Home Rejestracja Szukaj Kontakt

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu swiadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczacych cookies oznacza, że beda one zamieszczane w Państwa urzadzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień przechowywania i uzyskiwania dostępu do cookies przy pomocy ustawień przegladarki lub urzadzenia końcowego, z których Państwo korzystacie. X

Menu główne
Strona główna
Logowanie
Księga gości
Rekomenduj nas
Prenumerata
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 8
Artykuły > Naturalne stanowiska > Zasoby roślin zielarskich w stanie naturalnym w Polsce i możliwości ich wykorzystania

Panacea Nr 3 (24), lipiec - wrzesień 2008 strony: 9-11

Zasoby roślin zielarskich w stanie naturalnym w Polsce i możliwości ich wykorzystania

Dokładna liczba roślin leczniczych, użytkowanych w XX w. w Polsce, ciągle zmieniała się i jest trudna do ścisłego ustalenia (Kozłowski i inni 2003). Zmiany następowały w różnych okresach, w zależności od stanu badań, możliwości zdobycia surowców, także od panujących trendów w lecznictwie i obowiązujących farmakopei. Jak były one ogromne i zasadnicze, wystarczy choćby przypomnieć zestaw gatunków leczniczych, zamieszczanych w farmakopeach polskich (FP II, III, IV, V i VI). Za pierwszą polską farmakopeę uznaje się wydaną w roku 1817 Farmakopeę Królestwa Polskiego, w której znaleźć można około 300 surowców roślinnych. Pierwszą nowoczesną polską farmakopeą jest wydana w roku 1937 II Farmakopea Polska, w której znajduje się 160 gatunków roślin leczniczych. W Farmakopei Polskiej III z roku 1954 przedstawiono prawie 120 gatunków. W Farmakopei Polskiej IV z roku 1970 znajdujemy 90 surowców roślinnych, a w Farmakopei Polskiej V z roku 1999 zostało około 60 gatunków roślin leczniczych. W najnowszej, szóstej edycji Farmakopei Polskiej z 2002 r. wymienionych jest zaledwie około 50 gatunków roślin naczyniowych, występujących w naszym kraju. Dla właściwego obrazu sytuacji konieczne jest jednak uwzględnienie zmiany kryteriów w ocenie ważności dla lecznictwa poszczególnych gatunków. Wiele gatunków w ciągu całego XX w. utrzymywało zdobytą, od dawna wysoką ocenę i stosowano je powszechnie. Można podać takie przykłady, jak rumianek pospolity Matricaria chamomilla L. = Chamomilla recutita Roth. czy kozłek lekarski Valeriana officinalis L. Wiele gatunków z różnych przyczyn straciło swe pierwotne znaczenie w lecznictwie, pojawiły się też nowe, które zyskały na znaczeniu.

Szacuje się, że rodzime rośliny lecznicze stanowią dziś grupę około 400 gatunków.

Oczywiście, wiele z nich stosowanych jest tylko w medycynie ludowej i obecnie nie są wykorzystywane w przemyśle farmaceutycznym (Kozłowski i inni 2003). Duże znaczenie, jako rośliny zielarskie, ma jednak w Polsce przynajmniej 120 gatunków (Turowska i inni 1980, Ożarowski i Jaroniewski 1987).

Spośród polskich roślin farmakopealnych, wiele gatunków zostało wprowadzonych do uprawy, jednak wciąż 40 gatunków pozyskiwanych jest częściowo lub wyłącznie ze stanu naturalnego.

Istnieje zatem duże zapotrzebowanie na surowiec zielarski, pochodzący z roślin dziko rosnących, wynoszące około 5 ton suszu. Ten artykuł jest wprowadzeniem do cyklu publikacji, dotyczących roślin zielarskich dziko rosnących w Polsce. W tym cyklu będą przedstawione najważniejsze gatunki zielarskie (tab. 1) – rodzime lub trwale zadomowione w naszym kraju (por. Kozłowski 1985). W charakterystyce każdego gatunku znajdzie się opis rośliny, ułatwiający jej rozpoznanie w terenie, przedstawienie miejsc i warunków występowania, a także omówienie otrzymywanych surowców zielarskich oraz możliwości ich wykorzystania w ziołolecznictwie.

Wśród opisywanych krajowych roślin zielarskich najliczniejsze są gatunki leśne.

Są to drzewa i krzewy, krzewinki oraz rośliny zielne występujące głównie w lasach liściastych, rzadziej w zaroślach, a także w lasach iglastych. Dużą grupę tworzą również tzw. rośliny synantropijne, czyli towarzyszące człowiekowi i zajmujące siedliska przez niego ukształtowane. Słabiej reprezentowane są rośliny łąkowe i murawowe oraz rosnące na terenach podmokłych. Gatunki synantropijne występują na polach uprawnych lub rosną na stanowiskach ruderalnych (przypłociach, przychaciach, itp.). Chwasty polne to często gatunki obcego pochodzenia, przybyłe na nasze ziemie przed odkryciem Ameryki przez Kolumba w roku 1492, czyli tzw. archeofity, natomiast na siedliskach ruderalnych pojawiają się kenofity – rośliny, które rozprzestrzeniły się na nowych obszarach w wiekach późniejszych. Wśród dziko rosnących w Polsce roślin zielarskich, zdecydowanie przeważają gatunki pospolite – na całym terenie naszego kraju bądź w wielu regionach (tab. 1). Stopień ich rozpowszechnienia w Polsce dobrze ilustrują kartogramy rozmieszczenia pokrzywy zwyczajnej (ryc. 1) oraz dębu bezszypułkowego (ryc. 2, wg Zając i Zając 2001). W tej grupie roślin najliczniej reprezentowane są z jednej strony gatunki siedlisk ruderalnych i segetalnych (pól uprawnych), z drugiej natomiast – lasów i zarośli. Zdecydowanie mniej jest gatunków łąk i pastwisk, sucho- i ciepłolubnych muraw oraz roślin wodnych i bagiennych. Interesującą grupę roślin zielarskich stanowią gatunki ograniczone w swym występowaniu tylko do niektórych regionów kraju bądź na tyle rzadkie, że obecne są na zaledwie kilkudziesięciu stanowiskach w Polsce. O częstości ich występowania świadczą kartogramy rozmieszczenia takich gatunków, jak mącznica lekarska (ryc. 3) oraz miłek wiosenny (ryc. 4, wg Zając i Zając 2001). W omawianej grupie przeważają rośliny zbiorowisk trawiastych: łąk i muraw. Niektóre z nich, na przykład arnika górska czy miłek wiosenny, podlegają ochronie ścisłej (por. Piękoś-Mirkowa i Mirek 2006) i nie mogą być pozyskiwane ze stanu naturalnego. Na potrzeby przemysłu zielarskiego są one wprowadzane do upraw (Turowska i inni 1980, Bacler i Drobnik 2006). Ochroną prawną objęte są także inne, znacznie częstsze gatunki zielarskie, takie jak kocanka piaskowa, konwalia majowa czy marzanka wonna. Podlegają one ochronie częściowej i zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z 9 lipca 2004 r. mogą być pozyskiwane do celów zielarskich po uzyskaniu odpowiedniej zgody, wydanej przez Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody.

prof. dr hab. Jan Kozłowski, dr Artur Adamczak,
dr Waldemar Buchwald, mgr Anna Forycka

Prof. dr hab. Jan Kozłowski jest farmaceutą. Habilitował się na AM UJ w Krakowie. Interesuje się roślinami leczniczymi, fitochemią, historią farmacji. Jest autorem ponad 250 prac naukowych i popularnonaukowych oraz współautorem kilku książek o tematyce zielarskiej. Wieloletni kierownik Zakładu Botaniki IRiPZ w Poznaniu, obecnie na emeryturze.

Dr Artur Adamczak jest biologiem, absolwentem UAM w Poznaniu. Zajmuje się badaniami zmienności roślin leczniczych oraz fitosocjologią.

Dr Waldemar Buchwald jest biologiem, absolwentem UAM w Poznaniu. Interesuje się wprowadzaniem do upraw nowych gatunków obcych i rodzimych oraz ich badaniami fitochemicznymi. Autor lub współautor ponad 100 prac oryginalnych, przeglądowych, popularnonaukowych i opracowań książkowych. Jest kierownikiem Zakładu Botaniki, Hodowli i Agrotechniki Instytutu Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu.

Mgr Anna Forycka jest biologiem, absolwentką UAM w Poznaniu. Jej zainteresowania koncentrują się wokół inwentaryzacji roślin leczniczych w stanie naturalnym.

Piśmiennictwo:
Bacler B., Drobnik. Lecznicze rośliny naczyniowe w Farmakopei polskiej IV, V i VI. Ann. Acad. Med. Siles., 60(6):557-577/2006; Farmakopea Polska II-VI, Wwa 1937-2002; Kędzia B. [red.] Towaroznawstwo zielarskie. IRiPZ Poznań 1993; Kozłowski J. Geobotaniczne regiony w kraju i naturalne siedliska roślin leczniczych według badań fitosocjologicznych. „Wiadomości Zielarskie”, 11-12:13-16/1985; Kozłowski J., Buchwald W., Szczyglewska D. Zmienna rola i znaczenie roślin oraz surowców roślinnych w fitoterapii polskiej w XX w. „Farmacja Polska”, 59(13):609-616/2003; Nowiński M. Rośliny lecznicze flory polskiej. PTPN, Poznań 1959; Ożarowski A., Jaroniewski W. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. IWZZ, Wwa 1987; Piękoś-Mirkowa H., Mirek Z. Flora Polski. Rośliny chronione. Multico, Wwa 2006; Turowska I., Kozłowski J., Golcz L. Zarys zielarstwa. Problemy współczesne. PZWL, Wwa 1980; Zając A., Zając M. [red.] Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. UJ, Kraków 2001.


komentarz[0] |

Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Reumatoidalne zap...
Ruszczyk kolczast...
Selen - pierwiast...
Propolis, mleczko...
Nadciśnienie tę...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Lucerna - niedoce...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Kora dębu i dęb...
Wąkrota azjatyck...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Rumianek
Zioła dla niemow...
Reklama
IWLF Labofarm Labovet
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2018 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.