Essential oils from fruits and Leaves of Siparuna guianensis (Aubl.) Talusne from Southeastern Brazil. J. Essent. Oil Res 17/2005:101-102; Gibka J., Glinski M. Derivatives of undecan-x-ones (x=2-6): Synthesis and Spectral Data. Zeszyty Naukowe PŁ, Chemia Spozywcza i Biotechnologia 70/2006: 5-12; Gibka J., Glinski M. Olfactory properties of straight-chain undecan-x-ones, undecan- x-ols (x=2-5) and their derivatives. Flavour Fragr, in press; Gibka J., Majda T., Tichek A., Siwicki A.K., Radomska-Lesniewska D., Glinski M., Wasiutynski A., Skopinska-Rózewska E., Sommer E., Bałan B.J. Study on the undecan-3-one and undecan-3-ol effect on cellular and humoral immunity and tumor growth in mice. J Essential Oils, in press; Gibka J., Skopinska-Rózewska E., Siwicki A.K., Wasiutynski A., Sommer E., Bany J. Działanie immunotropowe i wpływ na wzrost doswiadczalnego miesaka u myszy undekan-x-onów, undekan-x-oli i ich pochodnych (x=2-4) [w]: Endogenne i egzogenne modulatory odpornosci i angiogenezy, red. E. Skopinska-Rózewska i A.K. Siwicki, wyd. Edycja, Olsztyn 2007, ss. 61-77; Glinski M., Gibka J. Catalytic ketonization over oxide catalyst. Part IX. Single step synthesis of aliphatic saturated and unsaturated C11 - C13 ketones from carboxylic acids. Polish J. Chem. 78/2004: 299-302; Pino J., Rosado, Fuentes V. Leaf oil of Ruta graveolens L. grow in Cuba. J. Essent. Oil Res. 9/1997: 365-366; Rustaiyan A., Khossaravi M., Sultani-Lotfabadi F., Yari M., Masoudi S., Monfared A. Constituents of the Essential Oil of Ruta chalepensis L. from Iran. J. Essent Oil Res 14/2002: 378-379; Shahi A.K., Tava A. Essential Oil Composition of Three Cymbopogon Species of Indian Thar Desert. J. Essent. Oil Res 5/1993: 639-643; Skopinska-Rózewska E. Olejek lawendowy i drzewa herbacianego. "Lekarz Rodzinny" 9/2004:276-279; Skopinska-Rózewska E. i inni. Działanie immunotropowe i przeciwdrobnoustrojowe olejków eterycznych [w]: Wpływ ksenobiotyków na układ odpornosciowy, red. J. Waluga. Wyd. IRS, Olsztyn 1997, ss. 127-136; Skopinska-Rózewska B. i inni. Immunostymulujace działanie olejków eterycznych. "Protetyka Stomatologiczna" 49/1999:15-18; Skopinska- Rózewska E. i inni. Immunotropowe własciwosci olejków. "Terapia" 9/2001:47-49; Skopinska- Rózewska E., Furmanowa M., Guzewska J. et al. The effect of Centella asiatica, Echinacea purpurea and Melaleuca alternifolia on cellular immunity in mice. Centr Eur J Immunol 27/2002:142- 148; Skopinska-Rózewska E., Gibka J., Glinski M., Siwicki A.K., Sommer E., Bany J. Immunotropic effects of uncecan-2-one in mice. Centr Eur J Immunol 31/2006:57-62; Trehan I.R., Singh L., Singh V., Kad G.L. A short synthesis of undecan-3-on, 5methyl-5(E)-hepten-2-one and 4,6,-dimethyl-6 (E)-nonen-3-one. J Indian Chem Soc 74/1997: 500-501; Viana F., Andrade-Neto M., Pouliquen Y.B., Lucie V.G. Chemical Composition of the Essential Oil from Roots of Philodendron acutatum Schott. J. Essent. Oil Res 14/2002:172-174; Yaacob K.B., Abdullah C.M. Essential Oil of Ruta graveolens L. J. Essent. Oil Res 1/1989: 203-207




adres tego artykułu: http://www.panacea.pl/articles.php?id=2103