Panacea Nr 4(21), październik - grudzień 2007

Miody - część pierwsza

Miód zaliczany jest do najbardziej wartościowych produktów pszczelich. Jego działanie lecznicze znane jest od starożytności. Badania ostatnich dziesięcioleci potwierdzają korzystne działanie lecznicze miodu w wielu schorzeniach. Polska norma określa miód jako produkt spożywczy, wytworzony przez pszczoły z nektaru roślin, spadzi lub z nektaru i ze spadzi. W związku z tym rozróżniamy trzy rodzaje miodów: nektarowy, spadziowy oraz nektarowo-spadziowy.

Podstawowym surowcem do produkcji miodu nektarowego jest nektar wytwarzany przez nektarniki kwiatów. Substancja ta zwabia - swą wonią i wysoką koncentracją cukru - owady zapylające. Miód spadziowy powstaje z wydaliny mszyc i czerwców. Odmiana miodu nektarowego zależy od gatunku rośliny, z jakiej pszczoła pobrała nektar. Miód spadziowy powstaje zarówno ze spadzi iglastej, jak i z liściastej.

Terapia
Niezależnie od rodzaju choroby, w lekkich przypadkach miód stosuje się w monoterapii. W cięższych lub bardziej zaawansowanych stanach podaje się go w połączeniu z preparatami selektywnie działającymi na daną chorobę.

Niemowlętom podaje się 1 łyżeczkę dziennie, a dzieciom do 12 roku życia - 3 do 6 łyżeczek.

Układ oddechowy
Miód często stosowany jest w początkowej fazie przeziębienia, co prowadzi do zwiększenia odporności organizmu i ochrony dróg oddechowych przed rozwojem zakażenia. Znajduje szerokie zastosowanie w przypadkach ostrych i przewlekłych zapaleń migdałków podniebiennych, gardła oraz noso gardzieli. Dobre wyniki uzyskuje się w terapii postępującego zaniku śluzówki górnych dróg oddechowych, w nieżycie więzadeł głosowych, tylnej ściany gardła i w chrypce. Efektem jest ustąpienie suchości w gardle, właściwe nawilżenie śluzówek oraz zanik wydzieliny ropnej.

W trakcie terapii obserwuje się zanikanie kataru, kaszlu, bólu gardła i głowy, poprawę ogólnego samopoczucia i normalizację temperatury ciała. Zadowalające efekty uzyskuje się także w ostrym i przewlekłym zapaleniu zatok przynosowych, krtani, tchawicy i zakażeniu zatok czołowych. Miód posiada własności upłynniające śluz oskrzelowy - działa więc wykrztuśnie. Takie działanie umożliwia terapię ostrego i przewlekłego zapalenia oskrzeli i (pomocniczo) zapalenia płuc. Podawanie miodu dzieciom chorym na świnkę i odrę łagodzi przebieg tych chorób, a u dzieci chorych na krztusiec eliminuje odruch wymiotny.

Inna ważna cecha miodu to jego właściwości przeciwalergiczne. Znajduje więc zastosowanie w terapii astmy oskrzelowej atopowej i pyłkowicy. Używa się w tym celu miodu nieprzetworzonego, zebranego w miarę możliwości w okolicy najbliższej miejscu zamieszkania pacjenta. W tym przypadku miód odgrywa rolę naturalnej szczepionki. Obecne w nim cząstki kurzu i pyłku kwiatowego (antygeny) powodują produkcję określonych przeciwciał.

Drogi oddechowe
W schorzeniach górnych dróg oddechowych miód podawany jest m.in. w postaci inhalacji. Łyżkę stołową miodu zalewa się szklanką wrzątku i wdycha przez 15-20 minut, przez okres 12-15 dni. Można również podjąć leczenie przy pomocy aparatury ultradźwiękowej. Przeprowadza się wówczas 1-2 zabiegi dziennie przez 15-20 minut. Leczenie trwa 10-20 dni. Wykorzystywane są roztwory miodu o stężeniach od 20 do 30%.

Doustnie podaje się 50-100 g dziennie w 4-5 dawkach, w postaci ciepłego roztworu w wodzie. Inhalacje sporządza się z 50% roztworu, podając go raz na dwa dni inhalatorem ultradźwiękowym, za pomocą którego przeprowadza się również elektroforezę.

Przy schorzeniach typu zapalenia oskrzeli najkorzystniej jest użyć naparu o działaniu napotnym, osłaniającym i wykrztuśnym jako rozpuszczalnika. Działanie takie posiadają surowce zielarskie: liść podbiału Farfarae folium, ziele miodunki Pulmonariae herba,  ziele lebiodki Origani herba, liść szałwii Salviae folium, korzeń i liść prawoślazu Altheae radix, folium, ziele tymianku Thymi herba.

Przy przeziębieniu, grypie, kaszlu i zapaleniu oskrzeli najkorzystniej jest stosować miód lipowy lub spadziowy. Podczas bólu gardła - tymiankowy, wrzosowy, nostrzykowy lub szałwiowy.

Układ nerwowy
Miód odznacza się łagodnym działaniem uspokajającym, nasennym i minimalizującym skutki nadmiernego napięcia nerwowego. Wpływa na poprawę czynności ośrodkowego układu nerwowego i przyczynia się do odnowy sił psychicznych organizmu. Wzmaga intensywność pracy umysłowej, a u dzieci wpływa korzystnie na rozwój psychiczny i przyczynia się do zwiększenia odporności na zakażenia. Ze względu na własności uspokajające, ułatwia leczenie bezsenności. Polecany jest dzieciom i osobom starszym, a także ludziom nerwowym i przepracowanym. W tych przypadkach ułatwia zasypianie i poprawia jakość snu.

Korzystne efekty uzyskano również w nerwicy neurastenicznej, charakteryzującej się naprzemiennymi stanami pobudzenia i astenii. Podobnie pozytywne rezultaty odnotowano w leczeniu depresji i schizofrenii. Objawy zespołów psychoorganicznych, powstałe u osób narażonych na skażenie promieniotwórcze po katastrofie reaktora w Czarnobylu, również uległy osłabieniu, dzięki terapii miodem. Miód osłabia działanie wielu używek: kawy, alkoholu oraz tytoniu, co prowadzi do zmniejszenia częstotliwości występowania chorób o podłożu nerwowym. Różnego rodzaju nerwice można leczyć miodem lawendowym, kozłkowym oraz melisowym.

Układ krążenia
Działanie miodu w tym kierunku prowadzi do zwiększenia siły i wydajności skurczu mięśnia sercowego. Następuje rozszerzenie naczyń wieńcowych, spadek ciśnienia tętniczego (poprzez zwiększenie diurezy) i normalizacja rytmu serca. Wpływ na diurezę pochodzi od zawartych w miodzie cukrów - głównie glukozy i fruktozy - występujących w stężeniu około 70%. W leczeniu nerwicy serca, po podaniu miodu, ustępuje ból w okolicy serca i zmniejsza się napięcie nerwowe. Miód stosowany jest również u pacjentów z przewlekłym sercem płucnym i (wspomagająco) w zapaleniu mięśnia sercowego. Dobre efekty odnotowano u chorych na nadciśnienie tętnicze i chorobę niedokrwienną serca.
W leczeniu choroby niedokrwiennej należy podawać systematycznie 100-200 g miodu dziennie. Powinien być to miód lawendowy, melisowy lub walerianowy (kozłkowy). Uprzednio należy miód rozpuścić w 1 szklanki ciepłej wody. Przyjmować przed posiłkami.
W terapii choroby nadciśnieniowej można rozpuścić miód w naparze z owoców głogu Crataegi fructus lub róży Rosae fructus.

prof. dr hab. Krzysztof Jędrzejko
mgr farm. Jacek Malcher
- Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach