Home Rejestracja Szukaj Kontakt
Menu główne
Strona główna
Logowanie
Księga gości
Rekomenduj nas
Prenumerata
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kultura
Kwiaty
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Weterynaria
Wspomnienia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 7
Artykuły > Rośliny lecznicze > Ruszczyk kolczasty i jego zastosowanie

Panacea Nr 3 (32), lipiec - wrzesień 2010 strony: 24-26

Ruszczyk kolczasty i jego zastosowanie

Ruszczyk kolczasty, myszopłoch kolczasty (Ruscus aculeatus L.) należy do rodziny Ruscaceae (ruszczykowate/myszopłochowate), poprzednio klasyfikowany w rodzinie szparagowatych Asparagaceae oraz liliowatych Liliaceae.

Jest to niski, zawsze zielony krzew, z podziemnym kłączem. Kłącze osiąga długość ok. 10 cm i średnicę 1 cm, nie posiada zapachu i ma lekki słodko cierpki smak. Krzew posiada sztywne, prosto wzniesione, rozgałęzione pędy. Właściwe liście są małe, w postaci zielonych łusek, z ich pachwin wyrastają liściokształtne pędy, pełniące funkcje liścia, czyli fyllokladia (gałęziaki). Są one skórzaste, ciemnozielone, kolczasto zakończone. Kwiaty żeńskie i męskie kwitną wiosną na osobnych roślinach, są koloru zielonego, wyrastają ze spodniej części pędu pojedynczo lub w pęczkach. Owocem jest kulista, czerwono zabarwiona jagoda, dojrzewająca we wrześniu i pozostająca na roślinie przez całą zimę. Zbioru kłącza dokonuje się późną jesienią.

Roślina pochodzi z rejonu morza śródziemnego. Obecnie występuje w wielu krajach Europy, w Azji (Iran), w Afryce północnej i południowych stanach USA. Siedliskiem jego występowania są suche, słoneczne i ciepłe zbocza, zarośla, lasy; sporadycznie dochodzi do 1000 m n.p.m.

Ruszczyk kolczasty ma wiele nazw zwyczajowych, w Anglii nazwany jest: Sweet broom, Jews Myrtle, Butcher’s broom. Nazwa angielska Butcher’s broom (miotła rzeźnika) wywodzi się z historycznego zastosowania, gałązki krzewu były dawniej zbierane i sprzedawane w wiązkach rzeźnikom, którzy używali je jako mioteł do czyszczenia bloków, na których rąbali mięso. Polska nazwa ruszczyka - myszopłoch kolczasty, nawiązuje to do przekonania, że roślina ta ma zdolność odstraszania myszy, a odwołuje się do starego i skutecznego zwyczaju układania między mięsem ruszczyka. Również jego włoska nazwa pungitopo (żądło na myszy) nawiązuje do tej właściwości ruszczyka. We Włoszech był on zawieszany miedzy suszonym mięsem w celu odstraszenia myszy.

Już Theophrastus, grecki uczony i filozof, opisuje zdolności lecznicze ruszczyka jako rośliny o nieomal cudownych właściwościach. Wspomina go również Dioscorides (Materia Medica) jako środek na kamienie nerkowe, oraz Pliniusz Sekundus Gajusz (Historia naturalis). W średniowieczu roślina ta była znana ze zdolności usuwania ociężałości w nogach, powodowanej długotrwałym staniem. Polecana była zwłaszcza dla kobiet w okresie menstruacji lub ciąży. Ruszczyka używano też w przypadkach żółtaczki, podagry, kamieni żółciowych i nerkowych, arteriosklerozy, żylaków i hemoroidów. Do lat pięćdziesiątych XX w. był stosowany tylko w ziołolecznictwie i medycynie naturalnej, ale po badaniach przeprowadzonych we Francji, również medycyna konwencjonalna uznała jego lecznicze właściwości. Potwierdzono, że ruszczyk jest surowcem o wielu zastosowaniach i właściwościach, z których najważniejsza jest jednak jego aktywność w stosunku do układu krążenia.
Z ruszczyka pozyskujemy wysuszone, całe lub rozdrobnione podziemne części – kłącze ruszczyka Rusci rhizoma. Według wymogów Farmakopei VIII kłącze powinno zawierać nie mniej niż 1% sapogenin w przeliczeniu na ruskogeniny (mieszanina neoruskogeniny i ruskogeniny).
Kłącze ruszczyka zawiera: saponiny sterydowe (ruscyna, ruskogenina, neoruskogenina, ruskozyd) ponadto flawonoidy, benzofuran, fitosterole (sitosterol, stigmasterol, kampesterol), nienasycone kwasy tłuszczowe, triterpeny, kumaryny, alkaloidy, olejek eteryczny, związki mineralne, żywice.

Współczesne badania dowiodły znaczenie kłącza ruszczyka jako vasoprotectivum i antihaemorrhoidales. Wyciąg z ruszczyka zwiększa napięcie ścian naczyń żylnych, zmniejsza adhezję leukocytów i komórek wielojądrzastych do śródbłonka, zmniejsza wynaczynienie białek w obrzęku, zwiększa przepływ żylny i ciśnienie powracającej krwi żylnej. Efekt obkurczający naczynia żylne jest zależny od dawki, nasila się pod wpływem ciepła i dotyczy szczególnie wyraźnie naczyń ze zmianami żylakowatymi. Działanie jest związane z bezpośrednim pobudzaniem postsynaptycznych receptorów ?-1 i ?-2 oraz uwolnieniem noradrenaliny z zakończeń nerwowych. Stosowany jest często w skojarzeniu z hesperydyną, która zmniejsza przepuszczalność naczyń włosowatych.

Ruszczyk kolczasty był również testowany z dobrymi rezultatami w przypadku spadku ciśnienia (orthostatic hypotension) przy zmianie pozycji na stojącą, powodującą zawroty głowy lub zamroczenie. Ruszczyk znacznie redukuje negatywne objawy, nie powodując wzrostu ciśnienia w przeciwieństwie do innych leków stosowanych w tym przypadku. Ruszczyk kolczasty podnosi ciśnienie żylne krwi, zwiększa napięcie ścian naczyń krwionośnych, wzmaga przepływ krwi w żyłach i limfy, zapobiega zastojom krwi i limfy, obrzękom i wysiękom, wzmacnia i uszczelnia naczynia krwionośne, obkurcza naczynia krwionośne.

Ekstrakty z ruszczyka znalazły zastosowanie w leczeniu niewydolności naczyń żylnych i limfatycznych, w łagodzeniu objawów alergii, żylaków kończyn, obrzęków kończyn. Nadają się do długotrwałej terapii nadmiernej przepuszczalności i kruchości naczyń krwionośnych. Jest także polecany w łagodzeniu dolegliwości związanych z hemoroidami (swędzenie, pieczenie). Dla wzmocnienia efektu ekstrakt z ruszczyka stosować można w połączeniu z ekstraktem z kasztanowca (escyna hamuje hialuronidazę) - uzupełniają one swoje działanie i razem działają mocniej. Ten synergizm jest często wykorzystywany w gotowych aptecznych preparatach, mającym przynieść ulgę opuchniętym, zmęczonym nogom.

Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z kłączy ruszczyka są stosowane w medycynie w leczeniu hemoroidów, stanów zapalnych skóry i naczyń krwionośnych. Saponiny ruszczyka wzmacniają i tonizują naczynia krwionośne, mają również działanie przeciwzapalne. Ich mechanizm działania zapobiega nadmiernemu poszerzaniu się naczyń żylnych, nieszczelności i w przypadku guzów krwawniczych (hemoroidów) wypadaniu z podłoża na zewnątrz. Działają przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo - eliminując dokuczliwy świąd i pieczenie, jakie wywołuje stan zapalny żył oraz stabilizują podłoże, w którym naczynia żylne nóg oraz guzki krwawnicze są osadzone.

Dobre efekty ze stosowania ruszczyka uzyskuje się przy miażdżycy naczyń, ponieważ wpływa na wzmocnienie ścian obwodowych i włosowatych. Surowiec obniża również poziom cholesterolu. Posiada właściwości cytotoksyczne i przeciwhistaminowe. Zapobiega krwawieniom i plamieniom z dróg rodnych występującym w trakcie zażywania preparatów antykoncepcyjnych.

Kłącze ruszczyka jest również stosowane jako łagodny środek moczopędny. Ze względu na zdolność zapobiegania w przenikaniu płynów z żył do otaczających je tkanek, zwiększa się zdolność organizmu do ich filtracji przez nerki i wydalenie wraz z moczem. Właściwość ta znajduje zastosowanie w łagodzeniu obrzęków związanych z okresem przekwitania czy niektórych problemach kardiologicznych. Co prawda istnieje wiele innych leków pomagających w tych problemach to jednak ze względu na brak efektów ubocznych ruszczyk kolczasty cieszy się sporą popularnością w niektórych krajach. Podaje się go w kamicy pęcherza moczowego, przy zatrzymaniu moczu, jako środek moczopędny. Stosowany jest w chorobie reumatycznej. Uchodzi za naturalny środek „czyszczący krew”, to działanie może być pomocne dla osób z zatruciem organizmu i odchudzających się.

W lecznictwie oficjalnym zastosowanie znalazła również otrzymywana z ruszczyka ruskogenina. Posiada ona właściwości przeciwwysiękowe, przeciwzapalne. Zwiększa napięcie żylne, poprawia krążenie krwi żylnej, chroni strukturę naczyń krwionośnych i limfatycznych. Jest inhibitorem elastazy. Ruskogenina wchodzi w skład preparatów złożonych zarówno doustnych, jak i do użytku zewnętrznego.

Dawkowanie: Zalecane dawki powinny zawierać 7-11 mg ruskogeniny na dobę.
Działania uboczne:
Przy stosowaniu preparatów zawierających wyciąg z ruszczyka, można zaobserwować zwiększone pocenie się. Sporadycznie mogą pojawić się dolegliwości żołądkowe i nudności o niewielkim nasileniu (po podaniu doustnym).
Przeciwwskazania:
Przeciwwskazaniem do stosowania preparatów z ruszczyka jest nadciśnienie tętnicze oraz przerost prostaty. Nie ma wystarczających informacji o przeciwwskazaniach w stosowaniu ruszczyka dla dzieci oraz ciężarnych i karmiących kobiet, ale jak zwykle w tych przypadkach wskazana jest ostrożność.

W kosmetyce
Ekstrakt z ruszczyka wykorzystywany jest również często w kosmetykach. Kosmetyki z dodatkiem ruszczyka działają przeciwzapalnie, aktywują przepływ krwi, działają na skórę nawilżająco i zmiękczająco, chroniąc jej naturalną barierę ochronną. W preparatach do twarzy ruszczyk powoduje obkurczenie rozszerzonych naczyniek krwionośnych, zmniejsza zaczerwienienia, powoduje ustąpienie świądu i stanów zapalnych skóry. Działa przeciwko opuchliźnie okolic oczu i całej twarzy. Ruszczyk łagodzi objawy alergii, stosowany jest w kosmetykach przeciwalergicznych. Zapobiega zaczerwienieniom i podrażnieniom, chłodzi i działa przeciwzapalnie. Jest stosowany w pielęgnacji cery naczynkowej, skłonnej do zaczerwienień i stanów zapalnych. Zalecany jest w leczeniu teleangiektazji, w przypadku dermatozy okołoustnej oraz rozszerzonych naczyń w przebiegu trądziku sterydowego, kosmetycznego i zawodowego (leczenie zewnętrzne należy skojarzyć z leczeniem wewnętrznym). Stosowany jest również w kosmetykach, ujędrniających i antycellulitowych, ponieważ ruskogenina zmniejsza przepuszczalność naczyń krwionośnych, łagodzi zapalenia i zmniejsza obrzęki, pobudza mikrokrążenie, powoduje redukcję grudek tłuszczowych, wygładza skórę, przywraca skórze naturalną gładkość i sprężystość.

Inne zastosowanie ruszczyka
Ruszczyk jest też stosowany w kuchni, młode pędy, ścinane wiosną, służą do przyrządzania potraw, podobnie jak szparagi (dawna przynależność do szparagowatych). Ten zimozielony krzew zimą dostarcza pięknych ciemnozielonych gałązek, które stanowią doskonałą dekorację na Boże Narodzenie.

dr n. farm. Bożena Kowalczyk
- Śląski Uniwersytet Medyczny, Katedra i Zakład Botaniki
Farmaceutycznej i Zielarstwa w Sosnowcu

Piśmiennictwo:
1.Durakiewicz, M. Choroby żył. Borgis - Medycyna Rodzinna. 1999. 4: 6-10, 2. EMEA. European Medicines Agency. Evaluation of Medicines for Human Use. Ruscus acuelatus L. RHIZOMA. London. 2008. 3. Indeks leków MP, Pharmindex, http://www.mp.pl/leki/. 4. Farmakopea Polska VIII (t. I, II i III), Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Warszawa 2008. 5. Glinka R., Góra J., Związki naturalne w kosmetyce. Biblioteka Salonu i Elegancji-Kosmetik International, Warszawa, 2000. 6. Janicki K., Rewerski W. Medycyna naturalna. PZWL, Warszawa, 2001. 7. Jurkowska S., Produkty kosmetyczne, Ekoprzem. Dąbrowa Górnicza, 2006. 8. Kohlmunzer S. Farmakognozja, PZWL, Warszawa 1993. 9. Lamer-Zarawska E., Kowal-Gierczak B., Niedworok J. (red.). Fitoterapia i leki roślinne. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa, 2007. 10. Lauressergues H, Vilain P. Pharmacological activities of Ruscus extract on venous smooth muscle. Int. Angiol. 1984;3:70- 73. 11. Lutomski J., Alkiewicz J. Leki roślinne. PZWL, Warszawa, 1993. 12. Maffei F, Carini M, Stefani R, Saibene L. Anti-elastase and anti-hialuronidase activities of saponins and sapogenins from Hedera helix, Aesculus hippocastanum and Ruscus aculeatus: factors contributing to their efficacy In the treatment of venous isufficiency. Arch Pharm 1995; 328:720-4. 13. Matławska I. Leki roślinne w terapii guzków krwawniczych odbytu. Postępy Fitoterapii 3-4/2002:70-74. 14. Matławska I. (red.), Farmakognozja. AM, Poznań, 2005. 15. Mrozikiewicz A. Leki roślinne stosowane w wielokierunkowym łagodzeniu objawów miażdżycy. Poznań. Publikacja Witryna Internet AM Poznań, 2000. 16. Nowak G. Surowce roślinne stosowane w chorobach układu krążenia i serca. Herba Polonica. 2009 Vol. 55 No 2: 100-121. 17. Różański H. Ruskogenina jako vasoprotectivum - http://www.luskiewnik.pl. 18. Samochowiec L. Kompendium ziołolecznictwa. Wyd. Medyczne „Urban&Partner”, Wrocław, 2002. 19. Struczyński J. Przewlekła niewydolność żylna. Panacealeki ziołowe, 2003. 20. Strzelecka H., Kowalski J. Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. PWN, Warszawa, 2000.


komentarz[0] |

© 2005-2011 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.