panacea.pl

:: Uprawy roślin leczniczych
Panacea Nr 2 (7), kwiecień 2004, strony: 27-28
Artykuł dodany przez: admin (2006-10-30 18:06:39)


Uprawy roślin leczniczych
Naturalnym zapleczem do utworzenia sieci plantatorów ziół były małe i średnie gospodarstwa rolne, które swój rozwój związały z podjęciem współpracy z firmą Labofarm - poprzez kontraktację uprawy ziół.

Doświadczenia i wnioski z kontraktacji
Podstawą sukcesu gospodarczego jest racjonalność działania i stosowanie się do niekwestionowanych zasad ekonomii. Decydując się na wybór czynnika efektywności ekonomicznej, jako podstawowego kryterium określającego lokalizację upraw kontraktowanych surowców w rejonie Starogardu Gdańskiego, Labofarm kierował się ideą koncentracji plantacji w możliwie najbliższej odległości od zakładu przetwórczego. Pozwoliło to na sprawne ich kontrolowanie oraz ułatwiło obserwację i prace doświadczalne. Z perspektywy czasu ta decyzja okazała się słuszna, mimo iż Starogard Gdański nie znajduje się w centrum oficjalnie uznanych obszarów rejonizacji takich upraw, jak kozłek lekarski, melisa, mięta czy serdecznik pospolity. Jednak obserwacje efektów produkcyjnych w tym rejonie potwierdzają słuszność przyjętej tezy, że występujące niekiedy nienajlepsze predyspozycje klimatyczno-glebowe lub ekonomiczne mogą być niwelowane poprzez dobrą organizację pracy, poziom wiedzy fachowej oraz wykorzystanie własnych spostrzeżeń i obserwacji. Zaznaczyć należy również, że w przypadku plantacji położonych w niedużej od siebie odległości, można zauważyć wzajemnie korzystne oddziaływanie na siebie poszczególnych plantatorów. Naturalnym zapleczem do utworzenia sieci plantatorów ziół były małe i średnie gospodarstwa rolne, które swój rozwój związały z podjęciem współpracy z firmą Labofarm - poprzez kontraktację uprawy ziół. Surowcem kontraktowym w największych ilościach jest

kozłek lekarski (Valeriana officinalis)
kozłek lekarski
fenotyp (gr. phainomai = pojawiam się, typos = odbicie) – zespół cech morfologicznych i fizjologicznych organizmu, ukształtowany w wyniku współdziałania zespołu genów danego osobnika (genotypu) i czynników środowiskowych, które decydują o ostatecznym ukształtowaniu fenotypu.
uprawiany w Polsce w dwóch odmianach: "Polka" i "Lubelski". Jest to gatunek zbiorowy, wielopostaciowy, obejmujący kilkadziesiąt form (uważanych niekiedy za gatunki). Poszczególne formy są znacznie zróżnicowane - zarówno pod względem fenotypu, jak i składu chemicznego. Ich skład chemiczny ciagle jeszcze nie jest dostatecznie poznany, chociaż wiadomo, że zawartość ilościowa niektórych związków chemicznych w poszczególnych formach jest znacznie zróżnicowana. Pojawia się problem techniczny - ze względu na fakt występowania w populacjach obu wymienionych polskich odmian kozłka różnych form gatunkowych (np. V. stolonifera, V. nitida, V. rossica), istotnie różniących się morfologicznie, jak i pod względem zawartości związków czynnych. Niektóre cechy różnicujące widzimy w poniższym zestawieniu.

Organ lub czynnik porównywany Valeriana stolonifera Valeriana palustris Valeriana nitida
Rozłogi cienkie 0,75-1,25 mm brak brak
Korzenie grube 1,5-2,5 mm czarnobrunatne cienkie 0,5-1,0 mm brunatne cienkie 0,75-1,0 mm brunatne
Łodygi nagie, żółtozielone, 50-90 cm u dołu czerwone, 55-115 cm do 7 mm grubości, w dolnej części owłosione, powyżej 1 m
Kwiaty różowe lub białe, kwitnie w czerwcu lila, kwitnie w lipcu białe z odcieniem lila, kwitnie w lipcu
Zawartość olejków średnia średnia najniższa wśród znanych form
Występowanie Ukraina Niemcy, Czechy, Słowacja Ukraina, Białoruś

Zdjęcia kozłka lekarskiego pochodzą z upraw zakontraktowanych przez Labofarm.
Jak widać, stwierdzone różnice są znaczne. Z tego wynika także rozpiętość innych cech, takich jak np. zawartość substancji chemicznych - waleryny, walepotriatów, kwasu walerenowego i izowalerenowego. Może się ona wahać w szerokich granicach (np. olejki 0,2-3,5%). Taka sytuacja powoduje brak jednorodności chemicznej partii surowca, która bez dokładnego uśrednienia masy uniemożliwia uzyskanie jednolitego składu niewielkich porcji. W celu rozwiązania problemu, podjęto prace mające na celu wyeliminowanie form genetycznych o parametrach nieprzydatnych do produkcji leków w Labofarmie. Wyselekcjonowany materiał zostanie namnożony do skali technicznej i po utrwaleniu cech (kilkuletnia selekcja pozytywna) wprowadzony do uprawy. Innym ważnym aspektem badań uprawy kozłka lekarskiego jest ciągłe poprawianie wyniku ekonomicznego uprawy tej rośliny, w szczególności zmniejszanie niezbędnych nakładów pracy. W tym zakresie uczyniono już wiele, dostosowując do procesu uprawowego typowe maszyny i narzędzia rolnicze a także opracowując cykl agrotechniczny, najbardziej odpowiedni dla regionu. Wyciągnięto wnioski, które w przyszłości powinny przynieść postęp w zakresie jakości pozyskiwanego surowca a także ograniczenia nakładów. Szczególnie zachęcająco rysuje się możliwość wielkoobszarowej uprawy kozłka, z siewu wprost do gruntu - w roślinę ochronną. Inspirująco oddziałują na plantatorów informacje o możliwości uzyskania zbioru na poziomie znacznie wyższym niż obecnie, bo wynoszącym około 5 ton z hektara (Belgia). Wymaga to jednak systematyczności i konsekwencji w działaniu, a także umiejętności adaptacji i wykorzystania najlepszych wzorców.

mgr inż. Ryszard Myszke
- Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Starogardzie Gd.




adres tego artykułu: http://www.panacea.pl/articles.php?id=134