panacea.pl

:: Fitoterapia nieswoistych bólów krzyża
Panacea Nr 4 (21), październik - grudzień 2007, strony: 8-10
Artykuł dodany przez: admin (2007-10-02 09:22:10)


Fitoterapia nieswoistych bólów krzyża

Bóle pleców, zwłaszcza nieswoiste bóle krzyża, stanowią wielki problem, z którym na co dzień stykają się lekarze rodzinni.

Prawie 85% populacji na świecie skarży się na bóle pleców, a zwłaszcza dolnego odcinka, tak zwane nieswoiste bóle krzyża (35-85% przypadków) (1). Jak poważny jest to problem, świadczy fakt, iż w krajach rozwiniętych są one drugą z najczęściej występujących przyczyn niezdolności do pracy!
Podręczniki farmakoterapii poświęcają temu zagadnieniu dużo miejsca (2). W ciągu ostatnich 15 lat prowadzi się rozległe badania przyczyn powstawania i leczenia tej dolegliwości (1). Bóle krzyża występują w różnym wieku, ale najczęściej pomiędzy 45 a 59 rokiem życia (70-85% przypadków). Jest to dolegliwość, która powoduje ogromne koszty leczenia. W USA całkowity koszt leczenia nieswoistych bólów krzyża wynosi od 75 do 100 mld dolarów [!], w Anglii - 500 mln funtów.

Tradycyjne leczenie
polega na stosowaniu niesteroidowych środków przeciwzapalnych i fizykoterapii. W ostatnich latach coraz więcej chorych zgłasza się jednak do specjalistów medycyny naturalnej.

Co czwarty chory szuka porady u specjalisty fitoterapeuty (8).

W leczeniu różnych rodzajów bólów stosowane są preparaty ziołowe z następujących surowców: Cinnamomum camphora (cynamonowiec kamforowy), Capsicum frutescens (papryka krzewiasta, pieprz kajeński), Salix alba (wierzba biała), Melaleuca alternifolia (drzewo herbaciane), Angelica sinensis (dzięgiel chiński), Aloe vera (aloes prawdziwy), Thymus vulgaris (tymianek pospolity), Mentha piperita (mięta pieprzowa), Arnica montana (arnika górska), Curcuma longa (ostrzyż długi), Tanacetum parthenium (wrotycz maruna), Harpagophytum procumbens (czarci pazur) oraz Zingiber officinalis (imbir lekarski) (3,12). Wiele z tych ziół badano farmakologicznie. Okazało się, że wyciągi z pieprzu kajeńskiego uwalniają substancję P, a substancje zawarte w preparatach z wierzby i czarciego pazura działają na układ tlenku azotu. Od lat wiadomo, że wyciągi z wierzby i czarciego pazura działają przeciwbólowo i przeciwzapalnie (3). Niektóre z tych ziół stosuje się w leczeniu nieswoistych bólów krzyża.

Preparaty ziołowe
W ramach Rejestru Badań Kontrolowanych Cochrane`a poddano analizie badania kliniczne obejmujące chorych cierpiących na nieswoiste bóle krzyża - zarówno ostre, trwające mniej niż 6 miesięcy; podostre, trwające więcej niż 6 miesięcy oraz przewlekłe, trwające dłużej niż rok. Jako nieswoiste bóle krzyża uznano bóle umiejscowione poniżej 12 żebra, aż do dolnego fałdu pośladka, pod warunkiem, że nie były wywołane przez infekcje, nowotwory, zrzeszotnienie kości, gościec stawowy, złamania kości, jak również nie obejmowały bólów wywołanych przez stany zapalne. W ocenie nie uwzględniono także bólów korzonkowych. Stosowano różne postacie preparatów ziołowych: wyciągi, nalewki, wywary i odwary oraz kremy i plastry. Do ostatecznej oceny przyjęto dane naukowe z wybranych i wnikliwie ocenionych przeglądów, omawiających randomizowane i kontrolowane badania kliniczne. Jako kryterium skuteczności działania stosowano ogólnie przyjęte skale do oceny dolegliwości bólowych (na przykład analogowa skala wzrokowa VAS), częstość występowania bólów oraz okres wolny od bólu. Uwzględniano również wydolność ruchową chorych, ocenianą według kwestionariusza Rolanda (RQD) oraz wskaźnik niewydolności ruchowej Oswestry (ODI). Poprawę oceniano jako procent chorych odczuwających poprawę (NRS) oraz zdolność do wykonywania pracy.
Przeszukano dostępne bazy danych: MEDLINE (od 1966 do VII 2005), EMBASE (od 1980 do VII 2005), Rejestr Prób Kontrolowanych (Cochrane Controlled Trials Register, Issue 3, 2005) oraz Dane Kliniczne Oparte na Faktach (Clinical Evidence, January 2005). Wybrane pozycje oceniało dwóch niezależnych recenzentów, według bardzo ostrych kryteriów, z uwzględnieniem opartego na faktach doboru losowego (RTC). Z wymienionych baz danych wybrano 295 prac, do ostatecznej oceny zakwalifikowano 10 pozycji, które odpowiadały założonym, ostrym kryteriom oceny, według zasad medycyny opartej na faktach. W 3 programach badawczych stosowano preparaty ziołowe Harpagophytum procumbens (czarciego pazura), następne 3 obejmowały badania preparatów z Salix alba (kory wierzby białej), w 4 pozostałych stosowano miejscowo preparaty Capsicum frutescens (pieprzu kajeńskiego). Przy ocenie skuteczności w 4 pracach porównano działanie doustnie stosowanych preparatów ziołowych z placebo, w kolejnych 2 porównano działanie ze standardową terapią lekami przeciwbólowymi. W przypadkach stosowania miejscowego leków, jako kontrolę przyjęto placebo. Zgodność co do wartości metodologicznej poszczególnych programów badawczych oceniono według statystyki kappa Cohena 0,66, przy czym wartość danych we wszystkich ocenianych programach wynosiła 6,6 (mediana 7, wartości skrajne od 5 do 9).

Harpagophytum procumbens a placebo (3, 4)
Stosowano 50 mg harpagozydu dziennie, w postaci standaryzowanego wyciągu wodnego, przez 4 tygodnie, u 325 chorych.

Po harpagozydzie bóle ustąpiły w 9 do 17%, w grupie otrzymującej placebo jedynie w 2 do 5%.

W przypadkach chorych, skarżących się na poważne, a nawet nieznośne bóle, dolegliwości ustąpiły po pierwszym tygodniu terapii (z 59% chorych do 35%). Chorzy w grupie otrzymującej lek ziołowy rzadziej sięgali po tramadol, choć różnice nie były statystycznie znamienne. W następnej grupie badań u 197 chorych stosowano standaryzowany preparat Harpagophytum procumbens, zawierający 100 mg harpagozydu dziennie, przez 4 tygodnie, porównując działanie z placebo. Ilość chorych, którzy w ciągu 5 dni, w czwartym tygodniu leczenia, nie odczuwali bólów, była znamiennie większa niż w grupie placebo, a także w porównaniu z niższą dawką preparatu. Uwzględniając wartość metodologiczną poszczególnych badań, można wnioskować, że 100 mg harpagozydu w wodnym wyciągu z Harpagophytum procumbens likwiduje, w porównaniu z placebo, nieswoiste bóle krzyża u większej ilości przewlekle chorych z ostrymi epizodami, natomiast nie wykazano znamiennej różnicy pomiędzy obydwiema stosowanymi dawkami.

Salix alba a placebo (5, 6)
W leczeniu przewlekłego, nieswoistego bólu krzyża stosowano standaryzowany preparat z wierzby białej, w przeliczeniu na dawkę 120 mg lub 240 mg salicyny dziennie u 210 chorych, porównując działanie z placebo (n=70). Pod koniec 4 tygodnia kuracji liczba chorych, którzy przez co najmniej 5 dni nie odczuwali bólów, w grupie leczonej była większa (n=15) niż w grupie placebo (n=4). Po dawce 120 mg przestało odczuwać bóle 15 osób, a po dawce 240 mg 27 osób. Zmniejszyła się konieczność dodatkowego, "ratunkowego" zażywania tramadolu. W ciągu jednego tygodnia przyjmowało tramadol 33 chorych stosujących placebo, po preparacie z salicyną (dawka 120 mg) 10 chorych, a tylko 3 po większej dawce salicyny (240 mg), przy czym kierunek zmian na lepsze był statystycznie znamienny. Należy podkreślić, że we wszystkich przypadkach zmiany okazały się statystycznie znamienne zarówno dla wskaźnika Arhus (p < 0,02), jak i dla wskaźnika odczuwania bólu (p < 0,001). Przedstawione wyniki pokazują, że

120 mg salicyny w postaci wyciągu z kory wierzby białej przynosi ulgę chorym na nieswoiste bóle krzyża w czasie zaostrzeń przewlekłej postaci choroby.

Dla dawki 240 mg salicyny działanie oceniano w grupie 261 chorych. W tym przypadku również zwiększyła się ilość chorych, którzy nie skarżyli się na bóle w ciągu 4 tygodni terapii, przez okres co najmniej 5 dni.

Capsicum frutescens a placebo (9, 10, 11)
W 40 przypadkach ostrych bólów krzyża, które powstały na skutek gwałtownej zmiany pozycji ciałalub podnoszenia ciężaru (przyczyny mechaniczne), stosowano krem zawierający preparat pieprzu kajeńskiego Rado-Salil u 20 chorych. Działanie preparatu porównano z działaniem placebo, stosowanego również u 20 pacjentów. Lek podawano przez 14 dni. Pod koniec kuracji, uwzględniając wskaźnik VAS, działanie preparatu okazało się skuteczniejsze niż placebo. Następnie poddano analizie skuteczność plastrów zawierających wyciąg z pieprzu kajeńskiego u 154 chorych, porównując działanie z placebo. Stosowano perforowany plaster, zawierający 11 mg kapsacynoidów na powierzchni 294 cm2, odpowiadający zawartości 37,4 ug kapsaicyny na 1 cm2. Zmniejszenie intensywności bólów, co najmniej o 30%, nastąpiło u 60% chorych leczonych plastrami zawierającymi wyciąg z pieprzu kajeńskiego, natomiast w grupie placebo tylko u 42,1% badanych. Znaczniejsze osłabienie bólów, nawet o 50%, nastąpiło w grupie otrzymującej lek u 38,5% chorych, a w grupie placebo tylko u 28%. Różnica okazała się znamienna dla p= 0,002. Ogólna ocena częstości występowania poprawy w stopniu bardzo dobrym i dobrym, u chorych leczonych Capsicum frutescens, wystąpiła u 75,7% chorych, a po placebo tylko u 47,7%. W następnym programie badawczym leczono 320 chorych również plastrami z wyciągiem z pieprzu kajeńskiego, porównując działanie z placebo. Kuracja trwała 21 dni. Całościowy wskaźnik Arhus w grupie otrzymującej badany lek obniżył się w 33%, a w grupie placebo tylko w 22% (p< 0,001). Poprawił się także, statystycznie znamiennie, wskaźnik wydolności fizycznej chorych, leczonych plastrami z wyciągiem pieprzu kajeńskiego.

Fitoterapia a NSAID (5, 7)
Na koniec porównano działanie preparatu Harpagophytum procumbens z rofekoksybem, w 88 przypadkach nieswoistego bólu krzyża. Preparat ziołowy podawno w przeliczeniu na zawartość harpagozydu 60 mg, a rofekoksyb w dawce 12,5 mg. Po 6 tygodniach kuracji nie było znamiennej różnicy w działaniu przeciwbólowym obydwu środków. Podobnie porównano działanie rofekoksybu (12,5 mg dziennie) z preparatem wierzby białej (240 mg salicyny). Analizowano program badawczy obejmujący 228 chorych. Również w tej grupie po 4 tygodniach terapii oceniono jako równorzędne działanie obydwu leków.

Wskazówki praktyczne
Z przedstawionych danych wynika, że stosowanie standaryzowanych wyciągów z Harpagophytum procumbens, w przeliczeniu na dawkę harpagozydu 50 do 100 mg, oraz wyciągów z Salix alba 240 mg (salicyny), może okazać się pomocne w leczeniu przewlekłych stanów nieswoistych bólów krzyża, zmniejszając intensywność oraz ilość zaostrzeń bólowych. Również okazało się znamiennie skuteczne działanie plastrów zawierających wyciągi z Capsicum frutescens.

Fitoterapia jest długotrwała i wymaga dużej cierpliwości ze strony chorego i lekarza. Tego rodzaju leczenie może być prowadzone tylko przez doświadczonego lekarza specjalistę i nadaje się przede wszystkim w przypadkach stanów przewlekłych choroby.

Wymienione preparaty ziołowe mogą wchodzić w niepożądane, a nawet groźne interakcje z innymi lekami, które aktualnie chory zażywa. Tym bardziej, że wielu, zwłaszcza starszych chorych, często przyjmuje różne leki, w tym również ziołowe, bez zalecenia lekarskiego.

prof. dr hab. med. Konstanty Zbigniew Korolkiewicz

Prof. dr hab. med. Konstanty Zbigniew Korolkiewicz jest emerytowanym, zasłuzonym profesorem Akademii Medycznej w Gdansku - Katedry i Zakładu Farmakologii. W czasie wojny kształcił sie na tajnych kompletach w Wilnie, po wojnie w ramach ekspatriacji osiedlił sie w Gdansku. Po studiach medycznych doktoryzował sie w roku 1962. Od roku 1988 prof. zwyczajny nauk medycznych. Był m.in. przez 30 lat [!] kierownikiem Katedry i Zakładu Farmakologii AM w Gdansku, prorektorem i rektorem AM. Od 1998 r. na emeryturze. Autor licznych publikacji naukowych, członek wielu organizacji krajowych i miedzynarodowych, m.in. Niezaleznej Komisji Bioetycznej ds. Badan Naukowych przy AM w Gdansku. Posiada liczne nagrody ministerialne i uczelniane.

Wybrane pismiennictwo:
(1) Andersson G. B. Epidemiological features of chronic low back pain. Lancet 354/1999, 581-585; (2) Carruthers S. G. et al. Eds. Melon and Morrelli`s Clinical Pharmacology. Forth Edition. McGraw-Hill., New York, St. Louis, San Francisco 2000; (3) Chrubasik S. et al. Effectiveness of Harpagophytum procumbens in the treatment of acute low back pain. Phytomedicine 03/1996, 1-10; (4) Chrubasik S. et al. Effectiveness of Harpagophytum extract WS1531 in the treatment o exacerbation of low back paina randomized, placebo - controlled, double blind study. Eur. J. Anaesthesiol. 16/1999, 118-129; (5) Chrubasik S. et al. Treatment of low back pain exacerbation with willow bark extract: a randomised double blind study. Am. J. Med. 109/2000, 9-14; (6) Chrubasik S. et al. Treatment of low back pain with a herbal or synthetic anti - rheumatic: a randomized controlled study. Wilow bark extract for low back pain. Rheumatology. 40/2001, 1388-93; (7) Chrubasik S. et al. A randomized double - blind pilot study comparing Doloteffin and Vioxx in the treatment of low back pain. Reumatology 42/2003, 141-48; (8) Gagnier J. J. et al. Herbal medicine for low back pain. A Cochrane Review. Spine 32/2007, 82-92; (9) Ginsberg F., Famaey J. P. A double blind study of topical massage with Rado-Salil Ointment in mechanical low back pain. J. Int. Med. Res. 15/1987, 148-53; (10) Frerick H. et al. Topical treatment of chronic low back pain with a Capsicum plaster. Pain 106, 59-64; (11) Keitel W. et al. Capsicum pain plaster in chronic non-specific low back pain. Arzneimittelforschung 51/2001, 896-903; (12) Samochowiec L. Kompendium ziołolecznictwa. Wyd. II. Urban & Partner, Wrocław. 2002.




adres tego artykułu: http://www.panacea.pl/articles.php?id=2102