Home Rejestracja Szukaj Kontakt

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu swiadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczacych cookies oznacza, że beda one zamieszczane w Państwa urzadzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień przechowywania i uzyskiwania dostępu do cookies przy pomocy ustawień przegladarki lub urzadzenia końcowego, z których Państwo korzystacie. X

Menu główne
Strona główna
Logowanie
Księga gości
Rekomenduj nas
Prenumerata
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 3
Artykuły > Przyroda > Rośliny chroniące środowisko i zdrowie

Panacea Nr 2 (35), kwiecień - czerwiec 2011 strony: 24-26

Rośliny chroniące
środowisko i zdrowie
Część druga

Paprotniki
Pteridophyta
Do grupy paprotników, ze względu na podobne przemiany wegetatywne, należą paprocie Polypodiophyta, psyloty Psilotophyta, skrzypy Equisetophyta, widłaki Lycophyta. W odróżnieniu od mszaków, paprotniki posiadają tkankę przewodzącą wodę i składniki odżywcze. Naczynia przewodzące umożliwiają skuteczny transport wody i środków odżywczych w obrębie całej rośliny, stąd lepszy i bujniejszy rozwój paprotników. Dodatkowo naczynia przewodzące stanowią tkankę wzmacniającą. Paprocie określa się jako naczyniowe rośliny zarodnikowe. Występują od strefy zwrotnikowej aż po chłodne rejony w okolicach podbiegunowych. W klimacie chłodnym i umiarkowanym nie występują w postaci drzew, w klimacie zwrotnikowym mamy paprocie drzewiaste. Zasiedlają przede wszystkim tereny wilgotne, ale występują również na stanowiskach suchych i pustyniach.
Niektóre paprocie są hodowane jako ozdobne rośliny doniczkowe w warunkach domowych, na przykład nefrolepis wyniosła Nephrolepis exaltata Scott.
Dla środowiska w naszym klimacie paprocie mają znaczenie jako rośliny darniowe, wpływające regulująco na stany nawodnienia, wspomagające w tym działaniu mchy.
W lecznictwie z grupy paprotników zastosowanie znajduje skrzyp Equisetum arvense L. – mała roślina zielna, występująca na stanowiskach wilgotnych, niekiedy jako trudny do wytępienia chwast. Stosowane jest ziele skrzypu jako środek moczopędny, korzystny w przepłukiwaniu dróg moczowych i nerek oraz dostarczający do organizmu rozpuszczalnej w wodzie krzemionki. W dawnej medycynie znajdowało zastosowanie kłącze paprotki zwyczajnej Polypodium vulgare L. w schorzeniach nerek i dróg moczowych oraz jako lek moczopędny. Kłącze wchodziło w skład mieszanki pod nazwą ziółka marienbadzkie. Rzadko stosowane są zarodniki widłaka gwiaździstego Lycopodium clavatum L., najpospolitszego z widłaków w klimacie umiarkowanym, także w Polsce na stanowiskach suchych, w lasach sosnowych, na wrzosowiskach, bardzo często w Karpatach. Zarodniki widłaka likopodium Sporae Lycopodii bywają stosowane jako środek zapobiegający zlepianiu się pigułek oraz jako przysypka, rodzaj pudru [2, 10, 12].

Rośliny nasienne
Znajdują się tu rośliny nagozalążkowe, nagonasienne Gymnospermae i okrytozalążkowe, okrytonasienne Angiospermae. Obydwie te grupy różnią się między sobą budową zalążni (organu, w którym znajdują się zalążki). Nagozalążkowe nie tworzą zalążni, a nieosłonięte zalążki występują po dwa na każdej łusce szyszki. Powstające z nich nasiona są również nieosłonięte, jakby nagie, stąd nazwa nagonasienne. Rośliny okrytozalążkowe tworzą zalążnię, która swoimi ściankami osłania, otacza zalążki. Po zapłodnieniu przekształcają się one w nasiona, a ściany dojrzałej zalążni w otaczającą nasienie owocnię – stad nazwy okrytozalążkowe, okrytonasienne [2, 4].

Nagozalążkowe, nagonasienne
Gymnospermae
Obecnie rośliny nagozalążkowe, na podstawie przebytej drogi ewolucyjnej, dzielą się na cztery typy: iglaste Phinophyta, gniotowate Gnetophyta, miłorząbowate Ginkgophyta i sagowce Cycadophyta [2, 12, 13].

Iglaste
Pinophyta
Potocznie zwane są roślinami szpilkowymi lub iglakami, ze względu na posiadanie przez większość z nich liści twardych, wąskich, podobnych do igły. Niektóre nagozalążkowe zamiast igieł posiadają liście łuskowate np. cyprysiki, tuje. Organa rozrodcze tych roślin powstają oddzielnie w szyszkach. Szyszki męskie, tzw. szyszki pyłkowe, zbudowane są ze sporofili – przekształconych liści ułożonych dookoła wspólnej osi, wytwarzających pyłek. Szyszki żeńskie, na łuskach których znajdują się zalążki, niekiedy są traktowane jako zmodyfikowane pędy i nazywane szyszkami nasiennymi. Po cyklu przemian zalążek w szyszkach żeńskich zostaje zapylony i powstaje stopniowo dojrzewające nasienie. Po okresie przenoszenia pyłku (zapylania) szyszki męskie schną i odpadają. Wśród roślin iglastych przeważają rośliny jednopienne – takie, w których organa rozrodcze męskie i żeńskie, wytwarzane w szyszkach, występują oddzielnie w różnych częściach tej samej rośliny. Do iglastych należą krzewy i drzewa, na przykład różne gatunki świerków, sosen, cyprysików, tsug, żywotników, cisów i wiele innych gatunków.
Większość iglastych to rośliny zimozielone, charakteryzujące się obecnością w liściach i młodych gałązkach, a nawet w drewnie, olejku eterycznego. Większość iglastych wytwarza żywice i balsamy. Olejki eteryczne, inaczej olejki lotne, występują we włoskach gruczołowych, w przewodach, komórkach lub zbiornikach olejkowych. Stanowią ciekłe wieloskładnikowe lotne mieszaniny związków naturalnych, złożonych z węglowodorów alifatycznych, alkenowych, alicyklicznych, terpenowych, rzadziej aromatycznych oraz ich tlenowych pochodnych, jak aldehydy, ketony, alkohole, kwasy, estry. Duże znaczenie dla jakości olejku mają estry, które w znacznym stopniu wpływają na zapach. Olejki eteryczne dłużej przechowywane żywiczeją, zmieniają barwę na ciemną, stają się półpłynne i stopniowo przekształcają się w bezpostaciowe substancje stałe. Żywice są mniej lotnymi, przeważnie stałymi, bezpostaciowymi mieszaninami połączeń terpenowych lub pochodnych fenylopropanu, mogą również stanowić mieszaniny produktów utlenienia olejków eterycznych. Balsamy posiadają postać półpłynną i są roztworami żywic w olejku eterycznym.
Olejki eteryczne, żywice i balsamy posiadają duże znaczenie w lecznictwie, kosmetyce i przemyśle spożywczym. Poza znaczeniem w lecznictwie i kosmetyce, rośliny iglaste spełniają zasadniczą rolę w środowisku, która w szczególności wyraża się ich znaczącym udziałem w procesie fotosyntezy [2, 13].

Gniotowate
Gnetophyta
Rośliny z tej grupy to przeważnie pnącza, rzadziej drzewa i krzewy występujące w lasach tropikalnych. W Europie, w jej południowo-wschodniej części, występują z tej grupy, w formie krzewów, gatunki z rodzaju efedra Ephedra. W Polsce bywają dość rzadko uprawiane w ogrodach botanicznych lub jako oryginalne rośliny ozdobne. Niektóre gatunki: przęśl dwukłosowa Ephedra distachya L. lub przęśl skrzypowa Ephedra equisetina Bunge. Rośliny te, chociaż są krzewami, pokrojem przypominają skrzypy. Zawierają efedrynę zaliczaną do alkaloidów. Dawniej ziele kilku gatunków przęśli, głównie dwukłosowej, wykorzystywano w medycynie jako ważne źródło efedryny, którą obecnie otrzymuje się syntetycznie. Naturalna efedryna jest lewoskrętnym enencjomerem i działa niemal dwa razy silniej od otrzymywanej syntetycznie racemicznej efedryny. Efedryna wykazuje dość silne działanie farmakologiczne, jest sympatykomimetykiem. Pobudza układ współczulny, działa rozkurczająco na mięśnie oskrzeli, zwęża naczynia krwionośne i podnosi ciśnienie krwi. Stosowana jest w postaci chlorowodorku w różnych preparatach w astmie (dychawicy oskrzelowej), także jako składnik syropów, gdyż działając rozkurczająco na oskrzela, wzmaga efekt wykrztuśny i oczyszczanie górnych dróg oddechowych. Wchodzi w skład różnych preparatów na choroby przeziębieniowe. Ze względu na działanie podnoszące ciśnienie krwi, należy stosować efedrynę z dużą ostrożnością. Efedryna jest nadużywana jako środek narkotyczny, dopingujący. W syropach jest zastępowana słabiej działającą pseudoefedryną, co jednak nie zapobiega nadużyciom [2, 10].

Miłorzębowate
Ginkgophyta
W obrębie tej grupy zachował się tylko jeden przedstawiciel – miłorząb japoński lub miłorząb dwuklapowy Ginkgo biloba L . Miłorzęby występowały już w okresie ery mezozoicznej, około 200 mln lat temu, w formie bardzo podobnej do obecnej. W stanie naturalnym miłorząb występuje w południowo-wschodnich Chinach. Jest hodowany w wielu krajach o klimacie umiarkowanym i chłodnym, także w Polsce, ponieważ bardzo dobrze wytrzymuje mrozy i nawet znaczne zanieczyszczenia powietrza. Doskonale rośnie na przykład przy ulicach i na placach, przy bardzo dużym nasileniu ruchu pojazdów spalinowych czy zanieczyszczeń przemysłowych. Posiada ozdobne wachlarzowate liście, które w jesieni, po efektownych przebarwieniach, zrzuca na zimę. Miłorząb, mimo że nie należy do roślin zimozielonych, to ze względu na znaczną odporność na mrozy i zanieczyszczenia środowiska oraz obfitą masę zieloną, jest wartościowym gatunkiem w ochronie środowiska. Liście miłorzębu są wykorzystywane w farmacji do produkcji leków poprawiających krążenie mózgowe [2, 14, 15].

Sagowce
Stanowią dwupienne rośliny tropikalne. Nie występują w klimacie umiarkowanym i chłodnym, są jedynie uprawiane w szklarniach. W erze mezozoicznej spełniały ważną rolę na Ziemi, do dziś pozostało około 140 gatunków sagowców. Ze względu na pierzasto-złożone liście, przypominają palmy i są bardzo dekoracyjne [2, 12].

Okrytozalążkowe, okrytonasienne
Angiospermae
Nazywane są także roślinami kwiatowymi, stanowią typ Magnoliophyta, który dzieli się na dwie klasy: jednoliściennych Liliopsida i dwuliściennych Magnoliopsida [2].
Są rozprzestrzenione po całej kuli ziemskiej, obecnie liczą około 240.000 gatunków występujących w bardzo różnych formach – od dużych drzew, po małe rośliny zielne. Kwiatowe dominują aktualnie wśród roślin na Ziemi i spełniają bardzo ważną rolę w gospodarce, rolnictwie, żywieniu, w ogóle w życiu na Ziemi.
Nazwa kwiatowe pochodzi stąd, że rośliny tej grupy do rozmnażania używają kwiatów zawierających organa męskie i żeńskie. Słupek stanowi organ żeński, a pręciki to organa męskie. Słupek umieszczony w centrum kwiatu jest zbudowany ze znamienia, na które trafia pyłek, z szyjki łączącej znamię z zalążnią, a w dolnej części - z szerszej zalążni zawierającej zalążki. W zapylonym kwiecie z zalążka powstaje nasienie, a ze ścian zalążni owocnia, która otacza nasienie. Całość stanowi owoc. Podział na dwie klasy roślin kwiatowych oparty jest na budowie zawartego w nasieniu zarodka. U jednoliściennych zarodek posiada jeden liścień, a u dwuliściennych - dwa.
Do roślin jednoliściennych Liliopsida należą trawy, między innymi zboża, liczne rośliny ozdobne: lilie, żonkile, zimowit jesienny, warzywa (cebula, czosnek i inne), także palmy, różne gatunki bambusów i inne.
Rośliny dwuliścienne Magnoliopsida są liczniejsze od jednoliściennych, znajdują się tu m.in. warzywa kapustne, pomidory, liczne gatunki ozdobne (róże, bzy, azalie), drzewa (buki, dęby, topole, drzewa cytrusowe, oliwkowe) i wiele innych [2, 4].
Większość roślin okrytonasiennych, pospolicie zwanych liściastymi, w naszym klimacie traci liście na zimę. Tylko nieliczne zimują z liśćmi. Wśród zimozielonych roślin tej grup znajdują się uprawiane u nas: bukszpan Buxus sempervirens L., runjanka japońska Pachysandra terminalis Sieb. Et Zuch., różne gatunki rododendronów, wrzosy, ostrokrzew europejski Ilex aquifolium L., barwinek pospolity Vinca minor L., częściowo zimozielony ligustr Ligustrum vulgare L. i kilka innych.

Zdecydowana większość naszych zimozielonych roślin to nagonasienne rośliny szpilkowe, tzw. iglaki.

prof. dr hab. n. farm. Wojciech Cisowski
- emerytowany kierownik Katedr Farmakognozji AM
w Gdańsku i we Wrocławiu

Piśmiennictwo:
(1) Giese Arthur C. Fizjologia komórki. PWN, Wwa 1985; (2) Salomon E. P., Berg L. R., Martin D. W. Biologia. Wyd. MULTICO, Wwa 2007; (3) Hall D. O., Rao K. K. Fotosynteza. WN-T, Wwa 1999; (4) Kopcewicz J., Lewak S. Fizjologia roślin. PWN, Wwa 2007; (5) Szechińska-Hebda M., Kruk J., Górecka M., Karpińska B., Karpiński S. Evidence for light wavelength-specific photoelectrophysiological signaling and memory of excess light episodes in Arabidopsis. The Plant. Cell. 22, 2201-18?2010; (6) Baker N. R. Chlorophyll fluorescence: A probe of photosynthesis in vivo. Ann. Rev. Plant Biol. 59, 89-113/2008; (7) Foyer Ch. H, Noctor G. Leaves in the dark see the light. Science 284, 599-601/1999; (8) Karpiński S., Reynolds H., Karpińska B., Wingsle G., Creissen G., Millineaux P. Systemic signaling and acclimation in response to excess excitation energy in Arabidopsis. Science 284, 654-57/19 99; (9) van Loon G., Duffy S. J. Chemia środowiska. PWN, Wwa 2007; (10) Podbielkowski Z., Sudnik-Wójcikowska B. Słownik roślin użytkowych. PWRiL, Wwa 2003; (11) Muszyński J. Farmakognozja. PZWL, Wwa 1957; (12) Lisowski S. Świat roślinny tropików. Sortus, Poznań 1996; (13) Seneta W. Dendrologia t. 1 i 2. PWN, Wwa 1991; (14) Matławska I. Farmakognozja. AM w Poznaniu 2005; (15) Kohlmünzer S. Farmakognozja. PZWL, Wwa 2000.


komentarz[0] |

Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Reumatoidalne zap...
Ruszczyk kolczast...
Selen - pierwiast...
Propolis, mleczko...
Nadciśnienie tę...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Lucerna - niedoce...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Kora dębu i dęb...
Wąkrota azjatyck...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Rumianek
Zioła dla niemow...
Reklama
IWLF Labofarm Labovet
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2018 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.